Từ thu mình đến buông xuôi sau đột quỵ

Sau đột quỵ, sự chú ý của người bệnh và gia đình thường dồn vào khả năng đi lại, nói chuyện hay vận động. Tuy nhiên, có một 'di chứng' ít được quan tâm hơn nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị, đó là những rối loạn về sức khỏe tinh thần.

Nhiều bệnh nhân sau đột quỵ vượt qua được giai đoạn nguy kịch nhưng lại âm thầm đánh mất động lực sống, thu mình, lo ngại tái phát hoặc thậm chí xuất hiện ý nghĩ buông xuôi.

Trầm cảm và rối loạn lo âu sau đột quỵ

Không ít gia đình cho rằng việc người bệnh buồn bã, hay cáu gắt hoặc lo lắng sau đột quỵ là điều 'bình thường'. Tuy nhiên, khi những cảm xúc này kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và quá trình phục hồi, đó có thể là dấu hiệu của một rối loạn cần được can thiệp.

Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Chi Viện, Phó Chủ nhiệm Khoa Đột quỵ não, Viện Thần kinh (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), đây không đơn thuần là phản ứng tâm lý sau biến cố mà có thể là dấu hiệu của trầm cảm hoặc rối loạn lo âu sau đột quỵ, hai 'di chứng vô hình' cần được phát hiện và điều trị sớm để tối ưu hóa quá trình phục hồi.

Với trầm cảm sau đột quỵ (PSD), người bệnh thường u sầu, buồn bã dai dẳng, cảm thấy trống rỗng, vô dụng; có xu hướng thu mình, từ chối tham gia phục hồi chức năng khiến vận động ngày càng trì trệ. Nặng hơn, người bệnh có thể cảm thấy mình là gánh nặng, xuất hiện ý nghĩ buông xuôi hoặc tự hại.

Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Chi Viện, Phó Chủ nhiệm Khoa Đột quỵ não, Viện Thần kinh (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108).

Trong khi đó, rối loạn lo âu sau đột quỵ (PSA) thường có tình trạng căng thẳng quá mức, sợ hãi mơ hồ, bồn chồn. Người bệnh có thể né tránh những tình huống lo sợ như sợ đi lại vì ngã, đồng thời liên tục tìm kiếm sự trấn an từ người thân. Mối bận tâm thường xoay quanh nỗi lo đột quỵ tái phát, tương lai và sự an toàn của bản thân.

Việc phân biệt hai tình trạng này không chỉ giúp xác định đúng vấn đề mà còn là cơ sở để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, bởi mỗi người bệnh sẽ có những khó khăn tâm lý và nhu cầu hỗ trợ khác nhau.

Chăm sóc sức khỏe tinh thần quan trọng như phục hồi vận động

Bác sĩ Lê Chi Viện đánh giá: 'Sự phục hồi sau đột quỵ không chỉ đo bằng những bước đi vững chãi của đôi chân mà còn được đo bằng sự bình yên và nụ cười của người bệnh. Chăm sóc sức khỏe tinh thần là chìa khóa vàng giúp tối ưu hóa kết quả phục hồi thể chất sau đột quỵ'.

Điều trị trầm cảm và lo âu sau đột quỵ là một quá trình kiên trì và cần có sự phối hợp đa chuyên khoa (Thần kinh, Tâm thần, Phục hồi chức năng và Tâm lý lâm sàng) với mục tiêu kiểm soát các triệu chứng tâm lý và giúp người bệnh lấy lại động lực, chủ động tham gia phục hồi và từng bước thích nghi với cuộc sống sau đột quỵ.

Với những trường hợp cần điều trị bằng thuốc, các liệu pháp hóa dược chống trầm cảm, đặc biệt là nhóm ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI như fluoxetine, escitalopram, sertraline) hoặc nortriptyline giúp cân bằng lại các chất hóa học trong não bị gián đoạn do đột quỵ.

Đối với các bệnh nhân có đủ khả năng nhận thức và ngôn ngữ, liệu pháp như phỏng vấn động lực và trị liệu giải quyết vấn đề là những lựa chọn hiệu quả, giúp người bệnh tái thiết lập nhận thức, chấp nhận những thay đổi của cơ thể và tìm ra phương pháp vượt qua những suy nghĩ tiêu cực.

Các chương trình tập luyện có giám sát, tối thiểu 3 lần mỗi tuần trong ít nhất 4 tuần, có thể giúp cải thiện triệu chứng trầm cảm nhẹ đến trung bình.

Cùng với đó, duy trì giao tiếp, tham gia các câu lạc bộ đột quỵ hoặc nhóm hỗ trợ đồng cảnh ngộ giúp người bệnh giảm cảm giác cô độc, có thêm động lực và kinh nghiệm để kiên trì trên hành trình hồi phục.