Kỹ thuật thay van tim không cần mổ mở cứu sống nhiều bệnh nhân cao tuổi

Tiến sĩ, bác sĩ Phan Thảo Nguyên, Phó Giám đốc bệnh viện, Trưởng khoa Nội tim mạch người lớn, Trung tâm tim mạch, Bệnh viện E khám cho bệnh nhân sau phẫu thuật.

TAVI là kỹ thuật hiện đại bậc nhất trong can thiệp tim mạch hiện nay với nhiều ưu điểm như ít xâm lấn, giảm nguy cơ biến chứng, rút ngắn thời gian điều trị và hồi phục cho người bệnh. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với người cao tuổi, sức khỏe yếu hoặc mắc nhiều bệnh nền nguy hiểm.

Hiện Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E là một trong số ít cơ sở tại Việt Nam triển khai thường quy kỹ thuật thay van động mạch chủ qua da (TAVI), mở thêm cơ hội điều trị cho nhiều bệnh nhân tim mạch nặng, trong đó có những trường hợp tuổi rất cao.

Mới đây, các bác sĩ đã thực hiện thành công kỹ thuật này cho một cụ bà 91 tuổi có tiền sử nhồi máu cơ tim hai lần và suy thận độ 2B. Người bệnh được theo dõi trong nhiều năm với chẩn đoán hẹp van động mạch chủ tiến triển nặng. Khoảng 2-3 năm gần đây, cụ bà thường xuyên nhập viện vì khó thở và phù phổi cấp nguy kịch.

Tiến sĩ, bác sĩ Phan Thảo Nguyên, Phó Giám đốc bệnh viện, Trưởng khoa Nội tim mạch người lớn, Trung tâm tim mạch, Bệnh viện E cho biết, thời điểm nhập viện gần đây nhất, người bệnh suy tim nặng, phụ thuộc hoàn toàn vào oxy, thuốc trợ tim và lợi tiểu. Chức năng cơ tim chỉ còn khoảng 50%, người bệnh không thể đi lại, phải nằm đầu cao để thở. Trong khi đó, chức năng thận suy giảm mạnh khiến lượng nước tiểu rất ít.

Kết quả chụp CT 512 dãy cho thấy toàn bộ hệ thống động mạch chủ của người bệnh bị vôi hóa nặng, động mạch đùi hẹp chỉ khoảng 4,7mm – gần bằng kích thước dụng cụ can thiệp. Điều này khiến nguy cơ tai biến và tử vong trong quá trình thực hiện TAVI rất cao.

Theo bác sĩ Nguyên, nếu lựa chọn phẫu thuật mổ mở theo phương pháp truyền thống thì tiên lượng sống của người bệnh rất thấp do tuổi cao và suy đa cơ quan. Sau hội chẩn liên chuyên khoa, các bác sĩ quyết định nong van động mạch chủ trước để cải thiện tình trạng suy tim. Sau hai lần nong van thành công, người bệnh dần cai được oxy và sức khỏe ổn định hơn.

Đến ngày thứ 5, ê-kíp quyết định thực hiện thay van động mạch chủ qua da bằng kỹ thuật TAVI. Các bác sĩ phải sử dụng bóng nong và ống thông để vượt qua các đoạn động mạch vôi hóa nặng. Sau hơn 1,5 giờ can thiệp căng thẳng, van tim mới được đặt chính xác, không hở cạnh van. Chỉ vài giờ sau thủ thuật, cụ bà đã có thể tự thở, ăn uống và đi lại trong niềm vui của gia đình.

Một trường hợp khác là cụ ông 74 tuổi từng thay hai van tim sinh học cách đây 11 năm. Thời gian gần đây, người bệnh xuất hiện khó thở, đau ngực. Kết quả kiểm tra cho thấy van sinh học cũ đã bị thoái hóa theo thời gian, kèm tình trạng hẹp động mạch vành.

Các bác sĩ đã thực hiện kỹ thuật 'van trong van' – đặt một van TAVI mới vào bên trong van sinh học cũ. Đây là kỹ thuật phức tạp vì phải tính toán chính xác cấu trúc van cũ để bảo đảm van mới hoạt động hiệu quả. Sau hơn một giờ can thiệp, người bệnh hồi phục tốt và có thể sinh hoạt bình thường.

Theo các chuyên gia tim mạch, TAVI là bước tiến lớn trong điều trị bệnh van tim. Thay vì phải mổ mở lồng ngực, cưa xương ức, ngừng tim và chạy máy tim phổi nhân tạo, bác sĩ chỉ cần đưa van tim nhân tạo qua một ống thông nhỏ từ động mạch đùi lên tim. Hiện nay, nhiều trường hợp chỉ cần gây tê tại chỗ thay vì gây mê toàn thân.

Ưu điểm lớn nhất của kỹ thuật này là ít xâm lấn, giảm nguy cơ biến chứng và giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn nhiều so với mổ hở. Sau khoảng 12 giờ can thiệp, người bệnh có thể ngồi dậy, đi lại sau 24 giờ và xuất viện sau vài ngày nếu sức khỏe ổn định.

Dù đã được triển khai tại Việt Nam khoảng 10 năm, hiện chỉ có khoảng 8 trung tâm tim mạch lớn có thể thực hiện thường quy kỹ thuật TAVI. Riêng kỹ thuật 'van trong van' còn phức tạp hơn và chưa có nhiều cơ sở triển khai thành công.

Theo bác sĩ Nguyên, tỷ lệ người mắc bệnh hẹp van động mạch chủ đang gia tăng theo xu hướng già hóa dân số. Bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm nhưng khi xuất hiện triệu chứng như khó thở, đau ngực, ngất hoặc rối loạn nhịp tim thì nguy cơ tử vong trong 1-2 năm rất cao nếu không được can thiệp kịp thời.

Hiện nay, người bệnh sau can thiệp TAVI sẽ được theo dõi định kỳ để đánh giá chức năng van tim và phát hiện sớm nguy cơ thoái hóa van sinh học, từ đó chủ động kế hoạch điều trị tiếp theo.

Tuy nhiên, chi phí thực hiện TAVI hiện vẫn khá cao, khiến nhiều người bệnh khó tiếp cận. Các chuyên gia mong muốn bảo hiểm y tế sẽ tăng mức chi trả để nhiều bệnh nhân có cơ hội tiếp cận kỹ thuật điều trị hiện đại này, đặc biệt trong bối cảnh dân số già tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng.