Vượt khó để gọi đúng tên, đưa các anh về với gia đình

Gần một tuần nay, dưới cái nắng gay gắt của vùng đất phía Đông tỉnh Gia Lai, nơi trước đây là tỉnh Bình Định, hàng chục cán bộ, chiến sĩ, dân quân và lực lượng chuyên môn có mặt từ sáng sớm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mỹ Thắng, thuộc xã Phù Mỹ Đông.

Các chiến sĩ đào từng lớp đất mộ liệt sĩ để lấy hài cốt

Xác định tìm kỹ, không được để sót

Với các tổ bảo vệ an ninh, tổ khai quật, tổ y tế, hậu cần... tất cả đều hướng tới mục tiêu chung là hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt đúng quy trình, đúng tiến độ. Nghĩa trang Liệt sĩ Mỹ Thắng có hàng trăm phần mộ chưa xác định được danh tính, trước là chiến trường trọng điểm của Quân khu 5, chứng kiến nhiều trận đánh ác liệt giữa quân dân ta và lực lượng địch.

Trung tá Phạm Hữu Lộc, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Phù Mỹ Đông cho biết: Đối với Chiến dịch 500 ngày đêm, đơn vị đã bắt đầu triển khai thực hiện từ ngày 25.6 đến nay. Đơn vị tích cực triển khai trên cơ sở các tổ đã được Đảng ủy, UBND xã thành lập, thực hiện hằng ngày để làm sao đúng tiến độ. Theo trung tá Lộc, sau khi khai quật, hài cốt được Đội K52 lấy mẫu, chuyển về tổ y tế kiểm tra, bảo quản nghiêm ngặt trước khi bàn giao về Ban Chỉ huy Quân sự xã.

Tại những phần mộ được khai quật, một lán trại được lợp bằng bạt dã chiến dựng lên để giảm bớt cái nắng như đổ lửa giữa mùa hè ở vùng duyên hải miền Trung. Từng lớp chiến sĩ dân quân và cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự xã thay nhau đào tấc đất. Khi xuống gần vị trí hài cốt, mọi động tác đều trở nên chậm rãi, nhẹ nhàng. Khi phát hiện dấu tích xương cốt, cán bộ Đội K52 sẽ trực tiếp thực hiện việc lấy mẫu.

Các kỹ thuật viên thực hiện công đoạn lấy mẫu ADN

Với kinh nghiệm nhiều năm làm nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ, từng thao tác đều được thực hiện cẩn trọng để tránh ảnh hưởng đến mẫu giám định, thiếu tá Trần Hoàng Nam, thành viên Đội K52, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai chia sẻ, mỗi nghĩa trang lại có những điều kiện địa chất khác nhau, khiến việc khai quật gặp không ít khó khăn.

Theo anh, qua quá trình thực hiện nhiệm vụ thấy các nghĩa trang ở các địa phương có sự khác nhau. Một số nghĩa trang đất mềm, khó quy tập, ví dụ như Phù Mỹ Đông là đất cát nên anh em làm có sự sụt lún. Trong khi đó, một số số nghĩa trang khác trên địa bàn tỉnh khi đào xuống có nước cũng ảnh hưởng nhiều đến quá trình quy tập.

Công việc cứ lặng lẽ diễn ra đều đặn dưới nắng nóng. Người này mệt thì người khác thay. Mồ hôi thấm ướt lưng áo, đôi bàn tay bí bách trong lớp găng cao su nhưng không ai vội vàng. Có những lúc cả đội vui mừng khi tìm thấy dấu tích hài cốt, song niềm vui ấy nhanh chóng lặng xuống vì trước mắt chỉ còn lại những mẩu xương nhỏ đã sẫm màu theo năm tháng.

'Những lúc ấy, anh em trong đội lại cẩn thận dùng chiếc bay nhỏ, nhẹ nhàng gạt từng lớp đất còn bám trên xương cốt. Với những phần mộ mà hài cốt đã phân hủy nhiều, việc tìm kiếm càng phải kiên trì hơn', trung tá Lộc chia sẻ và nói, với những trường hợp như trên, Đội K52 tiến hành mở rộng khu vực tìm kiếm. Có thể trong quá trình quy hoạch hoặc do lịch sử để lại thì mộ bị lệch. Anh em cố gắng mở rộng, xác định tìm kỹ, không được để sót.

Khi tìm thấy hài cốt, các thành viên trong đội lại cẩn thận, nhẹ nhàng gạt từng lớp đất còn bám trên xương cốt

Giám định ADN để gọi đúng tên các anh

Cách khu vực khai quật vài chục mét là nơi các kỹ thuật viên thực hiện công đoạn lấy mẫu ADN. Dưới mái bạt tạm, trong điều kiện thời tiết oi bức, các kỹ thuật viên mặc kín đồ bảo hộ, đeo khẩu trang, găng tay, thực hiện từng bước theo quy trình nghiêm ngặt.

Mỗi mẫu hài cốt sau khi được lấy đều trải qua các công đoạn ghi nhận thông tin, chụp ảnh, đánh mã số, niêm phong và lưu trữ đầy đủ để phục vụ công tác giám định sau này. Bác sĩ Dương Công Hoàng, kíp trưởng tổ lấy mẫu cho hay: Sau khi lấy mẫu xong, phần hài cốt còn lại sẽ giao cho đơn vị số hóa để đưa trở lại phần mộ. Còn đơn vị sẽ lưu giữ mẫu bảo đảm theo quy định để sau này bàn giao cho đơn vị tiếp nhận, chuyển đi giám định, định danh cho các liệt sĩ.

Nghĩa trang Liệt sĩ Mỹ Thắng hiện có 445 phần mộ liệt sĩ, trong đó còn 118 phần mộ chưa xác định được danh tính. Việc lấy mẫu ADN tại đây mới chỉ là một trong những điểm khởi đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm mà tỉnh Gia Lai đang triển khai tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.

Theo báo cáo, hiện nay trên địa bàn tỉnh Gia Lai hiện có 119 nghĩa trang liệt sĩ với 41.487 phần mộ; trong đó có hơn 11.600 mộ chưa xác định được thông tin tại 113 nghĩa trang liệt sĩ cần lấy mẫu ADN. Bởi vậy, tỉnh Gia Lai sẽ tiến hành lấy hơn 11.600 mẫu hài cốt liệt sĩ tại 113 nghĩa trang; đồng thời hoàn thiện cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và thân nhân, từng bước vận hành ngân hàng ADN thân nhân liệt sĩ phục vụ công tác xác định danh tính trong thời gian tới.

Bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, Trưởng ban Chỉ đạo 515 tỉnh khẳng định: 'Nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin không chỉ là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị mà còn là mệnh lệnh của trái tim. Đồng thời yêu cầu hoàn thành điều chỉnh bản đồ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ theo địa giới hành chính mới'.

Bà Lịch cũng đề nghị cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong công tác cập nhật, xây dựng cơ sở dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ, mẫu hài cốt liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ; thành lập các trang thông tin để hỗ trợ thân nhân liệt sĩ truy cập, tìm kiếm thông tin thuận lợi.