Chủ nhân giải Nobel Y sinh năm 2026 là ai?

Ba nhà khoa học là Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel đạt giải Nobel Y sinh năm 2026. Ảnh: AP

Phương pháp này, còn được gọi là quang di truyền học, hoạt động như 'công tắc nhạy sáng', cho phép các nhà khoa học xác định và điều khiển hoạt động của các tế bào thần kinh trong não.

Theo tuyên bố của Ủy ban Nobel, hai nhà nghiên cứu người Đức Hegemann (71 tuổi) và Nagel (73 tuổi) đã phát hiện ra loại protein trong tảo có tên channelrhodopsin.

Sau đó, nhà khoa học người Mỹ Deisseroth (54 tuổi) đã 'biến protein này thành một công tắc được điều khiển bằng ánh sáng dành cho các tế bào thần kinh'. Ủy ban cho biết công trình này đã 'đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong ngành khoa học thần kinh'.

Bằng cách sử dụng phương pháp này, các nhà nghiên cứu có thể xác định, thậm chí điều khiển các mạch thần kinh chi phối 'những ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể có liên quan đến các rối loạn thần kinh và tâm thần'.

Hai trong số các nhà khoa học đoạt giải đã chia sẻ niềm vui khi giành được giải thưởng năm nay.

Khám phá này bắt đầu từ sự tò mò của nhà nghiên cứu Hegemann về hành vi của một loài tảo đơn bào có tên Chlamydomonas, vốn có khả năng bơi về phía nguồn sáng.

Vào đầu những năm 2000, hai nhà nghiên cứu Hegemann và Nagel đã phát hiện ra channelrhodopsin, một loại protein nằm trên bề mặt của Chlamydomonas, có đặc tính đặc biệt là vừa nhạy cảm với ánh sáng, vừa tạo ra các xung điện. Bất kể các nhà khoa học đưa loại protein này vào tế bào nào, những tế bào đó đều trở nên nhạy sáng.

Nhà khoa học Deisseroth đã phát triển phương pháp này dựa trên phát hiện trên bằng cách đưa gen mã hóa loại protein này vào các tế bào thần kinh của chuột. Bằng cách chiếu ánh sáng vào các tế bào thần kinh, ông đã có thể điều khiển chuyển động của râu chuột.

Công trình này đánh dấu giai đoạn sơ khai của lĩnh vực quang di truyền học, một lĩnh vực hiện cho phép các nhà nghiên cứu hiểu được những tế bào thần kinh nào trong não kiểm soát các chức năng khác nhau.

Chẳng hạn, Ủy ban Nobel cho biết các nhà khoa học sau đó đã xác định được những mạch thần kinh điều khiển cảm giác đau, hành vi xã hội, cảm giác khát, việc ăn uống và sự chú ý.

Việc tìm ra phương pháp để tìm hiểu vai trò của các vùng não cụ thể đối với các chức năng tâm thần đã làm thay đổi cách chúng ta nghiên cứu những mạch thần kinh bị rối loạn trong các bệnh lý tâm thần.

Hy vọng rằng quang di truyền học sẽ dẫn đến những phương pháp điều trị y khoa mới, đồng thời giúp hiểu sâu hơn về các rối loạn tâm thần và thần kinh như trầm cảm, lo âu, tâm thần phân liệt, bệnh Alzheimer và bệnh Parkinson.

Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quang di truyền học đang tìm cách khôi phục thị lực cho những người bị mù do viêm võng mạc sắc tố, một căn bệnh phá hủy các tế bào que và tế bào nón trong mắt.

Theo Ủy ban Nobel, khi các nhà nghiên cứu đưa loại protein tương tự channelrhodopsin vào võng mạc của một người bị mù, người này đã lấy lại được một phần thị lực. Nhờ sử dụng một loại kính đặc biệt phát ra ánh sáng, người đó có thể nhận biết và cầm nắm các vật thể đặt trên bàn.

Một hướng nghiên cứu khác cũng đang tìm cách ứng dụng công nghệ quang di truyền học để cải thiện các thiết bị cấy ghép ốc tai điện tử nhằm hỗ trợ điều trị tình trạng mất thính lực.

Ba nhà khoa học đạt giải sẽ chia đều khoản tiền thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển (tương đương 1,2 triệu USD).