Nhập nhằng tên gọi homestay

Chung cư Nera Garden - nơi nhiều căn hộ được gắn tên 'homestay' trên các ứng dụng đặt phòng.

'Homestay' trong chung cư

Tôi nhận lời Ly, một người để lại bình luận dưới bài đăng. Qua vài cuộc điện thoại, Ly hướng dẫn tôi đến chung cư Nera Garden trên đường Tố Hữu (phường An Cựu, thành phố Huế). Giao dịch diễn ra rất nhanh. Tôi gửi thông tin cá nhân, nhận mã số để tự mở cửa căn hộ ở tầng 8 mà không cần gặp chủ nhà.

Với 700.000 đồng, tôi được sử dụng căn hộ khoảng 60m2 gồm hai phòng ngủ, bếp, không gian sinh hoạt chung. Từ căn hộ nhìn ra là khoảng xanh của ruộng đồng, cuối tầm mắt là chiếc cầu dây văng nối qua cửa biển Thuận An đúng như mô tả. Song sau khi nhận phòng, tôi lại không chắc mình vừa thuê một homestay hay đơn giản là một căn hộ cho thuê ngắn ngày.

Xuống bể bơi của tòa nhà, ngoài cư dân còn có nhiều người nói giọng các tỉnh, thành phố khác. Một người đàn ông là cư dân chung cư vừa nhìn quanh đã buột miệng: 'Người mô lắm rứa!' (sao mà nhiều người thế) như một lời ngạc nhiên trước lượng người có mặt tại khu vực hồ bơi, rồi quay gót. Ít phút sau, tại thang máy, một phụ nữ lớn tuổi nhắc lớn: 'Đây không phải bờ biển, cũng không phải khách sạn mà tắm xong không biết quấn khăn rồi vô thang máy'.

Nghe kể lại, đồng nghiệp của tôi sống ở chung cư này thở dài: 'Chuyện như cơm bữa mà anh. Mấy ông bà tắm xong mặc nguyên bộ đồ bơi vô thang máy, nước vẫn chảy ròng ròng. Nhiều khi đi làm về, đi cùng thang mình ngượng chín, đỏ hết cả mặt'.

Nguyễn Hữu Nghĩa, một người bạn từng sống tại đây, kể gia đình anh quyết định chuyển đi sau nhiều lần hàng xóm thay đổi liên tục. 'Có những vị khách mở nhạc ầm ĩ suốt đêm. Thi thoảng còn có những nhóm thanh niên địa phương thuê để nhậu… Gia đình mình đổi chỗ ở không phải vì ghét khách du lịch, mà vì không biết nơi mình sống là khu dân cư hay cơ sở lưu trú', Nghĩa nói.

Nhìn lại, căn hộ mình thuê ngoài 'tấm biển homestay' được gắn qua tin nhắn trên Facebook thì chẳng còn gì khác ngoài căn phòng để ngủ và bếp. Điều duy nhất khiến căn hộ này được gọi là 'homestay', có lẽ là cách nó được quảng bá trên mạng xã hội.

Chị Nguyễn Hải Hà, đại diện Ban Quản lý chung cư này cho biết, trước đây chính quyền địa phương vẫn cấp phép kinh doanh cho thuê căn hộ du lịch, nhưng gần đây không còn cấp mới. Một số hộ kinh doanh cho rằng, họ ủng hộ chủ trương. Tuy nhiên, cần có quy định rõ ràng của Nhà nước về việc cho phép hay cấm cho thuê căn hộ chung cư, bởi căn hộ vốn là tài sản hợp pháp của mình.

Không còn là tên gọi riêng của một mô hình

Homestay trong các nghiên cứu khoa học của Trường Du lịch, Đại học Huế được giải thích là tên gọi quốc tế của mô hình lưu trú dựa vào cộng đồng, nơi du khách ở cùng gia đình chủ nhà để trải nghiệm đời sống, văn hóa và phong tục bản địa.

Ở Huế, mô hình homestay đúng chuẩn vẫn hiện diện tại vùng A Lưới, quanh thác A Nor hay khu vực Phố Tây, một vài điểm trong khu vực Thành nội, khu nhà vườn ở Kim Long…

Việc được sống cùng gia đình người địa phương tạo nên sức hấp dẫn riêng của homestay. Đổi lại, khách chấp nhận chia sẻ không gian sinh hoạt, tuân theo một phần nếp sống của gia đình chủ nhà và đánh đổi một phần sự riêng tư để có được những trải nghiệm mà khách sạn hay căn hộ cho thuê khó mang lại. Đó cũng là lý do homestay được xem là một sản phẩm đặc trưng của du lịch cộng đồng, góp phần làm phong phú trải nghiệm điểm đến.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh của thị trường lưu trú, 'homestay' dần vượt ra ngoài ý nghĩa ban đầu. Từ villa, căn hộ chung cư, nhà nghỉ, khách sạn mini đến nhiều cơ sở cho thuê ngắn ngày đều lựa chọn tên gọi này để quảng bá. Thậm chí, một số nhà đầu tư 'lướt sóng' cũng cải tạo bất động sản để làm 'homestay' trong giai đoạn thị trường đóng băng.

Ông Jack Thompson, một du khách người Australia tôi tình cờ gặp ở Phố Tây chia sẻ: 'Ở những nơi tôi đã đến, homestay nghĩa là bạn sống chung với người bản xứ. Khi tôi đặt một 'homestay' được trang trí rất bắt mắt ở Huế, đến nơi lại là căn hộ tự quản hoàn toàn. Giống nơi nghỉ dưỡng hơn. Tôi cảm thấy như bị lừa'.

Những gia đình mở homestay thực tế, sinh hoạt cùng khách, cũng phải 'linh động' để thích nghi trước những quy định. Chị Phan Minh Nga, chủ một cơ sở lưu trú năm phòng (khách sinh hoạt cùng chủ nhà) trên đường Võ Thị Sáu cho biết, khi đăng ký hộ kinh doanh, chị phải lựa chọn ngành nghề kinh doanh lưu trú theo quy định, còn homestay chỉ được sử dụng như tên gọi của cơ sở. 'Nếu đăng ký khách sạn thì quy mô mình nhỏ quá. Còn đăng ký nhà nghỉ thì nghe... 'phèn phèn'. Nghĩ mãi rồi tôi lấy chữ homestay làm tên riêng, cho dù chỗ của mình hoạt động theo mô hình homestay đúng nghĩa', chị Nga kể.

Điều đó cho thấy ngay cả những cơ sở hoạt động đúng bản chất homestay cũng đang sử dụng từ này như một tên thương mại, còn việc quản lý vẫn dựa trên ngành nghề kinh doanh lưu trú.

Những năm gần đây, cùng với sự bùng nổ của các nền tảng đặt phòng trực tuyến và mạng xã hội, 'homestay' dần trở thành một thuật ngữ mang tính thương mại nhiều hơn là tên gọi của một loại hình lưu trú. Khái niệm vốn gắn với du lịch cộng đồng đã bị mở rộng đến mức gần như mất ranh giới.

Rõ phân loại, dễ quản lý

Theo Luật Du lịch năm 2017, 'nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê' là nơi khách lưu trú và cùng sinh hoạt với gia đình chủ nhà. Thế nhưng trên thị trường, từ căn hộ chung cư, villa đến nhà ở cho thuê ngắn ngày đều có thể được giới thiệu là 'homestay'. Điều đó khiến việc thống kê, phân loại và quản lý loại hình lưu trú này trở nên khó khăn.

Thống kê chưa đầy đủ của Sở Du lịch Huế, thành phố hiện có khoảng 471 cơ sở 'nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê', tập trung chủ yếu tại các phường Phú Xuân, Thuận Hóa, An Cựu, Vỹ Dạ và Thủy Xuân...

Tuy nhiên, cơ quan này mới thống kê tổng số cơ sở, chưa phân loại cụ thể bao nhiêu cơ sở hoạt động theo mô hình chủ nhà cùng sinh hoạt với khách, bao nhiêu là căn hộ hoặc nhà ở cho thuê ngắn ngày...

Ông Võ Hoàng Liên Minh, Trưởng phòng Quản lý Du lịch (Sở Du lịch thành phố Huế) cho biết, bất cập trong hoạt động quảng bá của các hộ kinh doanh là nhiều căn hộ được khai thác hoàn toàn để cho thuê, chủ sở hữu không sinh sống tại đó nhưng vẫn quảng bá là 'homestay'. Khi tên gọi thương mại này được sử dụng cho nhiều loại hình lưu trú khác nhau, việc thống kê, nhận diện và áp dụng các quy định quản lý cũng trở nên phức tạp. Việc nắm bắt và thực hiện các quy định về kinh doanh lưu trú ở nhóm này gặp nhiều khó khăn do hoạt động theo quy mô hộ gia đình, năng lực tiếp cận còn hạn chế.

Theo bà Trần Thị Hoài Trâm, Giám đốc Sở Du lịch thành phố, thời gian tới thành phố cần tiếp tục phân cấp cho chính quyền cấp xã trong quản lý hoạt động lưu trú, đồng thời tăng cường kiểm tra việc đăng ký kinh doanh, khai báo lưu trú, niêm yết giá, an ninh trật tự, phòng cháy, chữa cháy và các quy định liên quan đến đất đai. Song song với đó là hỗ trợ các hộ kinh doanh nâng cao nghiệp vụ, ngoại ngữ và kỹ năng chuyển đổi số.

Căn hộ chung cư gắn nhãn 'homestay' không còn là câu chuyện riêng khi đã trở thành tên gọi chung cho nhiều mô hình lưu trú. Việc gọi đúng tên từng loại hình sẽ giúp du khách hiểu mình đang mua dịch vụ gì, đồng thời là tiền đề để cơ quan quản lý xây dựng chính sách và tổ chức quản lý hiệu quả hơn.