Nhạc cổ điển trong dòng chảy sáng tạo số

Nhiều nghệ sĩ đưa các tác phẩm âm nhạc cổ điển, thính phòng lên nền tảng số. Ảnh: NSCC

 Hành trình mới của những thanh âm

Vài năm trở lại đây, đời sống nhạc cổ điển Việt Nam ghi nhận ngày càng nhiều album, MV được thực hiện công phu. Trước sự thay đổi trong cách thưởng thức của khán giả thời đại số, bên cạnh những buổi hòa nhạc trực tiếp, các nghệ sĩ chủ động tìm kiếm hình thức sáng tạo và phát hành mới để đưa tác phẩm đến với đông đảo người nghe hơn.

Cuối tháng 7, nghệ sĩ guitar An Trần giới thiệu album Ilumina tới công chúng Việt Nam trước khi phát hành toàn cầu vào ngày 28.8. Đây là album phòng thu thứ ba của anh, gồm 13 tác phẩm do các nhà soạn nhạc đương đại sáng tác riêng, trong đó có 10 bản thu lần đầu được công bố trên thế giới.

Theo An Trần, Ilumina hướng tới mở rộng khả năng biểu đạt của guitar cổ điển đương đại, đồng thời đưa những tiếng nói sáng tạo mới của dòng nhạc này đến gần khán giả. Album cũng tạo nên không gian kết nối con người bằng âm nhạc, vượt qua khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa. Chất liệu dân ca như lời ru, điệu Lý kéo chài được chuyển hóa thành những mảng màu tinh tế, tạo nên cuộc gặp gỡ giữa bản sắc Việt Nam và ngôn ngữ âm nhạc đương đại.

Mini album Hồi ảnh âm nhạc gồm năm tác phẩm Điệu waltz tình yêu, Nghe biển, Lửa, Mùa thu và Ký ức tuổi thơ, được xây dựng như một 'thước phim điện ảnh' kể bằng âm nhạc. Năm tác phẩm liên kết thành hành trình xuyên suốt qua năm yếu tố trong triết lý ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Mỗi tác phẩm mang sắc thái riêng nhưng cùng hòa vào dòng cảm xúc thống nhất, đi từ những rung động ban đầu đến chiêm nghiệm sâu lắng về đời sống.

Tiếp nối hành trình ấy, album Walking in Silence đánh dấu sự kết hợp giữa tiếng piano của Cường Tống và cello của nghệ sĩ Trần Hồng Nhung. Chín tác phẩm trong album được Cường Tống sáng tác suốt 11 năm sinh sống ở nước ngoài, tựa những trang nhật ký ghi lại quá trình đối thoại với chính mình.

Hai nghệ sĩ dành gần ba năm để thu âm, trau chuốt từng chi tiết nhằm giữ lại tinh thần nguyên bản của mỗi nốt nhạc. Sự kiên nhẫn ấy dường như đi ngược nhịp vận hành ngày càng nhanh của thị trường và thói quen tiêu thụ nội dung trên mạng xã hội. Tuy nhiên, chính lựa chọn chậm rãi, kỹ lưỡng đã giúp dự án giữ được chiều sâu cảm xúc giữa dòng chảy âm nhạc số.

Trước đó, năm 2025, nghệ sĩ violin Trịnh Minh Hiền cũng chọn hướng đi riêng khi làm mới các ca khúc cách mạng bằng ngôn ngữ hòa tấu. Album Lấp lánh vàng sao gồm chín tác phẩm, trong đó có những giai điệu quen thuộc như Người Hà Nội, Quảng Bình quê ta ơi, Biết ơn chị Võ Thị Sáu, Đất nước trọn niềm vui... Các tác phẩm được phối khí cho violin và phát hành trên 58 nền tảng tại hơn 200 quốc gia, vùng lãnh thổ.

Từ guitar cổ điển, piano, cello đến violin, mỗi nghệ sĩ lựa chọn một cách thể hiện khác nhau nhưng đều gặp nhau ở mong muốn đưa âm nhạc hàn lâm ra khỏi giới hạn của khán phòng. Việc ra mắt album, MV vì vậy không còn dừng ở những thử nghiệm riêng lẻ, mà dần trở thành lựa chọn chủ động trên hành trình chinh phục công chúng, lưu giữ tác phẩm và mở rộng giá trị sáng tạo.

Mở rộng không gian, kết nối công chúng

Trong nhiều năm, nhạc cổ điển, thính phòng thường được nhìn nhận là loại hình nghệ thuật kén người thưởng thức, chủ yếu dành cho khán giả có kiến thức chuyên môn hoặc đã hình thành thói quen tiếp cận âm nhạc hàn lâm. Tuy nhiên, khoảng cách ấy không hoàn toàn xuất phát từ bản thân tác phẩm, mà phần nhiều nằm ở cách tác phẩm được giới thiệu.

Một bản khí nhạc khi được đặt trong một câu chuyện, nâng đỡ bằng ngôn ngữ hình ảnh hoặc kết nối với những giá trị văn hóa quen thuộc sẽ tạo thêm điểm tựa để người nghe tiếp cận và đồng cảm. Chiều sâu học thuật của âm nhạc vẫn được bảo toàn, trong khi con đường đưa tác phẩm đến với công chúng trở nên gần gũi hơn.

Điểm đáng chú ý là các nghệ sĩ không chọn cách chạy theo thị hiếu hoặc pha trộn quá nhiều yếu tố giải trí nhằm tạo hiệu ứng tức thời. Họ vẫn kiên định với ngôn ngữ của guitar cổ điển, piano, violin, cello; giữ tinh thần và chuẩn mực nghệ thuật của tác phẩm. Sự đổi mới nằm ở cách thể hiện, từ chất lượng thu âm, tư duy xây dựng hình ảnh đến trải nghiệm thưởng thức trên các nền tảng trực tuyến.

Ở góc độ phát triển công nghiệp văn hóa, những album, MV được đầu tư bài bản còn mang dáng dấp của sản phẩm văn hóa số. Một buổi hòa nhạc chỉ diễn ra trong khoảng thời gian và không gian nhất định, trong khi bản ghi âm, MV hay phim hòa nhạc có thể được lưu trữ, phát hành trên nhiều nền tảng và tiếp tục tìm đến người nghe trong nước, quốc tế sau nhiều năm. Từ đó, tác phẩm có thêm đời sống ngoài phạm vi khán phòng.

Đây cũng là hướng đi đã được nhiều nền âm nhạc phát triển chú trọng từ nhiều năm qua. Song song với đầu tư cho nhà hát và các dàn nhạc, họ xây dựng hệ sinh thái nội dung số gồm album phòng thu, phim hòa nhạc, bản ghi và MV chất lượng cao. Những sản phẩm này không thay thế trải nghiệm trực tiếp trong khán phòng, nhưng giúp kéo dài vòng đời tác phẩm, hình thành cộng đồng người nghe và đưa âm nhạc vượt qua giới hạn địa lý.

Tại Việt Nam, các album và MV nhạc cổ điển dù chưa tạo được sức ảnh hưởng mạnh như sản phẩm âm nhạc đại chúng vẫn mang giá trị riêng. Theo các chuyên gia, mỗi dự án được thực hiện nghiêm túc đều góp thêm nền móng cho đời sống nhạc cổ điển trên môi trường trực tuyến. Từng album, bản ghi hay MV chất lượng giúp người nghe dần hình thành thói quen tiếp cận, tìm hiểu và thưởng thức âm nhạc hàn lâm.

Lịch sử âm nhạc luôn gắn với sự thay đổi của phương tiện lưu giữ và truyền tải. Từ bản tổng phổ, đĩa than, băng từ đến nền tảng trực tuyến, mỗi bước tiến công nghệ đều mở ra một cách tồn tại mới cho tác phẩm. Vấn đề không nằm ở việc công nghệ làm thay đổi âm nhạc, mà ở khả năng người nghệ sĩ tận dụng công nghệ để mở rộng không gian sống cho sáng tạo.

Những album và MV của các nghệ sĩ Việt Nam hôm nay phản ánh nỗ lực đổi mới cách tiếp cận công chúng, đồng thời cho thấy nhạc cổ điển đang chủ động thích ứng với hệ sinh thái sáng tạo mới. Khi thanh âm được lưu giữ bằng công nghệ, nâng đỡ bởi tư duy nghệ thuật và lan tỏa qua những phương thức phù hợp, âm nhạc Việt Nam sẽ có thêm cơ hội hiện diện sâu rộng trong đời sống đương đại và trên bản đồ văn hóa số thế giới.