Chủ động ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn

Năm 2015-2016, nhiều diện tích lúa ở Hà Giang không thể phát triển do hạn hán. (Ảnh TTXVN)

Để chủ động ứng phó và hạn chế thiệt hại thấp nhất do El Nino gây ra, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố tập trung chỉ đạo các giải pháp phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn.

Theo đó, tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, việc sản xuất lúa vụ đông xuân 2026-2027 phải được tính toán khoa học, bám sát diễn biến nguồn nước, tình hình lũ, triều cường và nguy cơ xâm nhập mặn.

Cụ thể, các địa phương tập trung xuống giống sớm (từ ngày 10-30/10), trọng tâm tại các vùng có nguy cơ hạn cuối vụ, nhất là khu vực ven biển thuộc các tỉnh: Vĩnh Long (bao gồm địa giới Bến Tre và Trà Vinh cũ), Đồng Tháp (khu vực Tiền Giang cũ), Cà Mau (khu vực Bạc Liêu cũ), An Giang (khu vực Kiên Giang cũ) và thành phố Cần Thơ (khu vực Sóc Trăng cũ). Diện tích khu vực này ước tính khoảng 350.000 ha (chiếm 28% kế hoạch). Việc gieo sạ sớm là giải pháp cấp bách nhằm né mặn, tránh triều cường và giữ nước cho vụ mùa.

Tiếp đến là xuống giống đợt 1 (từ ngày 1-30/11), đây là thời vụ chính cho cả ba vùng (thượng, giữa và ven biển) với diện tích khoảng 675.000ha (chiếm 53% kế hoạch), phù hợp với dự báo nguồn nước và thời tiết chung.

Đợt xuống giống lần thứ 2 (từ ngày 1-31/12) sẽ triển khai đối với diện tích khoảng 200.000 ha (chiếm 16% kế hoạch). Đối với một số diện tích còn lại (khoảng 3%), việc xuống giống muộn phải kết thúc trước ngày 10/1/2027).

Bên cạnh việc tuân thủ lịch thời vụ, cơ quan quản lý cũng khuyến cáo các địa phương ưu tiên sử dụng bộ giống lúa ngắn ngày, có khả năng chịu mặn, chịu hạn tốt tại các vùng có nguy cơ cao. Song song đó, công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa cần được thực hiện quyết liệt.

Đối với những khu vực thường xuyên thiếu nước, không bảo đảm nguồn nước cuối vụ hoặc sản xuất ba vụ kém hiệu quả, chính quyền và ngành nông nghiệp địa phương cần kiên quyết chỉ đạo chuyển từ ba vụ sang hai vụ; hoặc chuyển đổi một phần diện tích sang các loại cây trồng cạn sử dụng ít nước và kết hợp mô hình lúa-thủy sản…

Đối với vụ đông xuân 2026-2027, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật lưu ý, vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên chỉ gieo trồng lúa nước ở những chân đất có đủ điều kiện về công trình thủy lợi, không gieo trồng diện tích ngoài kế hoạch; những diện tích không có nguồn nước bảo đảm cần ưu tiên sử dụng các giống lúa có thời gian sinh trưởng trung và ngắn ngày.

Đồng thời, hướng dẫn nông dân thực hiện gieo sạ đúng lịch thời vụ để hạn chế thiệt hại do hạn hán, thiếu nước; tuyên truyền, hướng dẫn nhân dân sử dụng nước tiết kiệm. Vùng có nguy cơ thiếu nước cuối vụ và vùng ngập úng đầu vụ, cần sử dụng giống có thời gian sinh trưởng ngắn ngày, cực ngắn ngày có thời gian sinh trưởng không quá 90 ngày.

Vùng chủ động nước tưới, sử dụng giống lúa thuần, lúa lai có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng sâu bệnh và có thời gian sinh trưởng từ 90 - 95 ngày. Quản lý tốt nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Cùng với đó, thường xuyên theo dõi thông tin dự báo khí tượng, thủy văn, diễn biến thời tiết, kiểm kê nguồn nước để có kế hoạch sử dụng nước hợp lý, bảo đảm phục vụ sản xuất.

Tổ chức quản lý chặt chẽ nguồn nước, vận hành hợp lý các công trình, điều tiết nước theo từng giai đoạn phù hợp với yêu cầu cây trồng. Bố trí diện tích sản xuất không vượt quá năng lực phục vụ của công trình thủy lợi, chuyển đổi mùa vụ và cây trồng tại những nơi có khả năng thiếu nước….