Trẻ nhỏ ở các đô thị lớn đối mặt 'gọng kìm' bệnh tay chân miệng và sốt xuất huyết

Trong bức tranh dịch tễ đầu năm 2026, trẻ nhỏ - đặc biệt là nhóm dưới 5 tuổi trở thành đối tượng chịu tác động rõ rệt nhất, vừa dễ mắc bệnh, vừa đối mặt nguy cơ diễn biến nặng nếu phát hiện muộn.

Ca mắc tăng nhanh, nguy cơ bùng phát sớm

Theo hệ thống giám sát dịch tễ, TP HCM ghi nhận hơn 10.000 ca tay chân miệng từ đầu năm đến nay. Riêng trong tuần gần nhất, số ca mắc tăng 64% so với trung bình 4 tuần trước, cho thấy tốc độ gia tăng nhanh bất thường ngay từ đầu mùa.

Đại diện Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM cho biết, nhiều địa bàn đang có tỷ lệ mắc trên 100.000 dân ở mức cao. Bệnh chủ yếu xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi và đã ghi nhận một số trường hợp tử vong.

Sự gia tăng đồng thời của tay chân miệng và sốt xuất huyết tại các đô thị lớn không chỉ là cảnh báo về chu kỳ dịch bệnh, mà còn phản ánh những thách thức trong kiểm soát lây nhiễm trong môi trường đông đúc. Ảnh: Nhi đồng 1

Song song đó, sốt xuất huyết cũng bắt đầu gia tăng theo tuần. Dù chưa đạt đỉnh, nhưng trong bối cảnh thời tiết nắng nóng và mưa trái mùa, nguy cơ bùng phát dịch sớm được đánh giá ở mức cao.

Tại Hà Nội, tay chân miệng cũng ghi nhận hơn 1.300 ca mắc, tăng hơn 2 lần so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, dịch đã xuất hiện tại hàng trăm xã, phường, với nhiều ổ dịch trong trường mầm non.

Bệnh viện nhi 'căng mình' tiếp nhận ca nặng

Trước diễn biến dịch gia tăng, các bệnh viện nhi tại TP HCM đã phải kích hoạt các kịch bản ứng phó ở mức cao.

BS.CK2 Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, khoa đang điều trị 42 trẻ mắc tay chân miệng, trong đó có 12 ca nặng (độ 3), tăng gấp rưỡi so với 10 ngày trước. Có những ngày cao điểm, bệnh viện phải đặt nội khí quản thở máy cho 5 trường hợp bệnh nhi trở nặng.

Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, trong tuần qua tiếp nhận 443 trẻ đến khám tay chân miệng, tăng gần 3 lần so với đầu tháng trước. Bệnh viện Nhi đồng Thành phố hiện đang điều trị nội trú cho 27 trẻ, trong đó có 5 ca nặng.

Các cơ sở y tế đã chủ động mở rộng quy mô điều trị, chuẩn bị thêm giường bệnh để sẵn sàng ứng phó nếu số ca tiếp tục tăng.

EV71 quay lại, nhiều ca nặng không có dấu hiệu điển hình

Nguyên nhân chính khiến số ca nặng gia tăng được xác định là do sự xuất hiện trở lại của chủng virus EV71.

Các xét nghiệm cho thấy EV71, đặc biệt là biến thể C1, đang chiếm ưu thế. Đây là chủng có độc lực cao, lây lan nhanh và có khả năng 'né miễn dịch', khiến trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tái nhiễm.

Đáng lưu ý, EV71 thường không gây biểu hiện phát ban rõ ràng. Virus có thể tấn công trực tiếp hệ thần kinh trung ương, khiến trẻ suy hô hấp, sốc tim và có thể tử vong chỉ trong vòng 12–24 giờ.

Nhiều trường hợp nhập viện muộn không có dấu hiệu da điển hình. Vì vậy, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay khi có các dấu hiệu cảnh báo như sốt kéo dài trên 48 giờ không đáp ứng thuốc, giật mình chới với, đi loạng choạng, nôn nhiều.

Phát hiện sớm, xử trí kịp thời và thay đổi hành vi phòng bệnh vẫn là 'chìa khóa' để hạn chế những hệ lụy đáng tiếc. Ảnh: Nhi đồng 1

Đô thị đông đúc – nguy cơ lây lan cao

Theo BS Nguyễn Đức Bá Đạt, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, sự bùng phát mạnh của tay chân miệng tại các đô thị lớn xuất phát từ nhiều yếu tố.

Trước hết là mật độ dân cư cao, không gian sống chật hẹp, làm tăng tần suất tiếp xúc giữa người với người. Hàng triệu người cùng sinh sống, học tập và làm việc trong các khu dân cư, chung cư, trường học khiến nguy cơ lây lan virus qua dịch tiết trở nên phổ biến hơn.

Thứ hai là mô hình chăm sóc trẻ tập trung. Tại thành phố, phần lớn trẻ nhỏ được gửi tại nhà trẻ, trường mầm non từ sớm. Đây là môi trường có mật độ tiếp xúc rất cao, nơi trẻ dùng chung đồ chơi, vật dụng và tiếp xúc gần trong thời gian dài.

Viện Pasteur TP HCM cũng chỉ rõ, trong môi trường này, một trẻ mang virus có thể lây cho 3–5 trẻ khác, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Thứ ba là đặc điểm hành vi của trẻ nhỏ. Trẻ dưới 5 tuổi thường xuyên đưa tay vào miệng, chưa có ý thức vệ sinh cá nhân, tạo điều kiện cho virus lây lan qua đường tiêu hóa và tiếp xúc.

Nhiều yếu tố cộng hưởng làm dịch lan nhanh

Bên cạnh các yếu tố đặc thù đô thị, điều kiện thời tiết và môi trường cũng góp phần thúc đẩy dịch bệnh.

Các nghiên cứu cho thấy nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa có liên quan trực tiếp đến tốc độ lây lan của tay chân miệng. Khi điều kiện thuận lợi, virus có thể tồn tại lâu hơn trong môi trường.

Ngoài ra, đặc thù di chuyển và giao lưu dân cư liên tục tại các thành phố lớn cũng khiến mầm bệnh dễ phát tán trên diện rộng.

Một yếu tố đáng chú ý khác là áp lực công việc khiến nhiều phụ huynh khó cho trẻ nghỉ học khi có dấu hiệu bệnh sớm. Trong khi đó, virus tay chân miệng có thể lây mạnh ngay từ giai đoạn khởi phát, khiến lớp học trở thành điểm khuếch đại lây nhiễm.

Tâm lý chủ quan, coi bệnh nhẹ, tự khỏi cũng khiến nhiều trường hợp nhập viện muộn, làm tăng nguy cơ biến chứng và tạo khoảng trống trong kiểm soát dịch.

Các chuyên gia dịch tễ nhận định, đặc điểm đô thị là yếu tố then chốt khiến dịch bệnh dễ bùng phát và lan rộng. Ảnh: Nhi đồng 1

Trong bối cảnh cả nước bước vào mùa nắng nóng, nguy cơ bùng phát dịch tay chân miệng tiếp tục được đánh giá ở mức cao.

Đáng lo ngại, nguy cơ 'dịch chồng dịch' với sốt xuất huyết, sởi và các bệnh truyền nhiễm khác có thể xảy ra, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Theo các chuyên gia, sự lưu hành của chủng EV71 theo chu kỳ khoảng 3 năm cũng là yếu tố khiến số ca nặng tăng cao trong đợt dịch này.

Phòng bệnh vẫn là giải pháp then chốt

Hiện nay, tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và hồi sức tùy theo mức độ bệnh.

Do đó, phòng bệnh đóng vai trò quyết định. Bộ Y tế khuyến cáo phụ huynh thực hiện nguyên tắc '3 sạch': Tay sạch, ăn uống sạch, môi trường sạch.

Trẻ cần được rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, ăn chín uống sôi, không dùng chung vật dụng cá nhân. Đồ chơi, bề mặt tiếp xúc cần được khử khuẩn thường xuyên. Trẻ mắc bệnh cần được cách ly tại nhà tối thiểu 10–14 ngày để hạn chế lây lan.

Đối với sốt xuất huyết, việc loại bỏ các vật chứa nước, diệt lăng quăng, chống muỗi đốt là biện pháp quan trọng nhất. Đáng chú ý, hiện nay vắc xin phòng tay chân miệng EV71 đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành, được kỳ vọng sẽ góp phần giảm số ca mắc và ca nặng trong thời gian tới.