Khẩn trương xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở Hang Co Phương

Hang Co Phương - nơi 11 dân công hỏa tuyến hy sinh trong trận bom năm 1953

UBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành văn bản chỉ đạo xử lý báo cáo của UBND xã Phú Lệ về công tác quản lý, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Di tích lịch sử cách mạng quốc gia Hang Co Phương.

Theo đó, Chủ tịch UBND tỉnh giao Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, UBND xã Phú Lệ, UBND xã Thiệu Hóa, thân nhân các liệt sĩ cùng các nhà khoa học, chuyên gia và đơn vị liên quan khẩn trương nghiên cứu, xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại di tích.

Các đơn vị được yêu cầu rà soát, xác minh thông tin, hồ sơ về các liệt sĩ; khảo sát, đánh giá điều kiện thực tế tại di tích, từ đó xác định phương pháp, trình tự, cơ quan thực hiện và tiến độ. Báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh phải được hoàn thành trước ngày 15.9.2026.

Hang Co Phương, còn gọi là Co Phường, nằm trong lòng dãy Pố Há, thuộc xã Phú Lệ. Hang chỉ rộng khoảng 20m², hình thành từ những khối đá lớn xếp chồng lên nhau.

Theo cách gọi của đồng bào Thái, Co Phường có nghĩa là 'hang cây khế', xuất phát từ cây khế cổ thụ từng mọc phía trước hang.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, khu vực hang Co Phương giữ vị trí quan trọng trên tuyến đường vận chuyển quân lương phục vụ các chiến dịch Thượng Lào và Điện Biên Phủ. Quân Pháp nhiều lần tìm cách đánh phá nhằm cắt đứt tuyến giao thông huyết mạch này.

Khoảng 15 giờ ngày 2.4.1953, máy bay Pháp ném bom xuống khu vực bản Sại. Nhiều chiến sĩ, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến hy sinh. Tại dốc Phú Lệ, tiểu đội dân công thuộc xã Thiệu Nguyên (nay thuộc xã Thiệu Hóa) đang trú ẩn trong hang Co Phương cũng bị bom đánh sập. 11 người đã hy sinh.

Tên tuổi 11 dân công hỏa tuyến hi sinh ngày 2.4.1953 được khắc ghi tại nhà bia tưởng niệm trước cửa Hang Co Phương

Sau chiến tranh, nhiều phương án đưa hài cốt các liệt sĩ về quê nhà được tính đến. Tuy nhiên, do những khối đá lớn bị bom đánh sập, việc di dời và tìm kiếm hài cốt gặp rất nhiều khó khăn.

Sau nhiều thập kỷ, phương án giữ nguyên hiện trạng hang, để các liệt sĩ tiếp tục yên nghỉ tại nơi đã hy sinh được thống nhất với sự đồng thuận của thân nhân.

Năm 1999, hang Co Phương được đầu tư xây dựng nhà bia tưởng niệm cùng một số công trình phụ trợ. Đến ngày 20.7.2012, di tích được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là di tích lịch sử cách mạng. Năm 2019, Hang Co Phương được công nhận là di tích lịch sử quốc gia.

Cùng với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, UBND tỉnh Thanh Hóa cũng yêu cầu rà soát quy hoạch di tích; đánh giá nhu cầu bảo quản, tu bổ, phục hồi, chống xuống cấp và phát huy giá trị. Việc sưu tầm, bảo quản, số hóa tư liệu, hình ảnh, hiện vật liên quan đến di tích cũng được đặt ra.

Đáng chú ý, tỉnh giao Sở Xây dựng chủ trì rà soát việc đầu tư, hoàn trả tuyến đường khoảng 800m từ Quốc lộ 15 vào Hang Co Phương, làm rõ hồ sơ pháp lý, nguồn gốc, trách nhiệm các bên, khối lượng đã thực hiện, giá trị nghiệm thu, thanh toán và phần còn lại để đề xuất phương án xử lý.

Sở Giáo dục và Đào tạo được giao nghiên cứu tổ chức các hoạt động về nguồn, dâng hương, sinh hoạt truyền thống, giáo dục lịch sử tại di tích.

Sở VHTTDL phối hợp với các đơn vị tăng cường tuyên truyền, quảng bá giá trị lịch sử, văn hóa của Hang Co Phương, từng bước đưa di tích vào các chương trình về nguồn, quảng bá và xúc tiến du lịch phù hợp.