Chuyên án VN10: Truy đến cùng từng mắt xích tội phạm ma túy

Trao đổi với Báo Sài Gòn Giải Phóng, bà Huỳnh Thị Ngọc Hoa (ảnh), Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TPHCM, cho biết rõ hơn quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án này.

Phối hợp chặt chẽ nhưng kiểm sát độc lập

* PHÓNG VIÊN: Viện KSND TPHCM đã thực hiện những công việc trọng tâm nào để truy đến cùng từng mắt xích phạm tội trong Chuyên án VN10?

* Bà HUỲNH THỊ NGỌC HOA: Ngay khi phát hiện vụ việc, tôi cùng Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM trực tiếp làm việc với 4 tiếp viên hàng không, làm rõ người thuê vận chuyển, quá trình nhận, chia hàng, tiền công, phương thức liên lạc và người nhận hàng tại Việt Nam. Qua đối chiếu lời khai, chứng cứ, không đủ căn cứ xác định 4 tiếp viên biết hàng hóa có ma túy hoặc bàn bạc, thống nhất ý chí với các đối tượng trong đường dây nên không xử lý hình sự.

Từ dữ liệu, chứng cứ thu thập được, cơ quan tố tụng tiếp tục lần theo người thuê, người nhận, dòng tiền và các đầu mối liên quan, làm rõ nhiều đường dây mua bán, vận chuyển ma túy, xử lý 227 bị cáo trong 20 vụ án. Chúng tôi quán triệt nguyên tắc: Phối hợp chặt chẽ nhưng kiểm sát độc lập cùng làm rõ sự thật, không làm thay trách nhiệm của nhau; chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội đều phải được kiểm tra toàn diện; xử lý triệt để tội phạm, không bỏ lọt bất kỳ mắt xích nào và không làm oan người vô tội.

* Là cơ quan kiểm sát vụ án và giữ quyền công tố, bà đánh giá thế nào về thành tích điều tra vụ án này?

* Tôi đánh giá rất cao kết quả điều tra của Công an TPHCM, cả về quy mô đấu tranh, triệt phá đường dây ma túy đặc biệt lớn lẫn tính quyết liệt, thận trọng, chặt chẽ trong tố tụng và chứng cứ. Từ vụ việc ban đầu, cơ quan điều tra không dừng ở người vận chuyển, giao nhận mà truy xét nguồn cung, người tổ chức, chỉ đạo và các đầu mối tiêu thụ. Nhiều đối tượng không trực tiếp giữ ma túy khi bị phát hiện đã che giấu vai trò bằng ứng dụng liên lạc và người trung gian, việc chứng minh tội phạm phải dựng lại cả chuỗi hành vi từ nhiều nguồn chứng cứ như vật chứng, dữ liệu điện tử, dòng tiền, lời khai của những người liên quan và diễn biến từng lần giao nhận.

Dưới góc độ kiểm sát, tôi cho rằng, điểm nổi bật nhất là cơ quan điều tra không chạy theo số lượng đối tượng bị xử lý mà coi trọng chất lượng chứng cứ. Trường hợp chưa đủ căn cứ thì tiếp tục xác minh, củng cố đến khi đủ căn cứ thì kiên quyết xử lý, không bỏ lọt người tổ chức, cầm đầu, các mắt xích và hạn chế quy kết trách nhiệm hình sự khi chưa đủ chứng cứ. Những vấn đề khó về chứng cứ, định tội, vai trò của từng đối tượng được cơ quan điều tra và viện kiểm sát trao đổi, đánh giá ngay trong giai đoạn đầu để tiếp tục thu thập, kiểm tra và củng cố chứng cứ trước khi quyết định tố tụng.

Các kiểm sát viên thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử 227 bị cáo trong Chuyên án VN10 (Ảnh: SONG MAI)

* Chuyển đổi số hỗ trợ kiểm sát viên thế nào trong nghiên cứu hồ sơ và tranh tụng tại tòa?

* Chuyên án VN10 gồm 20 vụ án, 227 bị cáo với khối lượng tài liệu, chứng cứ đặc biệt lớn, nhiều mối liên hệ đan xen. Tôi đã chỉ đạo xây dựng hồ sơ kiểm sát điện tử, số hóa, hệ thống hóa tài liệu theo từng vụ án, bị cáo, nhóm hành vi và vấn đề cần chứng minh, hỗ trợ kiểm sát viên truy xuất nhanh chóng để đối chiếu lời khai, dữ liệu các giao dịch, kết luận giám định... ngay tại tòa. Đối với bị cáo kêu oan hoặc thay đổi lời khai, kiểm sát viên không chỉ căn cứ lời nhận tội mà đối chiếu vật chứng, hình ảnh, lời khai liên quan để công bố, tranh luận công khai tại tòa, cùng HĐXX làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

Góp phần vì thành phố không ma túy

* Những phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm ma túy đặt ra những thách thức nào đối với Viện KSND TPHCM?

* Tội phạm ma túy thay đổi nhanh về phương thức, thủ đoạn; ma túy được ngụy trang trong thực phẩm, thuốc lá điện tử, hàng hóa thông thường. Các đối tượng lợi dụng chung cư, cơ sở lưu trú để cất giấu, đóng gói; dùng mạng xã hội, tài khoản không chính chủ, giao hàng công nghệ để điều hành, che giấu nhân thân, dòng tiền. Nhiều đường dây liên tỉnh, xuyên quốc gia hoạt động nhiều tầng, nhiều khâu, các đối tượng không gặp mặt, không biết rõ nhau. Thách thức lớn là chứng cứ điện tử dễ bị thay đổi, xóa và lưu trữ ở nước ngoài, nếu không kịp thời thu giữ thiết bị, trích xuất dữ liệu, sao kê dòng tiền... việc chứng minh vai trò tổ chức, cầm đầu rất khó khăn.

* Nghị quyết số 02-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM đặt mục tiêu phấn đấu xây dựng thành phố không ma túy vào năm 2030. Viện KSND TPHCM xác định vai trò, trách nhiệm như thế nào để góp phần cùng thành phố hiện thực hóa mục tiêu này?

* Chúng tôi tiếp tục nâng cao chất lượng giải quyết nguồn tin về tội phạm ma túy, bảo đảm phát hiện, xử lý kịp thời, đúng người, đúng tội. Gắn công tố với điều tra, kiểm sát chặt chẽ việc bắt, tạm giữ, khám xét, thu giữ, niêm phong, giám định vật chứng và điều tra mở rộng; làm rõ toàn bộ đường dây, nguồn cung, đối tượng cầm đầu, giúp sức, tiêu thụ và dòng tiền, nhất là các vụ án liên tỉnh, xuyên quốc gia, trên không gian mạng.

Qua mỗi vụ án, Viện KSND TPHCM tổng hợp nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm để kiến nghị khắc phục, góp phần ngăn chặn nguồn cung, giảm nhu cầu sử dụng, không để hình thành địa bàn, tụ điểm phức tạp về ma túy, thực hiện mục tiêu xây dựng thành phố không ma túy vào năm 2030.