Khánh Hòa chủ động giữ an toàn hồ đập mùa mưa lũ

Hồ Sông Chò 1 nằm trên địa bàn các xã Trung Khánh Vĩnh, Bắc Khánh Vĩnh và Nam Ninh Hòa, có dung tích 110 triệu m3 (lớn thứ hai toàn tỉnh Khánh Hòa), phát huy hiệu quả vai trò giữ nước cho sản xuất, đời sống, góp phần vào phát triển kinh tế-xã hội tại địa phương. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Không để bị động trước mưa lũ

Những ngày trước mùa mưa, tại các hồ chứa thủy lợi trên địa bàn tỉnh, không khí kiểm tra, rà soát diễn ra khẩn trương. Từ mái đập, tràn xả lũ, cống lấy nước đến hệ thống thiết bị vận hành, từng dấu hiệu bất thường đều được kiểm tra, đánh giá để kịp thời xử lý.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Khánh Hòa hiện có 56 đập, hồ chứa nước thủy lợi, gồm 37 hồ lớn, 13 hồ vừa và 6 hồ nhỏ. Trong đó, 3 hồ đang trong quá trình bàn giao quản lý, khai thác, vận hành là Sông Than, Sông Chò 1 và hồ chứa nước đầu làng Ka Tơ.

Với hệ thống hồ đập trải rộng trên nhiều địa bàn, yêu cầu bảo đảm an toàn không chỉ nằm ở thân đập hay các hạng mục công trình. Điều quan trọng hơn là phải kiểm soát được toàn bộ chuỗi rủi ro từ hồ chứa đến vùng hạ du. Bởi một sự cố công trình hoặc một đợt xả lũ lớn có thể nhanh chóng tác động đến khu dân cư, đất sản xuất và các công trình phía dưới.

Ông Nguyễn Duy Quang, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, cho biết ngay từ đầu năm, ngành đã triển khai các nhiệm vụ ứng phó mưa lũ; kiểm tra công tác quản lý, vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa và vùng hạ du.

Qua rà soát, các đơn vị, địa phương được giao quản lý hồ chứa đã điều chỉnh quy trình vận hành theo quy định, củng cố quy chế phối hợp các địa phương vùng hạ du; đồng thời xây dựng phương án điều tiết, xả lũ theo hướng chủ động thông tin, xác định trước các khu vực có nguy cơ ngập để sẵn sàng sơ tán khi cần thiết.

Nhân viên Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận vận hành và điều tiết, xả lũ theo hướng chủ động thông tin, xác định trước các khu vực có nguy cơ ngập để sẵn sàng sơ tán khi cần thiết. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Trong các phương án ứng phó, người già, trẻ em, người khuyết tật và những nhóm dễ bị tổn thương được ưu tiên. Cùng với con người, tài sản, vật tư, phương tiện cũng được tính toán để chủ động di dời khi tình huống bất lợi xảy ra.

Đằng sau những phương án ấy cho thấy một sự thay đổi quan trọng trong tư duy phòng, chống thiên tai: không chờ sự cố xảy ra mới ứng phó, mà nhận diện và kiểm soát rủi ro ngay từ khi nó còn ở phía trước.

Phát hiện sớm, xử lý từ những hư hỏng nhỏ

Kết quả kiểm tra cho thấy hệ thống hồ chứa thủy lợi của tỉnh cơ bản bảo đảm an toàn. Tại một số hồ như Suối Dầu, Đồng Bò, Cam Ranh, Lợi Hải, Trà Co xuất hiện thấm nhẹ; không có hồ thấm nặng. Một số vị trí trên mái đập có dấu hiệu xói, lở, sạt trượt nhẹ; một số tràn xả lũ xuất hiện xói lở thân, đuôi tràn.

Ở những công trình đã qua nhiều năm vận hành, dấu hiệu xuống cấp cục bộ cũng được ghi nhận như gioăng cao su, bu-lông dàn van hư hỏng, hoen gỉ; bê-tông tại bể tiêu năng sau tràn bong tróc…

Các đơn vị được giao quản lý hồ chứa nhanh chóng thi công, khắc phục một số vị trí trên mái đập có dấu hiệu xói, lở, sạt trượt nhẹ. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Những khiếm khuyết này có thể chưa ảnh hưởng đến an toàn tổng thể công trình, nhưng dưới tác động của mưa lớn kéo dài, lũ về nhanh, chúng có thể trở thành những 'điểm yếu' khó lường. Vì vậy, với hồ đập, xử lý một vết thấm nhỏ hôm nay cũng chính là ngăn ngừa một nguy cơ lớn hơn ngày mai.

Theo ông Lê Xuân Thái, Chi Cục trưởng Chi cục Thủy lợi, các hồ chứa thủy lợi trên địa bàn tỉnh cơ bản bảo đảm an toàn, đáp ứng yêu cầu vận hành trong mùa mưa lũ. Các đơn vị quản lý công trình được yêu cầu tiếp tục theo dõi chặt chẽ mọi dấu hiệu bất thường, kịp thời xử lý những hư hỏng phát sinh.

Tại khu vực phía nam tỉnh, ông Nguyễn Công Xưng, Chủ tịch Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận khẳng định, những hư hỏng nhỏ được phát hiện đã có báo cáo cơ quan chức năng, đồng thời đơn vị tổ chức sửa chữa, gia cố bằng nguồn kinh phí thường xuyên; trường hợp vượt khả năng sẽ báo cáo tỉnh xem xét đầu tư.

Trong năm 2026, hồ chứa Nước Ngọt, xã Vĩnh Hải được triển khai nâng cấp, sửa chữa. Đến nay, hạng mục tràn xả lũ cơ bản đáp ứng tiến độ vượt lũ, góp phần tăng mức độ an toàn cho công trình trong mùa mưa năm nay; các hạng mục còn lại tiếp tục được thi công theo kế hoạch.

Hồ chứa Nước Ngọt, xã Vĩnh Hải được triển khai nâng cấp, sửa chữa. Đến nay, hạng mục tràn xả lũ cơ bản đáp ứng tiến độ vượt lũ, góp phần tăng mức độ an toàn cho công trình trong mùa mưa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Giữ an toàn hồ đập cũng là giữ vùng hạ du

Trong quản lý hồ chứa, một con đập an toàn chưa đồng nghĩa với một vùng hạ du an toàn. An toàn chỉ thật sự được bảo đảm khi công trình, quy trình vận hành, thông tin cảnh báo và phương án ứng phó của địa phương được kết nối thành một hệ thống thống nhất.

Theo ông Nguyễn Duy Quang, các đơn vị quản lý hồ tiếp tục theo dõi chặt diễn biến thời tiết, cập nhật dự báo khí tượng thủy văn, lượng mưa, mực nước hồ để chủ động điều chỉnh phương án vận hành. Việc phối hợp giữa các hồ cùng lưu vực cũng được tăng cường nhằm hạn chế bị động khi xuất hiện mưa lớn trên diện rộng.

Ở vùng hạ du, phương án cảnh báo, thông tin khi hồ điều tiết, xả lũ phải được duy trì thường xuyên. Lực lượng, phương tiện, vật tư cũng phải sẵn sàng để bảo vệ công trình, ứng phó với tình huống bất lợi và tổ chức sơ tán dân khi có nguy cơ mất an toàn.

'Mưa lũ vốn khó đoán định nhưng rủi ro hoàn toàn có thể được giảm thiểu nếu công trình được kiểm tra thường xuyên, phương án vận hành được chuẩn bị kỹ và thông tin đến người dân đủ sớm', ông Quang nói.

Với nhiều đập, hồ chứa trải rộng trên địa bàn, Khánh Hòa không chỉ giữ cho những con đập đứng vững trước mưa lũ, mà còn bảo đảm từng dòng nước được kiểm soát, để bảo đảm an toàn cho người dân vùng hạ du. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo các đơn vị quản lý hồ chứa chủ động bố trí nhân lực, thiết bị; xây dựng phương án quản lý, vận hành, điều tiết hồ linh hoạt, đúng quy định; thường xuyên cập nhật dự báo khí tượng thủy văn, diễn biến mưa, lũ và mực nước để kịp thời điều chỉnh phương án vận hành.

Mùa mưa lũ đang đến gần. Với 56 đập, hồ chứa trải rộng trên địa bàn, bài toán đặt ra với Khánh Hòa không chỉ là giữ cho những con đập đứng vững trước mưa lũ, mà còn phải bảo đảm từng dòng nước được kiểm soát, từng phương án được kích hoạt đúng lúc và người dân vùng hạ du được cảnh báo đủ sớm.

Chủ động xử lý từ những điểm thấm nhỏ, gia cố từ những hư hỏng cục bộ, chuẩn bị từ từng phương án vận hành đến từng kịch bản sơ tán chính là cách Khánh Hòa dựng 'lá chắn' an toàn trước mùa mưa lũ, để những hồ chứa tiếp tục giữ nước cho sản xuất, đời sống và phát triển kinh tế-xã hội, thay vì trở thành nguồn rủi ro cho vùng hạ du.