Cảnh giác với những chiếc 'bẫy ngọt ngào' trên không gian mạng

Công an tỉnh An Giang tích cực phối hợp bộ đội biên phòng tăng cường tuần tra biên giới, quản lý chặt địa bàn, phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh với tội phạm mua bán người. (Ảnh: BỘ CÔNG AN)

Tội phạm mua bán người ngày càng gắn chặt với tội phạm công nghệ cao, cưỡng bức lao động và các loại tội phạm có tổ chức khác. Tại Việt Nam, phương thức, thủ đoạn mua bán người ngày càng tinh vi, kết hợp giữa các hình thức truyền thống và công nghệ số.

Phía sau những lời hứa ngọt ngào...

Thay vì tiếp cận trực tiếp nạn nhân như trước đây, các đối tượng chuyển sang dùng Facebook, Zalo, Telegram và nhiều nền tảng OTT (dịch vụ truyền thông được cung cấp trực tiếp đến người xem thông qua internet) tạo tài khoản ảo, lập hội nhóm kín, đăng thông tin 'việc nhẹ lương cao', hứa hẹn thu nhập hấp dẫn nhằm dụ dỗ nạn nhân. Đích đến của nạn nhân là các sòng bạc, cơ sở lừa đảo trực tuyến; nhiều nạn nhân bị ép bán dâm, cưỡng bức lao động, nếu muốn trở về phải nộp tiền chuộc.

Không chỉ mua bán người theo phương thức cũ, tội phạm còn mở rộng sang các lĩnh vực phi truyền thống như: Tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại; môi giới mua bán mô, bộ phận cơ thể người; ép nạn nhân viết giấy vay nợ, quản thúc, bóc lột sức lao động. Các đối tượng mà tội phạm hướng tới là phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, thất nghiệp, người dân tộc thiểu số, trẻ em vùng sâu, vùng xa, những người ít có cơ hội tiếp cận thông tin, thiếu kỹ năng tự bảo vệ.

Theo số liệu thống kê, từ năm 2021 đến nay, lực lượng công an, biên phòng phát hiện, điều tra 477 vụ, với 1.239 đối tượng mua bán người qua bên kia biên giới, lừa bán 1.298 nạn nhân.

Còn một bộ phận nạn nhân là những cô gái trẻ thích hưởng thụ, ăn chơi, đua đòi, dễ tin theo lời hứa hẹn của đối tượng về việc làm ổn định, thu nhập cao hoặc lấy chồng người nước ngoài. Sự chuyên nghiệp của tội phạm thể hiện rõ qua sự phân công từ khâu tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao đến bóc lột nạn nhân, với sự cấu kết chặt chẽ của các tổ chức tội phạm ở nước ngoài.

Hệ lụy từ những chiếc 'bẫy ngọt ngào' thể hiện phần nào qua các con số. Theo số liệu thống kê, từ năm 2021 đến nay, lực lượng công an, biên phòng phát hiện, điều tra 477 vụ, với 1.239 đối tượng mua bán người qua bên kia biên giới, lừa bán 1.298 nạn nhân. Mặc dù công tác đấu tranh, trấn áp tội phạm mua bán người trong 6 tháng đầu năm đạt nhiều kết quả tích cực, tuy nhiên tội phạm này vẫn diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn mới.

Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm, các lực lượng chức năng điều tra 120 vụ với 323 bị can, 146 nạn nhân. Trong đó, gần 71% số nạn nhân là phụ nữ, khoảng 76% bị cưỡng bức lao động, 19,3% bị bóc lột tình dục, số còn lại vì các mục đích khác. Đáng chú ý, con số vụ án và nạn nhân được phát hiện, điều tra chỉ là phần nổi.

Trước diễn biến phức tạp, công tác phòng chống đã có những bước tiến quan trọng về mặt pháp lý và thực tiễn. Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 là dấu mốc mới, quan trọng, thể hiện nỗ lực trong bảo vệ quyền con người khi lấy nạn nhân làm trung tâm trong mọi hoạt động như: Bảo vệ, hỗ trợ và trao cơ hội phục hồi thật sự.

Trên nền tảng pháp lý đó, Bộ Công an đề xuất Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo thực hiện đồng bộ Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030. Sự chỉ đạo quyết liệt nhanh chóng mang lại kết quả rõ nét. Sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng cảnh sát hình sự phối hợp các bộ, ngành, địa phương mở cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm mua bán người trên toàn quốc.

Theo số liệu từ Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an), chỉ trong tháng cao điểm phòng, chống mua bán người (1/7-31/7/2026), lực lượng công an cả nước phát hiện 16 vụ, bắt giữ 42 đối tượng, xác định 24 nạn nhân, tăng 300% so với tháng liền kề.

'Lá chắn' nào trước cạm bẫy 'việc nhẹ lương cao'?

Năm 2026 là thời điểm đánh dấu tròn 10 năm Việt Nam thực hiện 'Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người'. Sự trùng hợp này càng làm tăng thêm ý nghĩa của chủ đề 'Mắc kẹt sau bẫy lừa đảo' mà Liên hợp quốc lựa chọn cho Ngày Thế giới phòng, chống mua bán người (30/7). Chủ đề này đã phản ánh chính xác sự chuyển dịch nguy hiểm của tội phạm mua bán người trong kỷ nguyên số; là lời cảnh tỉnh cho toàn xã hội về thực trạng nhức nhối, nơi các tổ chức tội phạm đã chuyển hướng mạnh mẽ sang sử dụng internet, mạng xã hội, các ứng dụng tin nhắn mã hóa và trí tuệ nhân tạo để giăng 'bẫy'.

Ngày nay, nạn nhân của mua bán người không chỉ là những người nghèo khổ, thiếu hiểu biết, kể cả những người có trình độ học vấn, giỏi công nghệ, học sinh, sinh viên. Sự lơ là, một khoảnh khắc mất cảnh giác trước những cơ hội ảo cũng có thể trở thành nạn nhân của các ổ nhóm lừa đảo tinh vi trên mạng.

Tại Lễ phát động cấp quốc gia năm 2026, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Công an đề nghị các bộ, ban, ngành, cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp phải nắm thật chắc tình hình, đi trước một bước trong nhận diện các phương thức, thủ đoạn mới, nhất là trên không gian mạng; kịp thời tham mưu, trực tiếp triển khai các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn từ sớm, từ xa.

Bên cạnh đó, cần gắn kết chặt chẽ công tác này với các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế-xã hội, xóa đói, giảm nghèo, tạo việc làm ổn định, sinh kế bền vững, nhất là với nhóm yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Đây chính là giải pháp gốc rễ ngăn chặn dòng người dễ bị tổn thương rơi vào bẫy của tội phạm.

Việc nâng cao khả năng tự bảo vệ và giảm nguy cơ trở thành nạn nhân chính là 'lá chắn' hiệu quả nhất. Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương

Nhấn mạnh chiến lược phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương khẳng định, việc nâng cao khả năng tự bảo vệ và giảm nguy cơ trở thành nạn nhân chính là 'lá chắn' hiệu quả nhất. Để làm được điều này, việc đổi mới chính sách và tận dụng chính công nghệ số, mạng xã hội để tuyên truyền phòng chống mua bán người là bước đi cần thiết; khi các thủ đoạn lừa đảo ngày càng biến tướng trên các trang mạng xã hội, thì thông tin cảnh báo cũng phải đến được người dân trên chính môi trường đó. Cách làm này sẽ giúp phụ nữ, thanh niên, những đối tượng có nguy cơ cao sớm nhận diện cạm bẫy.

Có thể thấy, phòng chống tội phạm mua bán người trong thời đại số không phải là cuộc chiến của riêng lực lượng công an, mà đòi hỏi sự phối hợp hiệu quả giữa các bộ, ngành, địa phương và sự cảnh giác của từng người dân. Để cuộc chiến trên không gian mạng cũng như đời thực đạt hiệu quả, các giải pháp trọng tâm đã được xác định đồng bộ. Về phòng ngừa xã hội, nhiệm vụ then chốt là tăng cường công tác này ngay từ cơ sở; tập trung hỗ trợ sinh kế, việc làm cho nhóm có nguy cơ cao.

Công tác truyền thông phải đa dạng hóa trên cả báo chí và mạng xã hội. Một hướng đi bước đầu có hiệu quả đó là việc huy động người có uy tín, KOL, KOC tham gia truyền thông, giáo dục pháp luật, để kiến thức phòng chống mua bán người thật sự 'chạm' đến từng người dân một cách tự nhiên và gần gũi nhất. Mục tiêu quan trọng là trang bị 'kháng thể số' cho giới trẻ, giúp họ nhận diện rủi ro, sử dụng mạng xã hội an toàn, tránh trở thành nạn nhân của tội phạm mua bán người.

Bên cạnh đó, cuộc chiến pháp lý cũng cần tiếp tục được hoàn thiện, tăng cường; mở rộng hợp tác quốc tế qua Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL), Hiệp hội Cảnh sát các quốc gia Đông Nam Á (ASEANAPOL), Văn phòng Liên hợp quốc về ma túy và tội phạm (UNODC) là chìa khóa để đối phó với tội phạm xuyên quốc gia. Khoa học, công nghệ phải được ứng dụng mạnh mẽ vào công tác điều tra, truy vết; kiên quyết tấn công, đánh trúng, đánh đúng các đường dây, tổ chức tội phạm để xử lý nghiêm minh.