Hầm biogas là 'nhà máy hóa chất' tiềm ẩn cái chết bất cứ lúc nào

Theo đó, khoảng 17h30 ngày 18/7, anh B.V.V. là công nhân của Công ty TNHH Dabaco Thanh Hóa (thôn Trường Giang, xã Thạch Quảng) đang sửa chữa điện tại bể lọc phân thì bị điện giật, rơi xuống hố và có biểu hiện ngạt, khó thở.

Phát hiện sự việc, anh T.V.L. cùng 5 công nhân khác có mặt gần đó lần lượt xuống ứng cứu và gặp nạn. Tất cả các nạn nhân đều được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Cẩm Thủy để cấp cứu, song có 3 nạn nhân tử vong gồm: B.V.V, T.V.L, B.V.T.

Khu vực hiện trường. Ảnh: Minh Hoàng/LĐO.

Đến 9h ngày 19/7, thêm 2 nạn nhân nữa không qua khỏi là anh T.Đ.C. và N.V.T.

Bác sĩ Hoàng cho biết, nhiều người vẫn lầm tưởng khí metan là nguyên nhân gây tử vong trong các vụ tai nạn hầm biogas. Tuy nhiên, thủ phạm thực sự thường là hydro sunfua (H₂S) - loại khí có mùi trứng thối, được sinh ra trong quá trình phân hủy chất hữu cơ trong môi trường yếm khí.

Sát thủ vô hình dưới đáy hầm

H₂S là khí không màu, nặng hơn không khí khoảng 20%, vì vậy luôn lắng xuống đáy các không gian kín như hầm biogas, bể chứa phân, giếng hay cống ngầm.

'Người đứng trên miệng hầm có thể không cảm nhận thấy bất thường, nhưng chỉ cần bước xuống vài mét là đã đi vào vùng có nồng độ khí độc rất cao', bác sĩ Hoàng nói.

Không giống tình trạng thiếu oxy thông thường, H₂S gây độc bằng cách ức chế quá trình hô hấp ở cấp độ tế bào. Khí này gắn vào enzyme cytochrome c oxidase trong ty thể, khiến tế bào không thể sử dụng oxy để tạo năng lượng dù máu vẫn mang đủ oxy.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam.

'Cơ chế này tương tự chất độc cyanide. Cơ thể không chết vì thiếu oxy trong không khí, mà vì tế bào không còn khả năng sử dụng oxy', ông giải thích.

Não và tim là những cơ quan bị ảnh hưởng sớm nhất. Người hít phải H₂S nồng độ cao có thể ngừng thở, ngừng tim và tử vong chỉ sau vài nhịp hít.

Mùi biến mất không có nghĩa là an toàn

Một trong những đặc tính nguy hiểm nhất của H₂S là khả năng 'đánh lừa' khứu giác.

Ở nồng độ thấp, khí có mùi trứng thối rất đặc trưng. Tuy nhiên, khi nồng độ tăng lên khoảng 100 ppm, H₂S bắt đầu làm tê liệt dây thần kinh khứu giác.

'Nhiều người nghĩ không còn ngửi thấy mùi tức là khí đã hết. Thực tế, đó có thể là lúc nồng độ H₂S đang ở mức rất nguy hiểm', bác sĩ Hoàng cho biết.

Ở nồng độ từ khoảng 700 ppm trở lên, người tiếp xúc có thể bất tỉnh gần như ngay lập tức. Trong lĩnh vực an toàn lao động, hiện tượng này được gọi là 'hội chứng búa tạ', bởi nạn nhân gục xuống chỉ sau một đến hai nhịp thở, không kịp phản ứng hay tìm đường thoát.

Thảm kịch thường xảy ra theo hiệu ứng domino

Theo bác sĩ Hoàng, nhiều vụ tai nạn hầm biogas trở thành thảm kịch vì những người chứng kiến lập tức lao xuống cứu đồng nghiệp hoặc người thân.

'Người đầu tiên ngã xuống thường do hít phải H₂S nồng độ rất cao. Những người tiếp theo xuống cứu cũng hít phải khí độc và lần lượt gục xuống. Tai nạn diễn ra theo hiệu ứng domino', ông nói.

Ông cho rằng vụ việc ở Thanh Hóa là minh chứng điển hình. Người đầu tiên nhiều khả năng bất tỉnh ngay sau khi xuống bể chứa, còn những người cứu hộ không được trang bị bình dưỡng khí nên cũng nhanh chóng trở thành nạn nhân.

8 công nhân ngộ độc khí độc trong hầm biogas qua cơn nguy kịch. Ảnh: Diệu Hiền

Theo ông, nguyên tắc quan trọng nhất khi cứu hộ trong không gian kín là không được xuống hầm nếu không có bình dưỡng khí độc lập (SCBA).

'Phải sử dụng dây an toàn, ròng rọc hoặc thiết bị kéo nạn nhân từ phía trên. Việc lao xuống theo phản xạ có thể khiến số người tử vong tăng lên chỉ trong vài phút', ông phân tích thêm.

Hầm biogas cần được vận hành như một 'nhà máy hóa chất'

Bác sĩ Hoàng đánh giá hầm biogas là giải pháp quan trọng trong xử lý chất thải và phát triển nông nghiệp tuần hoàn, nhưng cũng là môi trường luôn phát sinh H₂S.

Theo ông, thay vì coi đây chỉ là 'hố chứa phân', cần nhìn nhận hầm biogas như một hệ thống công nghiệp có nguy cơ cao, đòi hỏi quy trình an toàn nghiêm ngặt.

Trước khi xuống hầm, người lao động phải kiểm tra nồng độ H₂S, oxy và khí cháy bằng máy đo chuyên dụng; thông gió cưỡng bức liên tục; sử dụng bình dưỡng khí độc lập, dây đai an toàn và có người giám sát bên trên.

'Đừng bao giờ dùng mũi để kiểm tra hầm biogas. Mùi trứng thối có thể là tín hiệu cảnh báo đầu tiên, nhưng khi bạn không còn ngửi thấy mùi, đó chưa chắc là lúc an toàn hơn, mà có thể là lúc nguy hiểm nhất', bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.