Homeschooling - Thiếu 'tấm áo' pháp lý

Theo xu hướng này, cơ quan quản lý đã và đang có những hướng dẫn và khung pháp lý rõ ràng, cụ thể. Mục đích cao nhất là hướng tới quyền được học tập, giáo dục đầy đủ, phát triển toàn diện của học sinh (HS).

Nở rộ nhiều hình thức homeschooling

Do đặc thù công việc thường xuyên phải công tác lâu dài ở nước ngoài, 2 năm qua, chị Hải Minh, phường An Khánh, TPHCM, để hai con 7 và 9 tuổi ở lại Việt Nam cho bà ngoại và hai người giúp việc dạy dỗ, chăm sóc.

Một tiết học ngoài giờ chính khóa của học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn, TPHCM)

Do định hướng con sẽ định cư theo gia đình nên hiện tại chị gửi hai con vào một trung tâm tư nhân có thời khóa biểu riêng, học 3 ngày/tuần. Thời khóa biểu không xây dựng theo những môn học truyền thống mà theo hệ thống chủ đề, chuyên đề cho HS theo từng nhóm độ tuổi. Lựa chọn homeschooling như trường hợp chị Minh hiện không hiếm, nhất là ở những đô thị phát triển, đa dạng về loại hình giáo dục và nhiều đối tượng phụ huynh khác nhau.

Theo chuyên gia giáo dục độc lập Bùi Khánh Nguyên, có những trường hợp HS phù hợp với homeschooling như con em những gia đình ngoại giao, doanh nhân phải di chuyển liên tục, HS bị bạo hành ở trường, HS đang điều trị bệnh, vận động viên thể thao phải thi đấu, nghệ sĩ có lịch biểu diễn…

TS Nguyễn Thị Thu Huyền, cố vấn cao cấp, Giám đốc Chuyên môn Hệ thống giáo dục Pathway Tuệ Đức, ghi nhận có nhiều hình thức homeschooling. Trong đó, Solo/Independent family là một gia đình tự dạy con mình, không liên kết với ai, không theo chương trình chuẩn mực nào. Đây cũng là trường hợp khó giám sát chất lượng nhất. Thứ hai là Co-op/Pod, vài gia đình có nhóm 3-15 trẻ gộp lại, chia nhau dạy các môn theo thế mạnh của từng phụ huynh. Nhóm trẻ học chung 1-2 buổi/tuần, có khi nhiều hơn.

Sở GD-ĐT TPHCM đã đề nghị UBND các phường, xã kiểm tra, rà soát tất cả các trung tâm có giảng dạy văn hóa, kỹ năng sống… cho HS phổ thông, không để tồn tại tình trạng các trung tâm dạy homeschooling cho HS tiểu học.

Kế đến là Umbrella school/Satellite program vận hành theo hình thức gia đình đăng ký một trường tư, tổ chức được cấp phép - trường này chịu trách nhiệm về hồ sơ, cấp bằng, đôi khi cả giám sát chương trình. Đây là mô hình gần nhất với cách nhiều trung tâm ở TPHCM đang tự xưng. Điểm khác biệt là Umbrella school hợp pháp phải có giấy phép trường học thật, dù ở Việt Nam thì chưa cấp. Một hình thức khác nữa là Online/Virtual school, là học toàn thời gian qua nền tảng trực tuyến có giáo viên thật, giờ học cố định, chương trình được kiểm định. Chi phí chương trình này không thấp vì có giáo viên dạy trực tuyến...

Những trường online này có thời khóa biểu xen kẽ từng môn học, có nhiều hoạt động kết nối, cũng như hướng dẫn phụ huynh gia tăng cơ hội tương tác xã hội cho con. Cuối cùng là Hybrid/Part-time, trẻ vừa học ở trường chính quy vài buổi/tuần, vừa học tại nhà - hình thức đang phát triển mạnh trên toàn cầu.

Cảnh báo những biến tướng

Trước xu hướng bùng nổ mô hình homeschooling thời gian qua, Sở GD-ĐT đã tiếp nhận một số trường hợp như: phụ huynh cho con, em học hết lớp 1 homeschooling, có HS học lớp 1, 2, 3, thậm chí có em học hết cấp tiểu học rồi chuẩn bị lên lớp 6, sau đó phụ huynh quay lại xin cho con đến trường.

Bà Lâm Hồng Lãm Thúy, Trưởng phòng Giáo dục phổ thông, Sở GD-ĐT TPHCM, chia sẻ, theo báo cáo ghi nhận từ một số phường, xã, có những phụ huynh chọn hình thức homeschooling theo hướng dẫn của những trung tâm tự nhận là có chức năng dạy văn hóa. Đáng chú ý, những trung tâm này tự dạy, tự đánh giá và cấp giấy hoàn thành chương trình, dù không có chức năng dạy các môn văn hóa, và chỉ dạy một vài môn học nhưng đã cấp giấy chứng nhận. Đây là hình thức trá hình bởi các trung tâm này không có căn cứ để cấp bằng. Trong khi, đối với tiểu học giáo dục bắt buộc, phụ huynh không đưa con đến trường là đang tước mất quyền của trẻ.

Ngành GD-ĐT TPHCM đang áp dụng Thông tư 15 ngày 24-7-2025 của Bộ GD-ĐT để có hướng đi cho những trường hợp tự học. Theo đó, phải tổ chức khảo sát, đánh giá trình độ HS theo homeschooling nếu các em muốn vào học tại trường để sắp xếp phù hợp. Tuy nhiên, có những trường hợp phụ huynh không đồng ý và không hợp tác. Những phụ huynh này cho rằng, khi được trung tâm cấp chứng nhận hoàn thành chương trình, ví dụ như hết lớp 3, thì nhất định phải vào chương trình lớp 4, dù thực tế, quá trình khảo sát, các em này chưa đạt yêu cầu.

* Chuyên viên tâm lý PHAN THẾ HIỆP, Khoa Tâm lý - Vật lý trị liệu, Bệnh viện Nhi đồng 2:

Hạn chế sự hiểu biết về quy tắc xã hội của trẻ

Dưới góc độ tâm lý học lâm sàng, từ 6-7 tuổi đến 11-12 tuổi là giai đoạn trẻ em có khả năng nhìn ra thế giới bên ngoài từ những góc nhìn khác nhau. Có thể nói, học tại nhà cho phép cá nhân hóa nhịp độ học tập, sát với giai đoạn phát triển nhận thức thực tế của trẻ.

Dù vậy, nếu thiếu nhóm bạn đa dạng, có thể giảm cơ hội cọ xát với quan điểm khác biệt. Một nguy cơ nữa là khi phụ huynh chưa có các kỹ năng nghiệp vụ sư phạm cơ bản sẽ áp đặt cách dạy theo kiểu truyền đạt thay vì kiến tạo. Do vậy, nên đánh giá xem hình thức học tại nhà cụ thể có đáp ứng được các nhiệm vụ phát triển nhận thức - tâm lý - xã hội của trẻ ở từng giai đoạn hay không.

* TS NGUYỄN THỊ THU HUYỀN, Giám đốc Chuyên môn Hệ thống giáo dục Pathway Tuệ Đức:

Nên được xem xét công nhận và quản lý

Dưới góc độ giáo dục và nhu cầu thực tiễn, hình thức giáo dục homeschooling nên được ngành GD-ĐT xem xét công nhận và quản lý.

Việc quản lý và hướng dẫn của các cơ quan nhà nước giúp các phụ huynh có thêm căn cứ khoa học, hợp pháp để thực thi. Còn hơn là hiện tại, họ phải đi tìm hướng dẫn và tư vấn của các 'chuyên gia nửa mùa' trên mạng. Các 'chuyên gia' này, ngoài kinh nghiệm bản thân, thì không có nền tảng bài bản về khoa học giáo dục nên khó có cái nhìn toàn diện về một chương trình giáo dục.

* ThS NGUYỄN HỒ THỤY ANH, giảng viên chương trình TESOl:

Có bài kiểm tra chuẩn hóa theo từng bậc học

Để hài hòa giữa nhu cầu của phụ huynh, xuất phát từ lợi ích của trẻ và đặc thù của giáo dục Việt Nam, mô hình homeschooling cần một khung pháp lý rõ ràng.

Cụ thể như, nếu quyết định đưa mô hình này vào khung quản lý, có thể đưa ra quy định, khi một HS sau thời gian học tại nhà, nếu muốn vào trường học, cần thực hiện bài kiểm tra theo các yêu cầu cụ thể. ví dụ nếu em học kém cả 3 môn, em ở trình độ dưới thì trường học sẽ đưa em vào trình độ lớp dưới. Để yên tâm với homeschooling, chúng ta chỉ cần đặt ra các bài kiểm tra (test) chuẩn hóa theo khung giáo dục từng bậc học. Kiểm tra HS đạt ở mức nào qua các bài test kiến thức hay kỹ năng xã hội thì xếp học trình độ đó.