Người lính già ôm di cốt đồng đội giữa hẻm sâu núi thẳm

 Bước chân chậm rãi dựa vào cây gậy, mái tóc đãđiểm bạc ở tuổi 70, người lính già năm xưa bước đi giữa núi rừng biên giới với một nỗi niềm đau đáu. Một khoảng lặng đến nghẹn lòng bao trùm không gian núi rừng khi CCB Trịnh Xuân Hùng cùng cán bộ, chiến sĩ Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tuyên Quang tiếp cận điểm cao 685.

CCB Trịnh Xuân Hùng khóc nghẹn khi ôm di cốt đồng đội vào lòng

'Có anh em hy sinh đến mấy lần'

Giữa địa hình núi đá hiểm trở, trước tấm vải đỏ đặt trên nền đá lạnh, mọi người đều lặng đi. Bên trong tấm vải ấy là những mảnh di cốt vừa được tìm thấy trong một hang đá, sát vị trí ụ súng cũ ở sườn Đông mỏm E4. Khoảnh khắc nhìn thấy những mảnh xương thân thương của đồng đội trong tấm vải đỏ, cảm xúc nén chặt suốt 40 năm trong lòng người lính già bỗng vỡ òa.

 Sau mỗi đợt pháo kích, địa hình lại biến dạng, công sự bị san phẳng, cửa hang bị vùi lấp, thi thể đồng đội bị sức ép hất khỏi vị trí ban đầu. Anh em hy sinh nhiều quá. Có anh em hy sinh đến mấy lần. Ngã xuống ở đây rồi pháo bắn, thi thể bị hất sang chỗ khác, sau đó pháo lại bắn tiếp...

(CCB TRỊNH XUÂN HÙNG)

Ông Hùng nhào tới, ôm chặt lấy những di cốt vào lòng và khóc nức nở. Tiếng nấc nghẹn của người lính già làm rung động cả không gian tĩnh lặng của núi rừng. Trái tim những người có mặt tại điểm cao 685 lúc ấy như thắt lại, những dòng nước mắt cứ thế tuôn rơi.

Ông Trịnh Xuân Hùng quê ông ở xã Hoa Quân thuộc huyện Thanh Chương trước đây (Nghệ An), nguyên là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356; trực tiếp chỉ huy đơn vị chiến đấu và chốt giữ điểm cao 685. Tiểu đoàn của ông có 285 người trực tiếp chiến đấu tại đây, nhưng cuối cùng chỉ còn sáu người sống sót trở về. 279 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh hoặc chưa xác định được nơi nằm lại rải rác khắp chiến trường.

Trong tâm trí ông Hùng, những trận đánh như hiện ra mồn một trước mắt. Sẩm tối ngày 17.12.1984, ông nhận lệnh chỉ huy một đội cảm tử luồn sâu đánh vào phía sau đội hình đối phương.

Chiều ngày 21.12, 18 cán bộ, chiến sĩ được làm lễ truy điệu sống. Nhiệm vụ của đội là tiêu diệt lực lượng địch đang chiếm giữ bốn hang đá tự nhiên giữa cao điểm 685 và 772. Đòn đánh bất ngờ khiến đối phương bị thiệt hại, nhưng ngay sau đó, pháo đạn từ nhiều hướng trút xuống dồn dập. 18 người lính vừa chiến đấu, vừa bám từng hốc đá để giữ đội hình.

Sau khi giành lại được điểm cao 685, ông Hùng trực tiếp chỉ huy tại một căn hầm ở khu vực mỏm E3. Những ngày sau đó, đạn pháo đối phương trút xuống như mưa. Đạn pháo, đạn cối liên tục dội xuống, nghiền nát đất đá thành bột trắng khiến điểm cao 685 được gọi bằng cái tên 'Lò vôi thế kỷ'.

Có những thời điểm nguy cấp, bộ đội trên chốt gần cạn đạn, thương vong liên tục, để không mất trận địa, người lính phải yêu cầu pháo binh của ta bắn thẳng vào tọa độ mình đang chốt, chấp nhận hy sinh để ngăn đối phương tràn lên. Sau mỗi đợt pháo kích, địa hình lại biến dạng, công sự bị san phẳng, cửa hang bị vùi lấp, thi thể đồng đội bị sức ép hất khỏi vị trí ban đầu. 'Anh em hy sinh nhiều quá. Có anh em hy sinh đến mấy lần. Ngã xuống ở đây rồi pháo bắn, thi thể bị hất sang chỗ khác, sau đó pháo lại bắn tiếp...', người lính già nghẹn lòng kể.

Người lính già băng rừng tìm đồng đội

'Nhẹ tay thôi, dưới đất kia còn nhiều anh hùng liệt sĩ'

Những lời kể về các trận đánh của người CCB từ Nghệ An ra điểm cao 685 và chỉ từng vị trí phòng thủ, từng hang, hầm, công sự, giao thông hào và các điểm hy sinh của các chiến sĩ từ 40 năm trước đã mở ra những manh mối then chốt cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Thông tin từ người chỉ huy trực tiếp chiến đấu tại cao điểm 685 đã giúp những dấu tích nằm rời rạc dưới lòng đất được kết nối lại. Với lực lượng tìm kiếm, từng chi tiết về hướng bố trí công sự, vị trí khẩu đội, tuyến giao thông hào, cửa hang, nơi đóng quân hay hướng tiến công của đối phương đều có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Đội phó Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang) không giấu được sự xúc động khi nghe ông Hùng kể về những trận chiến tại điểm cao 685, trong đó có trận chiến cả một trung đội không một ai trở về từ khu vực sườn đông mỏm E4.

Theo thượng tá Tiệp, qua dấu vết thực địa, nơi đây có thể còn nhiều liệt sĩ. Dưới những tầng đá đang được bóc tách có thể không chỉ là một hoặc một vài người lính, mà là dấu tích của cả một đơn vị đã chiến đấu đến người cuối cùng. 'Thông tin bác Hùng cung cấp rất quý giá. Anh em trong đội cố gắng hết sức, tìm kiếm, sớm đưa các anh, các bác từ chiến trường trở về với gia đình, người thân và đồng đội. Đó là 'mệnh lệnh từ trái tim', thượng tá Tiệp nói.

Tại hội nghị thu thập, cung cấp thông tin, tư liệu lịch sử phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ do Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, Ban Chỉ đạo tỉnh Tuyên Quang về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tổ chức, ông Đỗ Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang, Trưởng ban Chỉ đạo tỉnh Tuyên Quang về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho biết: Thời gian lùi xa cùng tác động của thời tiết, thiên tai và quá trình phát triển kinh tế - xãhội đãlàm địa hình thay đổi sâu sắc, khiến nhiều dấu tích chiến tranh bị xóa mờ hoặc biến dạng, các tuyến giao thông hào, công sự, hang, hầm và vị trí chôn cất ban đầu rất khó xác định.

Do đó, việc làm rõ chính xác vị trí, số lượng liệt sĩ hy sinh, khả năng còn hài cốt liệt sĩ cũng như việc phân tách hài cốt đơn hay hài cốt tập thể ở từng khu vực gặp phải rào cản vô cùng lớn. Hiện các số liệu, hồ sơ và tài liệu hiện có mới chỉ phản ánh được một phần tình hình thực tế. Do đó, những thông tin, ký ức, tư liệu và kỷ vật do các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử trực tiếp tham gia chiến đấu cung cấp mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp bổ sung và làm sáng tỏ những nội dung mà hồ sơ lưu trữ chưa thể hiện đầy đủ. Việc trao đổi, cung cấp tư liệu lịch sử giúp làm rõ thêm về diễn biến các trận đánh, thời gian, địa điểm, đơn vị tham gia, vị trí điểm cao, tuyến hào, công sự, hang hầm, trận địa, số lượng liệt sĩ hy sinh và các khu vực còn khả năng lưu giữ hài cốt, từ đó nâng cao hiệu quả khảo sát thực địa, đối chiếu hồ sơ và triển khai tìm kiếm trong thời gian tới.

Trên điểm cao 685, dưới những hốc đá, cán bộ, chiến sĩ trong Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn nhẫn nại, kiên trì xới từng xẻng đất nhỏ, lọc tìm một phần di cốt những người lính đã ngã xuống mảnh đấy này. Chỉ huy trực tiếp công việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên điểm cao 685, thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp luôn nhắc các anh em khi làm nhiệm vụ: 'Nhẹ tay thôi! Dưới đất kia còn nhiều anh hùng liệt sĩ đang nằm đó'.

Trời Vị Xuyên nắng gắt, người lính già Trịnh Xuân Hùng nhìn các chiến sĩ đang đào xới từng tấc đất tìm di cốt đồng đội của mình, nước mắt giàn giụa: 'Tôi đã 70 tuổi rồi. Không còn sức lên đây tìm đồng đội nữa. Tôi nợ đồng đội nhiều quá, đồng đội ơi!'.