Quản trị không gian mới, tạo thêm động lực cho TPHCM

Tái cấu trúc không gian phát triển

Từ ngày 1-7-2025, việc hợp nhất TPHCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã hình thành một cấu trúc kinh tế mới mà trước đây phải tổ chức thông qua liên kết giữa các địa phương.

Du khách tham gia tour du thuyền ngắm hoàng hôn trên sông Bạch Đằng, hưởng ứng hoạt động kinh tế đêm và du lịch đường sông tại TPHCM. ẢNH: HOÀNG HÙNG

Không gian TPHCM trước đây có thế mạnh về tài chính, thương mại, dịch vụ, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; khu vực Bình Dương có nền tảng công nghiệp, khu công nghiệp và hệ sinh thái sản xuất phát triển; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu sở hữu cảng nước sâu, logistics, công nghiệp năng lượng và kinh tế biển. Ba không gian ấy khi được kết nối trong một thể thống nhất, tạo được tiềm năng rất lớn.

Vấn đề là phải tích hợp 3 lợi thế thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh: trung tâm tài chính - dịch vụ và đổi mới sáng tạo liên kết khu vực sản xuất công nghiệp, từ đó kết nối trực tiếp với hệ thống cảng biển và thị trường quốc tế. Nếu làm được điều đó, TPHCM có thể hình thành một cấu trúc phát triển mà ít địa phương trong cả nước có được, gồm: tài chính - công nghệ - công nghiệp - logistics - cảng biển - dịch vụ trong cùng một không gian quản trị.

Định hướng quy hoạch hiện nay cũng đang đặt thành phố theo cấu trúc tích hợp, trong đó khu vực trung tâm Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm tập trung các chức năng tài chính, thương mại và dịch vụ; khu vực Bình Dương phát huy thế mạnh công nghiệp thông minh, công nghệ cao; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu phát triển kinh tế biển; Côn Đảo gắn bảo tồn với du lịch sinh thái, văn hóa chất lượng cao. Như vậy, mở rộng không gian chỉ là điều kiện cần; quản trị được không gian mới là điều kiện đủ.

Không để nguồn lực vận hành phân tán

Nếu quy hoạch của từng khu vực vẫn thiếu kết nối, hệ thống giao thông chưa đồng bộ, dữ liệu quản lý còn phân tán, thủ tục giữa các địa bàn chưa thống nhất, các khu công nghiệp, đô thị, cảng biển, sân bay và trung tâm logistics chưa được đặt trong một chuỗi phát triển chung, thì việc mở rộng địa giới chưa thể chuyển hóa đầy đủ thành động lực tăng trưởng mới. Do đó, bài toán trước hết là kết nối hạ tầng.

Các tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt đô thị, đường sắt kết nối cảng biển, sân bay Long Thành, hệ thống cảng Cái Mép - Thị Vải và các trung tâm logistics phải được nhìn như một mạng lưới thống nhất. Không thể đầu tư từng công trình riêng lẻ mà phải tính đến khả năng tạo ra các hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng. Yêu cầu đặt ra không còn đơn giản là 'đầu tư bao nhiêu vốn', mà 'mỗi đồng vốn đầu tư tạo thêm được bao nhiêu năng lực phát triển cho toàn thành phố'.

Cùng với hạ tầng, cần thống nhất mạnh hơn trong quy hoạch đất đai, phát triển đô thị, thu hút đầu tư và chuyển đổi số. Đặc biệt, thành phố cần sớm hình thành hệ thống dữ liệu dùng chung. Một siêu đô thị không thể vận hành hiệu quả nếu tồn tại những 'ốc đảo dữ liệu' giữa các ngành và các khu vực.

Quản trị thống nhất cũng không có nghĩa là mọi việc đều tập trung về một đầu mối. Ngược lại, thành phố càng lớn càng cần phân cấp mạnh, nhưng phải bảo đảm 'rõ việc, rõ quyền, rõ nguồn lực, rõ trách nhiệm và rõ kết quả'. Việc nào cấp cơ sở làm tốt thì mạnh dạn giao; nhưng những vấn đề liên quan đến quy hoạch tổng thể, giao thông chiến lược, phân bổ nguồn lực lớn, môi trường, dữ liệu và các dự án liên khu vực phải được điều phối thống nhất.

Tạo sức mạnh cộng hưởng cho cả vùng phía Nam

TPHCM phát huy đầy đủ vai trò khi được đặt trong mạng lưới liên kết với Đồng Nai, Tây Ninh, ĐBSCL, Tây Nguyên và rộng hơn là các hành lang kinh tế quốc tế. TPHCM không nên tìm cách 'ôm' tất cả các chức năng phát triển. Vai trò quan trọng hơn là trở thành trung tâm tổ chức và kết nối các dòng vốn, hàng hóa, công nghệ, nhân lực và dịch vụ của toàn vùng phía Nam.

Thành phố dịch chuyển mạnh sang những chức năng có giá trị gia tăng cao như trung tâm tài chính, nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, công nghệ cao, logistics quốc tế và dịch vụ chất lượng cao; đồng thời kết nối với các địa phương xung quanh để hình thành mạng lưới sản xuất, đô thị và dịch vụ có tính bổ trợ thay vì cạnh tranh bằng những dự án giống nhau.

Để hướng tới tốc độ tăng trưởng cao và bền vững hơn, thành phố cần chuyển mạnh từ việc cộng nguồn lực sang nhân giá trị của nguồn lực. Không để nguồn lực bị giới hạn bởi địa giới, không để lợi thế bị chia cắt bởi cơ chế quản lý và không để những công trình lớn tồn tại như những 'ốc đảo đầu tư'.

Nếu biến các lợi thế thành một hệ sinh thái phát triển thống nhất, TPHCM không chỉ có thêm một không gian rộng hơn mà sẽ có một động lực tăng trưởng hoàn toàn mới. Đó chính là bản chất của 'quản trị thống nhất không gian phát triển': không phải cộng cơ học các nguồn lực đang có, mà tổ chức chúng tốt hơn để tạo ra giá trị lớn hơn.

Với TPHCM, làm tốt bước chuyển này quyết định sức bật của một siêu đô thị, góp phần tạo sức kéo mới cho vùng Đông Nam bộ, vùng kinh tế phía Nam và cả nền kinh tế Việt Nam.

Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt ra yêu cầu các quyết sách phải tạo được bước chuyển chiến lược. Trong đó, bước chuyển quan trọng là 'quản trị thống nhất không gian phát triển, phát huy hiệu quả nguồn lực quốc gia'. Đây là một thay đổi quan trọng về tư duy phát triển, bởi Trung ương chỉ rõ thực tế nguồn lực còn chia cắt, phân cấp có nơi chưa gắn đầy đủ với nguồn lực, dữ liệu, công cụ thực thi và trách nhiệm.

Có thể hiểu ngắn gọn: nếu trước đây phát triển được tổ chức chủ yếu theo địa giới hành chính, thì giai đoạn mới phải nhìn nền kinh tế như một không gian liên thông, trong đó vốn, đất đai, lao động, hạ tầng, dữ liệu, khoa học - công nghệ và thị trường phải được phân bổ theo hiệu quả phát triển, chứ không bị chia cắt bởi ranh giới địa phương.

PGS-TS NGÔ TRÍ LONG

Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam