3 bẫy lớn nhất từ môi trường mạng đối với thanh thiếu nhi là gì?

Các em học sinh tham gia diễn đàn 'Điều em muốn nói 2026' với chủ đề 'Vaccine số cho em'. Ảnh: DƯƠNG TRIỀU

Chương trình do Trung ương Đoàn và Sở GD-ĐT Hà Nội chỉ đạo; Báo Tiền Phong, Viện Tâm lý GD-ĐT (IPET) và Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu phối hợp tổ chức với sự tham dự của các nhà quản lý, các chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý, giáo dục, an ninh mạng.

Tại diễn đàn, các chuyên gia, nhà trường và phụ huynh đã cùng nhận diện những áp lực mà học sinh đang phải đối mặt, từ học tập, các mối quan hệ bạn bè, kỳ vọng của gia đình đến những tác động từ môi trường mạng. Đặc biệt, diễn đàn tập trung vào việc nhận biết sớm những dấu hiệu cho thấy học sinh có thể đang gặp vấn đề về tâm lý và cần được hỗ trợ...

Ra mắt Hệ sinh thái hỗ trợ, tư vấn tâm lý trường học. Ảnh: DƯƠNG TRIỀU

Theo ông Lê Xuân Trung, Chủ tịch Hội đồng quản trị Viện Tâm lý GD-ĐT (IPET), số liệu khảo sát tại Việt Nam của Cục Trẻ em cho thấy, gần 90% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng Internet hàng ngày, với thời gian trung bình khoảng 5-7 giờ mỗi ngày. Ở nhóm học sinh trung học, thời lượng sử dụng Internet có thể còn cao hơn.

Còn theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 5 em ở độ tuổi thanh thiếu niên thì có 1 em gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần; 70% các đối tượng các rối loạn tâm lý bắt đầu hình thành từ độ tuổi này.

Các đại biểu tham quan tranh vẽ về đề tài chống bạo lực mạng, cảnh giác với lừa đảo qua mạng của học sinh. Ảnh: DƯƠNG TRIỀU

Theo khảo sát của Bộ GD-ĐT năm 2024-2025, có tới 67% học sinh THPT thừa nhận từng trải qua căng thẳng cực độ, tức tự ti; 30% có dấu hiệu trầm cảm. Theo ước tính của Bộ trong năm học 2025-2026, khoảng 21,7% trẻ em và thanh thiếu niên hiện nay gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Những con số từ các nghiên cứu khác cũng chỉ ra có khoảng 34% các em học sinh, sinh viên cảm thấy bị áp lực bởi mạng xã hội và gần 30% từng bị bắt nạt trực tuyến ít nhất một lần.

Tại diễn đàn, các chuyên gia cũng đã phân tích những nguy cơ trẻ em có thể gặp phải khi học tập, giao tiếp và giải trí trên môi trường số, trong đó có lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, dụ dỗ, xâm phạm quyền riêng tư và các hình thức giả mạo, thao túng bằng công nghệ.

Trao đổi với học sinh, Đại úy Đinh Thị Như Hoa, Trung tâm Huấn luyện - Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an chia sẻ về 3 nguy cơ, 3 bẫy lớn nhất từ môi trường mạng đối với thanh thiếu nhi.

Thứ nhất, đối tượng lừa đảo giả danh người thân, người mà các em tin tưởng. Đối tượng này tạo lập tài khoản giả sử dụng hình ảnh, thông tin… để liên hệ. Các em dễ mất cảnh giác tương tác và làm theo chỉ dẫn.

Đại úy Đinh Thị Như Hoa, Trung tâm Huấn luyện, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an. Ảnh: DƯƠNG TRIỀU

Thứ hai, đối tượng lừa đảo đưa ra những cơ hội nhận quà tặng như vé xem ca nhạc, sự kiện có người nổi tiếng… và yêu cầu thực hiện xác nhận tham gia sự kiện, nhận quà. Điều này khiến các em bị cuốn hút vào lời mời hấp dẫn đó và làm theo hướng dẫn đối tượng lừa đảo chỉ ra như click vào đường link…

Thứ 3, đối tượng lừa đảo sử dụng các hành vi, thủ đoạn đánh vào tâm lý sợ hãi, tạo áp lực tâm lý và tự cách ly bản thân với người thân. Từ đó, các em làm theo chỉ dẫn, yêu cầu của đối tượng lừa đảo.

'Các đối tượng lừa đảo, hacker sử dụng các kịch bản, chiêu trò thao túng tâm lý, điều khiển hành vi của các em. Nếu các em không một mình, không sợ hãi và chia sẻ với người thân thì các em sẽ vượt qua những bẫy này', Đại tá Như Hoa nêu.

Đại úy cũng khuyến cáo các em cần kiểm chứng thông tin khi gặp nội dung hoặc tài khoản giả mạo trên mạng. Học sinh nên sử dụng chức năng báo cáo (report) của các nền tảng mạng xã hội để đề nghị xử lý, đồng thời không tương tác với các tài khoản giả mạo, tránh vô tình tiếp tay cho thông tin sai lệch hoặc các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.

Học sinh tham gia diễn đàn với mong muốn các em không bị bạo lực mạng. Ảnh: DƯƠNG TRIỀU

Với mong muốn góp thêm một kênh hỗ trợ cho các nhà trường trong công tác chăm sóc sức khỏe tâm lý học đường, tại diễn đàn, Viện Tâm lý GD-ĐT đã chính thức ra mắt Hệ sinh thái hỗ trợ, tư vấn tâm lý trường học.

Chia sẻ tại diễn đàn, phụ huynh Trương Thúy Hà cho biết con từng bị bạn học bắt nạt khi học lớp 2. Con không chia sẻ với bố mẹ, thậm chí luôn mặc áo dài tay dù thời tiết nắng nóng để che những vết bầm tím do bị bạn cấu. Câu chuyện cho thấy có những vấn đề trẻ không dễ dàng nói với cha mẹ. Vì vậy, sự quan sát, lắng nghe và đồng hành của người lớn có thể giúp phát hiện sớm những bất thường, từ đó kịp thời bảo vệ trẻ...