Tiêm chủng chủ động giúp phòng ngừa bệnh tật

Các chuyên gia dịch tễ khuyến cáo tăng cường tiêm vaccine phòng bệnh phù hợp cho tất cả các nhóm đối tượng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. (Ảnh: MAI ANH)

Những định hướng quan trọng chuyển đổi từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa, trong đó tiêm chủng chủ động được nêu cụ thể tại Luật Phòng bệnh năm 2025. Cách tiếp cận này giúp cơ quan y tế có cơ sở tổ chức tiêm bù, tiêm chiến dịch khi xuất hiện khoảng trống miễn dịch, đồng thời mở rộng tư duy dự phòng theo nhu cầu bảo vệ của từng nhóm dân cư. Đáng chú ý, việc mở rộng đối tượng tiêm chủng không chỉ là câu chuyện bổ sung thêm vaccine, mà là bảo đảm người dân tiếp cận đúng thời điểm, đúng nhóm nguy cơ.

Tiêm chủng ngày càng chứng minh cho thấy là một trong những giải pháp hiệu quả góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Cách tiếp cận tiêm chủng theo vòng đời, hướng tới việc bảo vệ sức khỏe cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau từ phụ nữ mang thai, trẻ em, thanh thiếu niên đến người trưởng thành, người cao tuổi và các nhóm có nguy cơ cao đang ngày càng được các nước triển khai.

Việc mở rộng đối tượng tiêm chủng không chỉ là câu chuyện bổ sung thêm vaccine, mà là bảo đảm người dân tiếp cận đúng thời điểm, đúng nhóm nguy cơ.

Các chuyên gia dịch tễ khẳng định, việc tiêm vaccine để phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như: Bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV), bệnh do não mô cầu hay sốt xuất huyết Dengue cần sớm được triển khai. RSV được ghi nhận là một trong những nguyên nhân phổ biến gây nhiễm khuẩn hô hấp dưới ở trẻ em, nhất là trong những tháng đầu đời. Bệnh não mô cầu tuy không ghi nhận số mắc cao so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, nhưng có khả năng diễn biến nhanh, gây các biến chứng nặng và nguy cơ tử vong rất cao nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, sự lưu hành của nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh tại Việt Nam đã khẳng định sự cần thiết của việc tăng cường giám sát dịch tễ, nâng cao nhận thức cộng đồng và củng cố các biện pháp dự phòng phù hợp cho các nhóm nguy cơ.

Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Sinh Nam, Hội Y học dự phòng Việt Nam cho biết: Sốt xuất huyết hiện vẫn là một trong những thách thức y tế công cộng với số ca mắc ghi nhận hằng năm khá cao ở nhiều địa phương trên cả nước và ở nhiều nhóm tuổi khác nhau. Việc kiểm soát bệnh cần được thực hiện bằng nhiều giải pháp: Kiểm soát vector truyền bệnh, giám sát dịch tễ, truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng và các biện pháp dự phòng phù hợp theo khuyến cáo chuyên môn và tiêm vaccine dự phòng.

Hiện nhu cầu phòng bệnh truyền nhiễm luôn có ở mọi nhóm tuổi. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức về dự phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe chủ động cần được thực hiện xuyên suốt từ giai đoạn đầu đời đến tuổi trưởng thành và người cao tuổi. Việc tăng cường giám sát dịch tễ, truyền thông sức khỏe cũng như bảo đảm khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế dự phòng là những yếu tố quan trọng, góp phần bảo vệ sức khỏe Nhân dân trong những năm tiếp theo.

Đáng chú ý, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Với nhóm người cao tuổi có bệnh nền như: Hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tim mạch, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch,… việc dự phòng chủ động các bệnh truyền nhiễm ngày càng quan trọng. Theo tuổi tác, hệ miễn dịch suy giảm dần khiến người cao tuổi dễ mắc các bệnh truyền nhiễm hơn và có nguy cơ đối mặt các biến chứng nghiêm trọng, nhất là khi có bệnh lý nền đi kèm. Ước tính theo mô hình dự báo trong 5 năm qua, có khoảng 4,6 triệu ca hô hấp cấp do RSV ở người lớn từ 60 tuổi trở lên, trong đó khoảng 200.000 ca nhập viện và gần 18.000 ca chết do bệnh đường hô hấp dưới gây ra bởi RSV.

Tiến sĩ Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng, để người cao tuổi có bệnh nền được bảo vệ tốt hơn, các bác sĩ cần tích hợp tư vấn tiêm chủng vào các điểm chạm chăm sóc sức khỏe thường quy: Khi khám tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa và với các bệnh nhân chuẩn bị xuất viện…

Để người cao tuổi có bệnh nền được bảo vệ tốt hơn, các bác sĩ cần tích hợp tư vấn tiêm chủng vào các điểm chạm chăm sóc sức khỏe thường quy: Khi khám tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa và với các bệnh nhân chuẩn bị xuất viện… Tiến sĩ Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai

Nhân viên y tế sẽ rà soát lịch sử tiêm chủng và đánh giá tình trạng sức khỏe, bệnh nền, các yếu tố nguy cơ của từng người bệnh, từ đó tư vấn những vaccine phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành. Một số nghiên cứu cho thấy, người lớn có bệnh nền mạn tính như hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường có nguy cơ mắc zona thần kinh cao hơn. Vì vậy vai trò của các giải pháp dự phòng, bao gồm tiêm chủng cho người lớn như một phần trong chăm sóc và quản lý bệnh hô hấp toàn diện.

Theo Quyết định số 1983/QĐ-BYT ngày 1/7/2026 của Bộ Y tế về Hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ, người có yếu tố nguy cơ, người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng cũng đã nêu rõ các biện pháp tiêm chủng dự phòng, bao gồm vaccine ngừa các bệnh: Viêm gan B, ung thư cổ tử cung, RSV, cúm, phế cầu, zona...

Thạc sĩ Phí Văn Kiên, Trưởng phòng Quản lý tiêm chủng, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) nêu rõ: Giai đoạn 2026-2030 là giai đoạn chuyển đổi quan trọng, cần kiện toàn, đổi mới toàn diện về công tác tiêm chủng. Cùng với triển khai các chính sách ưu tiên đầu tư, bảo đảm nguồn lực, tăng cường sự tham gia của địa phương,… cần đẩy mạnh lồng ghép cung ứng dịch vụ tiêm chủng với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, phối hợp công-tư trong chăm sóc sức khỏe trọn đời.

Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, tổ chức lại các đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp,… đặt ra nhu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của công tác tiêm chủng ngày càng lớn. Việc xây dựng hệ thống tiêm chủng quốc gia hiện đại, an toàn, bền vững; bảo đảm mọi người dân được tiếp cận công bằng với dịch vụ tiêm chủng chất lượng, an toàn và hiệu quả theo hướng tiêm chủng trọn đời sẽ là đích đến.

Toàn hệ thống tiếp tục duy trì và nâng cao tỷ lệ bao phủ các vaccine trong chương trình tiêm chủng mở rộng; từng bước triển khai thêm vaccine mới; triển khai tiêm chủng cho người lớn, người cao tuổi và các đối tượng có nguy cơ cao. Dự kiến giai đoạn 2026-2030 Việt Nam sẽ triển khai thí điểm bốn loại vaccine: Sốt xuất huyết, viêm màng não do não mô cầu, thủy đậu, tay chân miệng tại một số địa phương trước khi nhân rộng ra cả nước.