Giáo dục đại học trước yêu cầu mới về chất lượng nguồn nhân lực

Số lượng trúng tuyển nhóm ngành điện hạt nhân tăng tới 60,1%

Sáng 1/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026. Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự trực tiếp tại điểm cầu Trường Đại học Nguyễn Tất Thành.

Các đại biểu tham dự hội nghị.

Báo cáo tại hội nghị, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã chỉ ra những điểm sáng đáng chú ý về xu hướng chọn ngành của giới trẻ, cũng như những yêu cầu mang tính 'bản lề' đối với các trường đại học trong kỷ nguyên số. Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, điểm nổi bật nhất trong mùa tuyển sinh 2026 là sự lên ngôi của khối ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học). Tỷ lệ thí sinh trúng tuyển và nhập học khối ngành này đã vượt mốc 33%. Tính riêng năm 2026, có tới gần 242.000 thí sinh trúng tuyển vào các ngành STEM (tăng 1,7% so với năm 2025), số lượt ngành mở mới cũng tăng gần 15%.

Không chỉ STEM, dòng chảy nhân lực đang hướng mạnh về các nhóm ngành chuyên sâu, ưu tiên chiến lược. Theo số liệu từ Vụ Giáo dục đại học, nhóm ngành Trí tuệ nhân tạo - Dữ liệu tăng vọt hơn 30% số lượng trúng tuyển; Điện hạt nhân tăng tới 60,1%; Đường sắt tăng trên 93%... Bên cạnh đó, khối Khoa học cơ bản cũng ghi nhận cả quy mô, tỷ lệ nhập học và điểm chuẩn đầu vào đều tăng mạnh.

Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhấn mạnh, mùa tuyển sinh năm nay tiếp tục duy trì 100% thí sinh đăng ký xét tuyển và nhập học trực tuyến, thể hiện sự tiên phong trong ứng dụng chuyển đổi số của toàn ngành.

Đại học phải chuyển từ số lượng sang chất lượng thực chất

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng hội nghị diễn ra trong thời điểm toàn hệ thống đại học bước vào năm học mới, sau một năm hoàn thành Nghị quyết số 71-NQ/TW và tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Đây là hai nghị quyết trụ cột cho việc phát triển giáo dục đại học.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn phát biểu tại hội nghị.

Theo Bộ trưởng, được sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, sau một năm, toàn ngành đã đạt được những kết quả quan trọng, với nhiều chuyển biến mạnh mẽ về tư duy, thể chế, chính sách và những kết quả cụ thể.

Theo đó, hệ thống văn bản pháp luật về giáo dục đại học đã được đổi mới mạnh mẽ và cơ bản hoàn thiện. Lần đầu tiên chúng ta có nghị định riêng về cơ chế tự chủ cho giáo dục đại học. Việc đặt hàng đào tạo, kết quả đầu ra, đến hàng loạt chính sách mới với đội ngũ giảng viên và người học đã được triển khai. 'Lần đầu tiên, chúng ta có nghị định riêng về cơ chế mới để thúc đẩy tự chủ đại học, đặt hàng đào tạo theo kết quả đầu ra, cùng hàng loạt chính sách mới đối với đội ngũ giảng viên và người học được triển khai', Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói.

Thực tế, thời gian qua, chiến lược phát triển giáo dục đại học; quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã được điều chỉnh và ban hành. Hàng loạt chương trình, đề án phát triển các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm, các cơ sở đào tạo các vùng, các đề án phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực then chốt được phê duyệt.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, Hội nghị Giáo dục đại học nhằm nhìn nhận, đánh giá thẳng thắn những việc đã làm được, đồng thời nhìn nhận những tồn tại, hạn chế, phân tích nguyên nhân và trách nhiệm các bên liên quan. Đồng thời, để hệ thống cùng tổ chức triển khai, thực thi các cơ chế, chính sách, đề án, chiến lược đã được ban hành. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu 3 nhóm vấn đề lớn cần tìm giải pháp triển khai không chỉ tại hội nghị mà trong cả năm học tới.

Thứ nhất, giáo dục đại học cần xác định những thay đổi cần thiết trong quá trình thực hiện chiến lược giai đoạn tới, qua đó thích ứng với bối cảnh mới, đặc biệt là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và những yêu cầu mới đặt ra đối với sự phát triển của đất nước.

Thứ hai, mỗi cơ sở giáo dục đại học cũng như toàn hệ thống cần tập trung vào việc tạo ra giá trị thiết thực cho người học, xã hội và đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Cùng với đó là yêu cầu sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp và người học để tạo ra những giá trị này.

Theo Bộ trưởng, thay vì tập trung vào thứ hạng, các trường cần chú trọng những giá trị mang lại cho người học, xã hội và đất nước. Giá trị của mỗi cơ sở giáo dục đại học cũng cần được thể hiện qua khả năng thu hút người học, hiệu quả đầu tư của Nhà nước cũng như năng lực nghiên cứu, hợp tác với doanh nghiệp.

Thứ ba, cùng với việc gia tăng tỷ lệ người học đại học, hệ thống giáo dục đại học cần tập trung nâng cao chất lượng đào tạo. Với tiến độ hiện nay, đến năm 2030, số lượng sinh viên trên một vạn dân có thể đạt mục tiêu chiến lược.

Cùng với đó, các trường đại học không chỉ nói về số lượng bài báo công bố mà phải nói về chất lượng của các bài báo khoa học; giáo dục đại học cần quan tâm đến việc làm của người học cũng như những đóng góp của họ cho xã hội. Đây là yếu tố để hệ thống giáo dục đại học đứng vững và hoàn thành sứ mệnh của mình.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh chủ đề của năm học 2026 là phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ trong các hoạt động và được thể hiện bằng kết quả thực chất.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu chỉ đạo hội nghị.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện, tạo kết quả cụ thể, thực chất; sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học dựa trên chất lượng, sứ mệnh, nhu cầu phát triển ngành, vùng và hiệu quả sử dụng nguồn lực; lấy chất lượng làm yêu cầu xuyên suốt, quản trị chất lượng theo kết quả đầu ra. Cùng với đó, chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài cho tương lai; đưa các trường đại học trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ; tạo đột phá trong quản trị bằng dữ liệu, chuyển đổi số và chủ động thích ứng với trí tuệ nhân tạo; xây dựng môi trường đào tạo, nghiên cứu có khả năng cạnh tranh quốc tế, tăng cường liên kết và hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học nước ngoài.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, thời gian tới sẽ siết chặt việc bảo đảm chất lượng bên trong các trường, yêu cầu đánh giá đúng mức đạt chuẩn đầu ra, kiểm soát chặt chẽ phân bố điểm số để ngăn chặn tình trạng 'lạm phát điểm', bảo đảm tấm bằng đại học phản ánh đúng năng lực thực chất của sinh viên.