Dùng AI để 'làm hộ' dự án nghiên cứu, học sinh có thể bị cấm thi 2 năm

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa đăng tải dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Nếu được ban hành, Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT hiện hành.

Dự thảo được xây dựng nhằm cụ thể hóa các định hướng tại Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị định số 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Chuẩn hóa 16 lĩnh vực, chấm thi theo 20 tiêu chí

Theo dự thảo, danh mục lĩnh vực dự thi được chuẩn hóa còn 16 lĩnh vực. Tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh để thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, qua đó tạo sự liên thông giữa kết quả cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học.

Tiêu chí đánh giá cũng được thiết kế lại theo hướng cụ thể, minh bạch hơn với 20 tiêu chí, chia thành 5 nhóm tương ứng cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế Regeneron ISEF.

Trong đó, câu hỏi/vấn đề nghiên cứu được chấm 10 điểm; thiết kế và phương pháp nghiên cứu 15 điểm; thực hiện 20 điểm; tính sáng tạo và tác động tiềm năng 20 điểm; trình bày 35 điểm. Tổng điểm tối đa là 100 điểm. Ảnh: HUST

Dùng AI được, nhưng không được 'làm hộ' học sinh

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là tăng cường các quy định về liêm chính khoa học, đặc biệt trong bối cảnh AI ngày càng được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu.

Dự thảo cho phép học sinh sử dụng AI để tra cứu hoặc mô phỏng, nhưng phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích và phạm vi sử dụng.

Ngược lại, học sinh không được sử dụng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo lập dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của chính mình.

Dự thảo cũng yêu cầu dự án phải bảo đảm tính nguyên gốc, trung thực và khách quan; nghiêm cấm gian lận, giả mạo, sao chép trái phép hoặc chiếm đoạt kết quả nghiên cứu của người khác. Kết quả phải phản ánh đúng mức độ đóng góp thực chất của từng thành viên.

Để kiểm soát quá trình này, học sinh bắt buộc phải lập nhật ký nghiên cứu liên tục, bằng bản viết hoặc điện tử, ghi rõ thời gian, công việc, phương pháp và vai trò của từng thành viên. Nhật ký phải được giáo viên hướng dẫn xác nhận định kỳ và là căn cứ để đối chiếu mức độ tham gia thực chất của học sinh.

Người hướng dẫn cũng phải chịu trách nhiệm

Không chỉ đặt yêu cầu đối với học sinh, dự thảo còn quy định trách nhiệm liên đới của giáo viên hướng dẫn và cơ sở giáo dục.

Người hướng dẫn không được làm thay học sinh những nội dung cốt lõi của dự án và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học. Trường học thiếu giám sát để xảy ra sai phạm sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm người đứng đầu.

Đáng chú ý, dự thảo quy định 3 mức độ an toàn đối với dự án nghiên cứu, gồm mức cấm tuyệt đối, mức phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Việc phân loại nhằm giúp cơ sở giáo dục có căn cứ rõ ràng khi phê duyệt kế hoạch nghiên cứu của học sinh.

Cùng với đó, danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai rộng rãi. Đơn vị thường trực sẽ công khai địa chỉ tiếp nhận phản ánh, kiến nghị liên quan đến tính nguyên gốc của dự án và thực hiện xác minh trong vòng 7 ngày làm việc.

Làm giả hồ sơ, dữ liệu có thể bị cấm thi 2 năm

Dự thảo lần này cũng đưa ra chế tài cụ thể đối với các hành vi vi phạm.

Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả thi và cấm tham gia cuộc thi từ 1 đến 2 năm.

Người hướng dẫn vi phạm có thể bị cấm hướng dẫn từ 1 đến 2 chu kỳ cuộc thi tiếp theo, đồng thời bị xử lý theo quy định về viên chức và các quy định pháp luật liên quan.

Đặc biệt, nếu một dự án bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học sau khi đã được trao giải, toàn bộ giải thưởng sẽ bị thu hồi và thông tin vi phạm được công khai.

Dự thảo Thông tư cũng xây dựng cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý vi phạm theo từng mức độ, nhằm bảo đảm việc tổ chức Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia ngày càng công khai, minh bạch, thực chất và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.