Nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân từ các nền tảng chia sẻ tài liệu học tập

Hình ảnh bằng tốt nghiệp THPT và CCCD xuất hiện trong một tài liệu được đăng tải trên nền tảng chia sẻ tài liệu Studocu

 Với HSSV, các nền tảng chia sẻ tài liệu học tập như Studocu, Scribd và nhiều website tương tự từ lâu đã trở thành công cụ tìm kiếm học tập quen thuộc. Người dùng có thể tìm kiếm đề cương ôn tập, bài giảng, khóa luận hoặc các tài liệu tham khảo… phục vụ học tập. Để được truy cập miễn phí hoặc mở khóa thêm tài nguyên, nhiều nền tảng áp dụng cơ chế khuyến khích người dùng tải tài liệu lên hệ thống. Chính điều này khiến không ít sinh viên lựa chọn đăng tải các tệp tin có sẵn trong máy tính mà không kiểm tra kỹ nội dung bên trong.

Những ngày gần đây, trên diễn đàn mạng xã hội, nhiều sinh viên phản ánh việc phát hiện thông tin cá nhân của mình xuất hiện trên các nền tảng chia sẻ học liệu trực tuyến. Các dữ liệu này nằm trong nhiều loại tệp tin khác nhau, từ danh sách lớp học, bảng điểm, danh sách tham gia hoạt động ngoại khóa đến các biểu mẫu hành chính nội bộ của trường học.

Đáng lo ngại, không ít tài liệu vẫn hiển thị đầy đủ họ tên, mã số sinh viên, số điện thoại, địa chỉ email, số căn cước công dân và kết quả học tập. Không chỉ dừng ở các tài liệu học tập thông thường, một số tệp tin còn đưa cả hình ảnh, giấy tờ tùy thân và văn bằng cá nhân.

Điều này cho thấy phạm vi dữ liệu bị chia sẻ có thể khá rộng. Nhiều sinh viên nhận ra dữ liệu cá nhân của mình bị đưa lên mạng sau khi được bạn bè thông báo hoặc vô tình phát hiện trong quá trình tìm kiếm.

Từng sử dụng các nền tảng chia sẻ tài liệu để tìm kiếm đề cương và bài giảng phục vụ việc học, bạn Đỗ Ngọc Gia Hưng, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM) chia sẻ, đa số sinh viên muốn nhanh chóng có tài liệu để tham khảo nên đã tải lên các tệp tin có sẵn mà không để ý bên trong có danh sách lớp hay thông tin cá nhân của người khác. Khi biết những dữ liệu này có thể xuất hiện công khai trên mạng xã hội.

Thông tin liên quan đến bạn Xuân An như bài luận, danh sách nhóm, danh sách tham dự sự kiện… xuất hiện trong kết quả tìm kiếm

Trên thực tế, chỉ với thao tác nhập mã số sinh viên vào công cụ tìm kiếm, nhiều thông tin liên quan như họ tên, trường học và ngành đào tạo có thể được quét ra từ các dữ liệu công khai trên không gian số. Theo nhiều chuyên gia, các mảnh ghép thông tin riêng lẻ hoàn toàn có thể bị xâu chuỗi để tạo dựng nên một hồ sơ định danh tương đối chi tiết về một cá nhân.

Qua trò chuyện, Nguyễn Thùy Xuân An, sinh viên năm cuối tại TP.HCM bày tỏ bức xúc khi nhận ra sản phẩm học tập và dữ liệu cá nhân của mình có thể dễ dàng bị tiếp cận và sử dụng trái phép. 'Em rất bất ngờ khi tìm thấy nhiều bài luận, bài tập nhóm của em lại xuất hiện trên mạng, xảy ra ở nhiều môn học khác nhau. Đáng ngại hơn là khi tìm kiếm thêm, em thấy nhiều tài liệu của các trường khác còn hiển thị cả thông tin nhạy cảm như danh sách nhận học bổng kèm số tài khoản ngân hàng, mã số sinh viên, số điện thoại và cả căn cước công dân', Xuân An nói.

Theo nhiều chuyên gia, khi các kho dữ liệu học tập vận hành theo mô hình 'đóng góp để khai thác' (User-Generated Content), ranh giới giữa việc chia sẻ tri thức và xâm phạm quyền riêng tư trở nên rất mong manh. Một tệp tin hành chính hay bài tập nhóm được tải lên thiếu cẩn trọng không chỉ làm rò rỉ dữ liệu của người đăng, mà còn vô tình công khai thông tin định danh của hàng chục, thậm chí hàng trăm cá nhân khác trong cùng hệ thống.

Giới chuyên gia cũng khuyến cáo, trong kỷ nguyên số, việc bảo mật dữ liệu cá nhân không thể 'phó mặc' hoàn toàn cho các bộ lọc của nền tảng hay các quy định cấm phát tán thông tin. Giải pháp thực tế nhất phải bắt đầu từ chính ý thức của mỗi người dùng bằng cách cân nhắc kỹ lưỡng và rà soát nội dung trước khi quyết định đăng tải bất kỳ tài liệu nào lên internet để dữ liệu cá nhân không bị khai thác cho các mục đích xấu.