Gỡ vướng mặt bằng, bứt phá hạ tầng cho miền Trung - Bài 1: Tiến độ ì ạch, người dân mòn mỏi

LTS: Miền Trung đang đứng trước cơ hội tăng tốc phát triển khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm được đầu tư bằng nguồn vốn lớn. Tuy nhiên, chậm giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn kéo dài, ảnh hưởng tiến độ công trình, hiệu quả sử dụng vốn và đời sống người dân. Từ thực địa những 'đại công trường', nhóm phóng viên Báo SGGP ghi nhận những vướng mắc trong bồi thường, tái định cư và tổ chức thực hiện ở cơ sở, từ đó gợi mở những giải pháp cần tháo gỡ để khơi thông nguồn lực phát triển.

Đại công trường chờ mặt bằng

Đang giữa cao điểm mùa xây dựng tháng 6, 7-2026, nhưng tại nhiều công trình giao thông trọng điểm ở miền Trung, không khí thi công khá trầm lắng. Máy móc nằm chờ, nhân công làm việc cầm chừng, nhiều hạng mục dang dở vì thiếu mặt bằng.

Máy móc chờ giải phóng mặt bằng dự án đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi (phường Trương Quang Trọng, tỉnh Quảng Ngãi). ẢNH: NGỌC OAI

Tại tỉnh Quảng Ngãi, dự án đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi (vốn đầu tư khoảng 3.500 tỷ đồng), đoạn qua phường Trương Quang Trọng vẫn còn nhiều nhà dân, cây cối chưa được di dời. Cùng cảnh ngộ, dự án đường nối cầu Thạch Bích - Tịnh Phong (vốn đầu tư gần 700 tỷ đồng) sau gần 5 năm triển khai vẫn bị chia cắt bởi những 'nút thắt' mặt bằng; đoạn kết nối quốc lộ 24B đã được thảm nhựa nhưng chỉ kéo dài một đoạn rồi dừng lại trước 4 ngôi nhà chưa giải tỏa.

Ông Nguyễn Tấn Đức, cán bộ hưu trí ở tổ dân phố Cộng Hòa (phường Trương Quang Trọng), lo ngại tiến độ kéo dài sẽ làm chậm cơ hội phát triển của địa phương, bởi dự án có ý nghĩa quan trọng trong kết nối khu vực trung tâm với Khu công nghiệp VSIP và Khu công nghiệp Tịnh Phong, đồng thời giảm áp lực cho quốc lộ 1A.

Tại tỉnh Đắk Lắk, dự án đường bộ ven biển kết nối Tuy An - Tuy Hòa (giai đoạn 1), dài 14,7km, tổng vốn 2.228 tỷ đồng, hiện vẫn vướng nhà cửa, tài sản của hàng trăm hộ dân chưa được giải phóng mặt bằng. Trong khi đó, dự án đường Phước Tân - Bãi Ngà, dài 3,8km, tổng vốn 489 tỷ đồng, sau hơn 10 năm triển khai vẫn còn vướng 1 hộ dân tại khu phố Đa Ngư (phường Hòa Hiệp), khiến tuyến đường tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Phát biểu tại hội nghị chuyên đề của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An vào tháng 7, Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Nguyễn Khắc Thận nhấn mạnh, bồi thường, giải phóng mặt bằng là khâu then chốt để khơi thông dự án, giải phóng nguồn lực, thu hút đầu tư, giải quyết việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Mặt bằng chậm không chỉ làm lỡ cơ hội của nhà đầu tư mà còn làm mất thời cơ phát triển của địa phương và đất nước. Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An yêu cầu các ngành, địa phương xác định giải phóng mặt bằng là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền nơi có dự án; phải chủ động, quyết liệt thực hiện, không né tránh, không trông chờ.

Tình trạng tương tự diễn ra tại nhiều địa phương khác. Giữa cái nắng tháng 7, công trường cầu Tam Tiến và đường dẫn tại xã Tam Xuân (TP Đà Nẵng) khá vắng lặng. Dự án có tổng vốn 220 tỷ đồng, được phê duyệt năm 2019 với kỳ vọng nối đôi bờ sông Trường Giang, nhưng đến nay mới đạt khoảng 45% khối lượng và đã nhiều lần gia hạn tiến độ.

Theo Sở Xây dựng TP Đà Nẵng, địa phương hiện còn 21 công trình cầu chậm đưa vào khai thác, chủ yếu do thiếu đường dẫn, như cầu Quảng Đà, An Bình, Sông Thu, Văn Ly... Qua rà soát, có 18/19 công trình chậm hoàn thành đường dẫn do vướng giải phóng mặt bằng.

Nhiều dự án khác dọc miền Trung cũng đang thi công dang dở hoặc trễ tiến độ. Dự án đường Tố Hữu nối dài đến sân bay Phú Bài (TP Huế), vốn hơn 1.143 tỷ đồng, còn nhiều đoạn đào xới ngổn ngang do vướng mặt bằng, nhất là đoạn qua phường Hương Thủy. Dự án nâng cấp, mở rộng đường sông Cày thuộc tiểu dự án cải thiện cơ sở hạ tầng đô thị Thạch Hà (Hà Tĩnh) vẫn ngổn ngang đường đất, ổ gà, bùn lầy...

Trong khi đó, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, đến giữa tháng 7-2026, toàn tỉnh còn 30 dự án đầu tư công vướng bồi thường, giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến hơn 5.691 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026.

Cuộc sống người dân bị đảo lộn

Dự án kéo dài trước hết tác động trực tiếp đến cuộc sống của những hộ dân trong vùng dự án. Bà Hồ Tưởng (xã Tam Xuân, TP Đà Nẵng) phàn nàn, dự án cầu Tam Tiến chậm tiến độ nhiều năm, trong khi cây cầu cũ đã xuống cấp nghiêm trọng. Người dân muốn đến trụ sở xã làm thủ tục hành chính phải đi vòng qua các phường Quảng Phú, Tam Kỳ, Hương Trà. Xe cộ vẫn lưu thông qua cầu cũ dù đã có biển cấm.

Tại dự án đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi, nhiều hộ dân ở tổ dân phố Long Bàn (phường Trương Quang Trọng, tỉnh Quảng Ngãi) phản ánh, đời sống, hoạt động buôn bán ven quốc lộ 24B bị ảnh hưởng nghiêm trọng do bụi phủ kín nhà cửa. Cách đó không xa, dự án đường Chu Văn An (đoạn Hai Bà Trưng - Ngô Sĩ Liên) chỉ dài 876m nhưng sau hơn 10 năm mới hoàn thành khoảng 150m. Được khởi động từ năm 2012 với tổng vốn 320 tỷ đồng, qua nhiều lần thay đổi chủ đầu tư, dự án đến nay vẫn 'đắp chiếu'. Không chỉ phát sinh ô nhiễm môi trường, mất an toàn giao thông, việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư kéo dài cũng khiến người dân phập phồng lo lắng.

Tại Hà Tĩnh và Nghệ An, người dân sống dọc các dự án nâng cấp đường sông Cày, kè xã Thạch Hà và tỉnh lộ 539B đã nhiều năm chịu cảnh đi lại khó khăn, nắng thì bụi mù mịt, mưa thì bùn lầy. Trong khi đó, đề án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực 1 di tích Kinh thành Huế (TP Huế), tổng vốn hơn 4.000 tỷ đồng, sau gần 8 năm triển khai vẫn còn gần 500 hộ chưa bàn giao mặt bằng.

Tại các khu vực đàn Xã Tắc, Lục Bộ, hồ Học Hải, nhiều hộ vẫn sinh sống xen kẽ. Việc giải tỏa chưa đồng bộ, phế thải xây dựng tồn đọng, ảnh hưởng đến cảnh quan di tích. Cơ quan chức năng cho biết, phần lớn hồ sơ còn vướng do liên quan đến nhà thuộc sở hữu Nhà nước, tài sản công, tranh chấp nguồn gốc đất hoặc chuyển nhượng qua nhiều thời kỳ; một số hộ chưa đồng thuận với phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.