Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học

Chương trình quần thể rùa nguy cấp của Việt Nam và môi trường sống được bảo vệ, phát triển bền vững, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam.

Đa dạng sinh học là nền tảng quan trọng bảo đảm cân bằng sinh thái, duy trì các chức năng hệ sinh thái thiết yếu phục vụ đời sống và phát triển kinh tế-xã hội, là lợi thế để phát triển bền vững các lĩnh vực trụ cột của nền kinh tế như nông nghiệp, thủy sản, y dược học cổ truyền và du lịch. Do vậy, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học đã được khẳng định là một nhiệm vụ quan trọng thể hiện trong chủ trương, chính sách của Đảng; trong Hiến pháp, pháp luật.

Nhiều bước tiến quan trọng, góp phần phát triển kinh tế-xã hội

Công tác bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học đã nhận được sự quan tâm chỉ đạo của toàn hệ thống chính trị, do đó đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng, góp phần vào phát triển kinh tế-xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái và an ninh quốc gia. Hệ thống chính sách sách tiếp tục được đổi mới, hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý để bảo tồn toàn diện các thành phần của đa dạng sinh học, phát huy các giá trị của đa dạng sinh học phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.

Mạng lưới các khu bảo tồn thiên nhiên được mở rộng và quản lý ngày càng hiệu quả; công tác bảo tồn chuyển chỗ đã được xã hội hóa và mở rộng; công tác bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái biển, rừng, đất ngập nước được chú trọng góp phần cải thiện môi trường sinh thái, đa dạng sinh học.

Cùng với đó, nhiều loài động, thực vật quý, hiếm được bảo vệ và phục hồi; công tác thu thập, lưu giữ và sử dụng bền vững nguồn gen có nhiều tiến bộ; việc kiểm soát loài ngoại lai xâm hại, buôn bán trái phép động vật hoang dã và thúc đẩy tiếp cận nguồn gien, chia sẻ lợi ích được tăng cường thực hiện. Đáng chú ý, việc thực hiện các mô hình sinh kế bền vững, du lịch sinh thái chi trả dịch vụ môi trường rừng đã góp phần cải thiện sinh kế và thu hút sự tham gia của người dân trong công tác bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học.

Các ngành kinh tế nông, lâm nghiệp, thủy sản, y tế thực hiện các hoạt động khai thác, sản xuất, kinh doanh các sản phẩm từ tự nhiên đã chú trọng thực hiện yêu cầu bảo tồn đa dạng sinh học để đáp ứng các yêu cầu thương mại quốc tế. Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia, cơ sở dữ liệu các khu ramsar Việt Nam, cơ sở dữ liệu an toàn sinh học, cơ sở dữ liệu di sản thiên nhiên Việt Nam đã được triển khai xây dựng.

Hoạt động hợp tác quốc tế về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học được đẩy mạnh, thể hiện trách nhiệm của quốc gia đối với quốc tế trong việc bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học toàn cầu, nhất là trong việc triển khai Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal năm 2022 và nhiều cam kết, thỏa thuận quốc tế khác về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.

Một số thách thức, giải pháp trong thời gian tới

Áp lực từ các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội tới đa dạng sinh học gia tăng do nhu cầu sử dụng đất, mặt nước, mở rộng không gian cho các dự án phát triển kinh tế-xã hội, cùng với tác động của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường khiến nhiều hệ sinh thái, các loài hoang dã bị đe dọa, suy giảm đến mức rất khó có thể phục hồi.

Đối tượng quản lý nhà nước chuyên ngành về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học liên quan nhiều ngành, lĩnh vực; quy định pháp luật, trách nhiệm quản lý nhà nước còn phân tán nên khó khăn trong việc thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.

Nguồn lực cho công tác bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học còn hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn; thiếu cơ chế để huy động nguồn lực tài chính từ xã hội.

Ý thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành, người dân về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học vẫn còn hạn chế; tồn tại việc khai thác, tiêu thụ động, thực vật hoang dã và sử dụng tài nguyên đa dạng sinh học thiếu bền vững, chưa coi trọng bảo tồn đa dạng sinh học.

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đa dạng sinh học, cần thực hiện các giải pháp trọng tâm: Một là, tập trung rà soát, đề xuất sửa đổi Luật Đa dạng sinh học năm 2008 và quy định pháp luật có liên quan theo hướng thống nhất, đồng bộ về quan điểm, định hướng, mục tiêu và phương thức thực hiện đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, kịp thời thể chế hóa các cam kết quốc tế về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; thiết lập cơ chế điều phối liên ngành để nâng cao hiệu quả quản lý đa dạng sinh học.

Hai là, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ và cải thiện cơ sở hạ tầng phục vụ quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học từ trung ương đến địa phương; bảo đảm việc thực hiện các nhiệm vụ theo phân cấp, phân quyền mới được vận hành thông suốt, kịp thời; nghiên cứu đề xuất các cơ chế huy động sự phối hợp, tham gia của các lực lượng quản lý chuyên trách (cảnh sát môi trường, biên phòng, kiểm lâm, kiểm ngư, quản lý thị trường, hải quan...), cộng đồng dân cư, doanh nghiệp, tổ chức quần chúng để bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.

Ba là, tập trung đẩy mạnh tổ chức thực hiện chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến 2050; các quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; triển khai các nhiệm vụ, dự án trọng tâm, trọng điểm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để thực hiện chỉ tiêu được giao trong các chiến lược, quy hoạch, chương trình, đề án; triển khai thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kiểm kê, quan trắc, xây dựng, hoàn thiện hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về đa dạng sinh học.

Bốn là, chú trọng thực hiện công tác hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.

Năm là, nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, huy động nguồn lực tài chính cho công tác bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; ưu tiên bố trí nguồn lực cho việc thực hiện các nhiệm vụ, dự án trọng tâm, trọng điểm để đạt được các chỉ tiêu về đa dạng sinh học đã được xác định trong Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Sáu là, tăng cường hợp tác quốc tế, mở rộng quan hệ hợp tác song phương, đa phương về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.