Bé trai 12 tuổi dị tật tai bẩm sinh, cholesteatoma phá hủy xương chũm

Bác sĩ phẫu thuật cho bệnh nhi. (Ảnh: BVCC)

Chảy dịch tai hôi kéo dài, cảnh giác nguy cơ cholesteatoma phá hủy xương

Các bác sĩ Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương vừa phẫu thuật điều trị cho bệnh nhi 12 tuổi, trú tại tỉnh Lào Cai (tỉnh Yên Bái cũ), mắc cholesteatoma ống tai ngoài trên nền dị tật vành tai và ống tai bẩm sinh hai bên. Khối bệnh tích đã lan rộng vào xương chũm, gây chảy dịch mủ hôi và những cơn đau đầu dữ dội.

Đây không phải là bệnh lý hiếm gặp nhưng là một trường hợp phức tạp, do cấu trúc giải phẫu vùng tai của người bệnh bị biến đổi bởi dị tật bẩm sinh. Quá trình phẫu thuật đòi hỏi ê-kíp vừa phải loại bỏ triệt để bệnh tích, hạn chế nguy cơ tái phát và biến chứng, vừa bảo tồn tối đa các cấu trúc quan trọng, đồng thời tạo điều kiện cho bệnh nhi có thể tái tạo vành tai trong tương lai.

Theo chia sẻ của mẹ bệnh nhi, trước khi nhập viện, trẻ thường xuyên bị chảy dịch ở tai. Dịch có thời điểm màu xanh, màu đỏ, kèm mùi hôi, mùi bất thường. Gia đình từng đưa trẻ đến khám tại một số cơ sở y tế và được thông báo có polyp tai.

Sau khi được tư vấn rằng bệnh có thể gây phá hủy xương nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, gia đình đã đưa trẻ đến Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương để kiểm tra chuyên sâu.

Vành tai bệnh nhi nhỏ nghiêm trọng, gần như không có cấu trúc vành tai bình thường.

Tiến sĩ, bác sĩ Lê Hồng Anh, Trưởng khoa Tai Thần kinh, Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương cho biết, bệnh nhi có dị tật tai bẩm sinh hai bên, với biểu hiện vành tai nhỏ nghiêm trọng, gần như không có cấu trúc vành tai bình thường. Bên tai trái không có ống tai ngoài, trong khi ống tai bên phải bị chít hẹp.

Ở bệnh nhi này, khối cholesteatoma đã lan rộng vào xương chũm, gây tiêu hủy xương và dẫn đến các đợt viêm cấp tính. Khi nhập viện, trẻ đau nhiều ở nửa đầu bên trái, tai chảy dịch mủ có mùi hôi.

Theo nhận định của bác sĩ, bệnh đã tồn tại trong nhiều năm nhưng chỉ biểu hiện rõ khi khối cholesteatoma phát triển lớn, phá hủy nhiều xương chũm và gây tình trạng viêm cấp.

Cholesteatoma là tình trạng tích tụ bất thường của biểu mô lát sừng hóa và các mảnh keratin tại tai. Đây không phải là một khối ung thư, nhưng có đặc điểm phát triển lan rộng, gây viêm và phá hủy xương cũng như các cấu trúc quan trọng xung quanh tai. Bệnh thường cần được phẫu thuật để loại bỏ bệnh tích và kiểm soát nguy cơ biến chứng.

Tiến sĩ, bác sĩ Lê Hồng Anh giải thích, cholesteatoma có thể tiết ra các enzym và chất trung gian gây tiêu xương. Vùng tai và xương chũm nằm rất gần nhiều cơ quan đặc biệt quan trọng, bao gồm dây thần kinh mặt, hệ thống tiền đình, tai trong, màng não và não.

Nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, cholesteatoma có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như: Phá hủy hệ thống xương con, làm giảm hoặc mất sức nghe; tổn thương dây thần kinh số VII, gây liệt mặt; phá hủy tai trong và hệ thống tiền đình, gây chóng mặt, mất thăng bằng; viêm xương chũm, áp xe quanh tai; viêm màng não, áp xe não hoặc các biến chứng nội sọ khác; nhiễm khuẩn huyết và các tình trạng nhiễm trùng lan rộng, có thể đe dọa tính mạng.

Giải bài toán phẫu thuật trên nền cấu trúc tai dị tật

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Lê Hồng Anh, phẫu thuật tai trên bệnh nhân có dị tật vành tai nhỏ và bất thường ống tai luôn là một thách thức đối với phẫu thuật viên.

Dị tật tai ngoài không chỉ làm thay đổi hình dáng vành tai mà còn có thể liên quan đến rối loạn phát triển của nhiều cấu trúc vùng hàm mặt, ống tai, tai giữa và xương thái dương. Vì vậy, các mốc giải phẫu quen thuộc có thể không còn ở vị trí thông thường, bị biến dạng hoặc không phát triển đầy đủ.

Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp phải nhận diện chính xác và bảo tồn các cấu trúc quan trọng, đặc biệt là dây thần kinh mặt, tai trong và các vùng liên quan đến chức năng nghe, thăng bằng. Mục tiêu đặt ra là loại bỏ tối đa bệnh tích để phòng ngừa tái phát, nhưng không làm tổn thương những cấu trúc có vai trò quan trọng đối với chức năng của người bệnh.

Bác sĩ cảnh báo cha mẹ cần lưu ý dấu hiệu bệnh tai của con.

Một yêu cầu khác là bảo đảm yếu tố thẩm mỹ lâu dài. Bệnh nhi có dị tật vành tai mức độ nặng, vì vậy có thể cần được tạo hình vành tai trong tương lai. Đường mổ và phạm vi can thiệp ngoài da phải được cân nhắc kỹ, hạn chế tối đa tổn thương mô lành, bảo tồn vạt da và nguồn mạch nuôi để tạo điều kiện thuận lợi cho các bước phẫu thuật tái tạo sau này.

Sau phẫu thuật, tình trạng bệnh nhi ổn định, chỉ còn đau nhẹ tại vùng can thiệp. Trẻ đã được bác sĩ thăm khám, theo dõi sát và tiếp tục chăm sóc hậu phẫu tại Bệnh viện.

Khi được thông báo con mắc cholesteatoma trên nền dị tật tai bẩm sinh phức tạp, người mẹ không khỏi lo lắng. Bản thân trẻ cũng sợ hãi, khóc và hỏi mẹ vì sao mình thường xuyên mắc những căn bệnh khác thường. Tuy nhiên, sau phẫu thuật và khi được bác sĩ thông báo tình trạng ổn định, gia đình đã phần nào yên tâm.

Một trong những dấu hiệu thường gặp của cholesteatoma là tình trạng chảy dịch tai dai dẳng, dịch có mùi hôi khó chịu. Người bệnh cũng có thể gặp đau tai, nghe kém, ù tai, chóng mặt hoặc đau đầu. Tuy nhiên, những biểu hiện này dễ bị nhầm với viêm tai giữa, nhọt ống tai, polyp tai hoặc một số bệnh lý tai khác.

Tiến sĩ, bác sĩ Lê Hồng Anh khuyến cáo người dân không nên chủ quan khi xuất hiện các biểu hiện như: Tai chảy dịch kéo dài hoặc tái đi tái lại; dịch tai có mùi hôi, lẫn mủ hoặc máu; đau tai, đau vùng sau tai hoặc đau đầu cùng bên; nghe kém tăng dần; chóng mặt, mất thăng bằng; méo miệng, yếu hoặc liệt mặt; sưng đau vùng sau tai, sốt hoặc mệt nhiều.

Đặc biệt, trẻ có dị tật vành tai, ống tai bị hẹp, không có ống tai hoặc có bất thường cấu trúc tai bẩm sinh cần được quản lý và theo dõi tại cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng. Không nên chỉ đi khám khi trẻ xuất hiện đau dữ dội hoặc chảy mủ, bởi bệnh có thể đã phát triển và gây tổn thương trong thời gian dài trước đó.

Việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế tổn thương sức nghe, bảo vệ chức năng ngôn ngữ, học tập và giao tiếp của trẻ. Tổ chức Y tế thế giới nhấn mạnh rằng phát hiện và can thiệp sớm các bệnh tai, nghe kém ở trẻ em giúp giảm những ảnh hưởng lâu dài đối với phát triển ngôn ngữ, nhận thức, kết quả học tập và hòa nhập xã hội.

Qua trường hợp trên, bác sĩ khuyến cáo người dân nên chủ động kiểm tra sức khỏe Tai Mũi Họng định kỳ, ít nhất một đến hai lần mỗi năm, đặc biệt với trẻ em và người có bất thường tai bẩm sinh, tiền sử viêm tai kéo dài hoặc nghe kém.

Việc thăm khám định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm các bất thường khi bệnh chưa gây triệu chứng rõ rệt. Với những trường hợp có dị tật tai, bác sĩ có thể chỉ định nội soi, đánh giá sức nghe và thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp để xác định cấu trúc tai, phát hiện cholesteatoma cũng như xây dựng kế hoạch theo dõi, điều trị và phục hồi chức năng lâu dài.

Người dân không nên tự ngoáy tai sâu, tự lấy tổ chức trong tai hoặc nhỏ các loại thuốc không rõ thành phần khi chưa được bác sĩ thăm khám. Khi tai chảy dịch hôi, chảy máu, đau tăng hoặc nghe kém, cần đến cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng để được chẩn đoán nguyên nhân và điều trị kịp thời.