'Cột mốc mềm' nơi vùng biên...

Với địa hình rộng, dân cư phân tán, nhiều khu vực đi lại khó khăn, trường nội trú liên cấp có thể thay đổi căn bản cách học sinh vùng biên tiếp cận giáo dục. Một đứa trẻ ở bản xa không còn phải bắt đầu ngày học bằng một hành trình dài trên những cung đường đồi núi. Các em có thể học tập, ăn ở và sinh hoạt trong một môi trường giáo dục tập trung, được chăm sóc và tiếp cận những điều kiện học tập tốt hơn. Vì vậy, mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp chính là 'ngôi nhà thứ hai' của học sinh.

Tuy nhiên, chiến dịch xây trường nội trú liên cấp khu vực biên giới nên hướng tới hình thành một hệ sinh thái giáo dục hoàn chỉnh, thay vì chỉ dừng lại ở việc đầu tư cơ sở vật chất. Các chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, hỗ trợ bữa ăn, chỗ ở, phương tiện đi lại, sách giáo khoa, đồ dùng học tập, cùng những chính sách an sinh giáo dục khác, nên được tổ chức thực hiện đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng.

Mặt khác, tiếp tục củng cố vững chắc kết quả phổ cập giáo dục, xóa mù chữ; triển khai các giải pháp huy động trẻ em, học sinh đến trường, duy trì sĩ số. Không để học sinh bỏ học hoặc không được đến trường vì hoàn cảnh kinh tế khó khăn, điều kiện địa lý hoặc thiếu trường, lớp. Song song đó, phát triển tài liệu, học liệu phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa và đặc điểm vùng miền; duy trì, mở rộng việc dạy và học tiếng dân tộc thiểu số; có chính sách phù hợp đối với giáo viên, nghệ nhân và người tham gia giảng dạy tiếng dân tộc...

Trường nội trú liên cấp cũng không nên chỉ là sự thay đổi về không gian giáo dục mà cần đẩy mạnh chuyển đổi số để tạo ra sự thay đổi về phương thức dạy và học. Một thông tin đáng chú ý là tỉnh Cao Bằng đang xây dựng Đề án chuyển đổi số ngành giáo dục giai đoạn 2026-2030, trong đó ưu tiên triển khai tại các trường phổ thông nội trú liên cấp để hình thành mô hình trường học số vùng biên. 'Trường học số vùng biên' - nếu được triển khai thực chất - có thể giúp thu hẹp một phần khoảng cách địa lý, giúp thầy cô và học sinh vùng biên tiếp cận kho học liệu rộng hơn.

Nhìn xa hơn, có thể nghiên cứu mở rộng cấp THPT tại các trường phổ thông tiểu học và THCS nội trú biên giới khi đủ điều kiện, giúp học sinh vùng biên giới được học tập ổn định, liên tục trong môi trường nội trú, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục có chất lượng. Khi những ngôi trường nơi biên cương được thắp sáng, đó không chỉ là ánh đèn của lớp học mà còn là ánh sáng của niềm tin, của tương lai và của một chiến lược phát triển bền vững từ gốc rễ, để mỗi trường nội trú là một 'cột mốc mềm' ở vùng biên…