Chế định luật sư công-lá chắn pháp lý bảo vệ lợi ích của Nhà nước

Ảnh minh họa.

Từ ngày 1/10, việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công theo Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội đã chính thức được triển khai tại 8 bộ, ngành và 10 địa phương. Việc thí điểm không chỉ góp phần hình thành đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp, mà còn tạo dựng 'lá chắn pháp lý' vững chắc, giúp bảo vệ hiệu quả lợi ích của Nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Nhu cầu cao từ thực tiễn

Theo chia sẻ của các địa phương thực hiện thí điểm chế định luật sư công, nhu cầu được hỗ trợ giải quyết các vụ việc có tính chất pháp lý phát sinh tại khu vực nhà nước khá cao. Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng 1.048 vụ việc. Tại Hải Phòng con số này trong năm 2026 là khoảng 386 vụ việc, tại thành phố Bắc Ninh là khoảng hơn 300 vụ việc.

Nhu cầu sử dụng luật sư công phát sinh ở nhiều lĩnh vực, tập trung vào các vụ án hành chính; tranh chấp liên quan đất đai, đầu tư, kinh doanh, thương mại; các dự án kinh tế-xã hội lớn; giải phóng mặt bằng, quản lý đô thị; khiếu nại, tố cáo phức tạp và các vụ việc pháp lý có tính chất phức tạp. Tại một số nơi, cấp xã, phường có nhu cầu pháp lý gắn trực tiếp với quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng, đầu tư công, quản lý đô thị và thực hiện các dự án tăng cao. Tại thành phố Bắc Ninh, một số phường đang có nhiều vụ việc có tính chất pháp lý như phường Nếnh hiện có 86 vụ kiện hành chính, phường Vân Hà với 27 dự án kinh tế-xã hội trọng điểm.

Tại các tỉnh vừa được nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương, như: Bắc Ninh, Đồng Nai, quá trình đô thị hóa nhanh, mở rộng không gian phát triển, thu hút đầu tư và triển khai nhiều dự án kinh tế- xã hội trọng điểm, dự báo các vụ, việc có tính chất pháp lý phức tạp sẽ tiếp tục gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai Lê Trường Sơn cho biết, thành phố có nhiều khu công nghiệp lớn thu hút khoảng 2.400 doanh nghiệp nhà nước đang đầu tư, nhiều dự án trọng điểm của địa phương cũng đang được triển khai. Do đó, dễ phát sinh nhiều tranh chấp các hợp đồng về pháp lý liên quan tới các tổ chức nước ngoài song nguồn để hỗ trợ các vấn đề pháp lý cho chính quyền đang gặp nhiều khó khăn.

Thực trạng nêu trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có đội ngũ luật sư công đủ mạnh, có chuyên môn sâu, kỹ năng nghề nghiệp vững vàng để tham mưu, tư vấn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của chính quyền trong các vụ việc pháp lý.

Nâng cao năng lực pháp lý cho khu vực công

Khu vực công quản lý khối lượng tài sản, nguồn lực và các dự án kinh tế-xã hội rất lớn. Trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, các quan hệ pháp lý phát sinh ngày càng đa dạng, phức tạp. Do đó, nếu không được phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa và xử lý bằng các công cụ pháp lý sắc bén, chuyên nghiệp, chúng ta sẽ đối diện với hậu quả nặng nề về kinh tế, uy tín quốc gia có nguy cơ bị giảm sút.

Với Nghị quyết số 24 của Quốc hội, lần đầu tiên, Nhà nước thiết lập một lực lượng luật sư chuyên nghiệp ngay trong nội bộ các cơ quan hành chính và doanh nghiệp nhà nước. Luật sư công không phải là sự thay thế hay chồng chéo với công tác pháp chế hay trợ giúp pháp lý, mà là sự tiếp sức, tạo nên sự vững chắc về pháp lý cho các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước để chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước và doanh nghiệp nhà nước…

Tuy thời gian thực hiện thí điểm chế định luật sư công không dài, trong 2 năm (từ ngày 1/10/2026 đến 30/9/2028) tại 8 bộ và 10 tỉnh, thành phố song trưởng ngành Tư pháp nhấn mạnh, 'thí điểm không phải là làm thử cho biết, mà thí điểm là làm thật, làm quyết liệt để rút ra bài học thực tiễn, làm nền tảng hoàn thiện hệ thống pháp luật về lâu dài'. Nhất trí quan điểm này, ông Trần Văn Bảy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cần phải đặt quyết tâm chính trị cao để hoàn thành.

Với chế định thí điểm, luật sư công sẽ hỗ trợ đại diện pháp lý chuyên nghiệp giúp cơ quan nhà nước củng cố lập luận pháp lý, đồng thời góp phần hóa giải xung đột với người dân theo hướng hợp tình, hợp lý trong các vụ kiện hành chính liên quan đất đai, bồi thường, giúp hạn chế rủi ro pháp lý, tránh các khoản bồi thường lớn phát sinh từ sai sót trong hợp đồng hoặc quy trình trong các tranh chấp đầu tư quốc tế… Ở góc độ dài hạn, giá trị của chế định luật sư công chính là khả năng phòng ngừa rủi ro pháp lý, kéo giảm đáng kể khiếu nại, tố cáo và tranh chấp phát sinh, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy và củng cố niềm tin xã hội vào tính thượng tôn pháp luật.

Xây dựng đội ngũ luật sư công thật sự chất lượng

Về kế hoạch triển khai chế định luật sư công tại địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai chia sẻ, mặc dù nguồn nhân lực đáp ứng đồng thời các yêu cầu về vị trí công tác, trình độ chuyên môn pháp luật, kinh nghiệm thực tiễn và tiêu chuẩn hành nghề luật sư của thành phố có thể chưa nhiều song địa phương sẽ rà soát kỹ, chú trọng nhiều đến chất lượng, năng lực thật sự của những người đủ điều kiện và phù hợp với tính chất công việc luật sư công thay vì chạy theo số lượng.

Là địa phương phát triển mạnh với nhu cầu cao về đội ngũ luật sư công, theo ông Trần Văn Bảy, Thành phố Hồ Chí Minh dự tính sẽ tổ chức luật sư công theo các nhóm lĩnh vực, chuyên sâu như tố tụng hành chính, giải quyết tranh chấp có yếu tố nước ngoài để bảo đảm chất lượng, nâng cao hiệu quả chế định.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng cho biết, thành phố này xác định luật sư công cần được tham gia từ sớm, ngay trong giai đoạn xem xét phương án và hoàn thiện hồ sơ, thay vì chỉ tham gia khi tranh chấp đã phát sinh. Chính cách tiếp cận phòng ngừa sẽ giúp nhận diện rủi ro, củng cố căn cứ pháp lý, giảm chi phí và nâng cao chất lượng quyết định hành chính.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, nhân sự là khâu then chốt quyết định hiệu quả của một chủ trương, chính sách mới. Vì vậy, người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương phải căn cứ nhu cầu thực tiễn để quyết định số lượng luật sư công, chịu trách nhiệm về lựa chọn nhân sự theo hướng 'đúng người, đúng việc, đúng điều kiện, đúng tiêu chuẩn', không chạy theo số lượng và tránh dàn trải, phải gắn công việc cụ thể. Không coi việc trở thành luật sư công là cơ hội để giải quyết chế độ, chính sách cho cán bộ, công chức. Hiệu quả hoạt động của đội ngũ này phải được đo đếm bằng kết quả cụ thể, trong đó có đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề pháp lý, hiệu quả kinh tế-xã hội và khả năng tiết kiệm nguồn lực ngân sách so với trường hợp phải thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài.