Trẻ cần được lắng nghe nhưng không để mạng xã hội nuôi dưỡng thù ghét

Văn Hóa có cuộc trao đổi với TS, Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam xung quanh vấn đề này.

Số lượng thành viên trong nhóm không ngừng tăng lên

P.V: Hiện nay, trên Facebook xuất hiện hội nhóm mang tên 'Con ghét bố mẹ'. Tính đến sáng 30.9 đã thu hút hơn 200.000 thành viên và con số này vẫn tiếp tục tăng. Trước sự lan rộng của cộng đồng như vậy trên mạng xã hội, dưới góc độ pháp lý và bảo vệ trẻ em, ông nhìn nhận hiện tượng này như thế nào?

- TS, Luật sư Đặng Văn Cường: Theo tôi, sự xuất hiện và lan rộng của hội nhóm mang chủ đề 'Con ghét bố mẹ' là hiện tượng cần được nhìn nhận nghiêm túc từ nhiều góc độ, trong đó có pháp lý, tâm lý và bảo vệ trẻ em. 

Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào tên gọi của một hội nhóm để đánh giá tất cả thành viên hoặc mặc nhiên cho rằng việc thành lập nhóm là vi phạm pháp luật.

Pháp luật bảo vệ quyền tự do ngôn luận, quyền được tiếp cận thông tin và bày tỏ ý kiến của mỗi cá nhân. Đối với trẻ em, quyền này càng cần được tôn trọng và bảo đảm phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành.

Luật Trẻ em năm 2016 quy định trẻ em có quyền được tiếp cận thông tin phù hợp với sự phát triển của mình, đồng thời được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề mà các em quan tâm.

Vì vậy, thay vì vội vàng cấm đoán hay quy kết, cần xem xét cụ thể nội dung, mục đích hoạt động và những tác động thực tế của từng cộng đồng đối với trẻ em và xã hội.

Theo ông, cần nhìn nhận và quản lý những hội nhóm như vậy trên mạng xã hội như thế nào để vừa bảo đảm quyền được lên tiếng của trẻ, vừa hạn chế những tác động tiêu cực?

- Theo tôi, cần tập trung kiểm soát những hành vi và nội dung vi phạm, thay vì kiểm soát hay cấm đoán cảm xúc của trẻ. 

Không thể chỉ dựa vào tên gọi 'Con ghét bố mẹ' để đóng một diễn đàn, bởi trong đó có thể có những trẻ đang gặp khó khăn, cần được chia sẻ và lắng nghe. Việc trẻ bày tỏ sự tức giận, thất vọng hay tổn thương cần được nhìn nhận trong bối cảnh cụ thể, thay vì vội vàng phán xét.

Nhưng quyền được nói không đồng nghĩa với quyền được xúc phạm, bôi nhọ hoặc xâm phạm quyền của người khác.

Nếu một hội nhóm trở thành nơi thường xuyên cổ súy thù ghét cha mẹ, kích động bạo lực, xúi giục trẻ bỏ nhà đi, tự gây tổn thương, công khai đời tư, dữ liệu cá nhân hoặc tổ chức công kích người khác thì cần được kiểm soát và xử lý theo quy định pháp luật.

Cùng với đó, cơ quan chức năng và các nền tảng mạng xã hội cần tăng cường cơ chế phát hiện sớm, xử lý nhanh nội dung vi phạm, đặc biệt với những nội dung có nguy cơ gây tổn hại đến trẻ em.

Vậy ranh giới giữa quyền tự do bày tỏ cảm xúc và hành vi vi phạm pháp luật nằm ở đâu?

Ranh giới cơ bản nằm ở việc quyền bày tỏ không thể trở thành cái cớ để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Một người có quyền nói 'tôi không đồng tình với cách cha mẹ đối xử với tôi', kể lại những tổn thương mình đã trải qua, nhưng không vì thế mà có quyền công khai số điện thoại, địa chỉ, hình ảnh riêng tư của cha mẹ; bịa đặt, vu khống hoặc xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của họ.

Điều 34 và Điều 38 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín và quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình. Đặc biệt, từ ngày 1.1.2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực, đặt ra khuôn khổ pháp lý mới đối với việc xử lý dữ liệu cá nhân.

Trong môi trường số, cần phân biệt rõ giữa việc kể câu chuyện của mình và việc công khai thông tin của người khác. Quyền được lên tiếng không đồng nghĩa với quyền làm tổn hại đến quyền riêng tư, danh dự và nhân phẩm của người khác.

TS, Luật sư Đặng Văn Cường

Theo ông, điều gì đáng lo ngại hơn đằng sau những lời nói như 'con ghét cha mẹ', đặc biệt khi những cảm xúc ấy được chia sẻ và lan truyền trong các cộng đồng trên mạng xã hội?

- Điều đáng quan tâm không chỉ dừng lại ở việc một đứa trẻ nói 'con ghét cha mẹ', mà ở chỗ các em đang tìm kiếm sự đồng cảm ở đâu và những người mà các em gặp trên không gian mạng đang định hướng cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của các em theo hướng nào. 

Một đứa trẻ đang tổn thương rất dễ bị tác động bởi tâm lý đám đông. Nếu thường xuyên tiếp nhận những bình luận cổ súy thù ghét, trả đũa, bạo lực hoặc những hành vi gây tổn hại cho bản thân, trẻ có thể dần coi đó là cách phản ứng bình thường trước những mâu thuẫn và tổn thương

Đáng lo hơn, những cộng đồng có đông trẻ em cũng có thể trở thành môi trường để người xấu tiếp cận, dụ dỗ, thao túng tâm lý, khai thác thông tin cá nhân hoặc lợi dụng sự tổn thương của trẻ để thực hiện hành vi xâm hại.

Vì vậy, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng cần một cơ chế nhiều tầng, với sự tham gia của gia đình, nhà trường, nền tảng mạng xã hội và cơ quan chức năng. 

Cha mẹ, thầy cô không nên chỉ dừng ở việc kiểm soát điện thoại hay cấm trẻ tham gia các hội nhóm, mà quan trọng hơn là lắng nghe, đồng hành và trang bị cho trẻ kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp nguy hiểm.

Đặc biệt, khi trẻ có những biểu hiện tiêu cực hoặc cực đoan trên mạng, người lớn cần bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân, đặt câu hỏi 'Điều gì đã khiến con cảm thấy như vậy?', thay vì vội vàng gắn nhãn trẻ là 'hư', 'bất hiếu' hay chỉ trích. 

Khi trẻ cảm thấy được lắng nghe và tôn trọng, các em sẽ có thêm một điểm tựa để xử lý những tổn thương thay vì tìm kiếm sự công nhận từ những cộng đồng có thể gây hại.

Theo ông, đâu là giải pháp để bảo vệ trẻ trên không gian mạng trước những cộng đồng có nội dung tiêu cực, đồng thời vẫn bảo đảm quyền được bày tỏ của các em? 

- Theo tôi, để giải quyết hiện tượng này cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp, trong đó tập trung vào ba nhóm chính.

Thứ nhất, pháp luật phải được thực thi nghiêm minh. Những hành vi làm nhục, vu khống, xâm phạm đời tư, dữ liệu cá nhân, kích động bạo lực hoặc xâm hại trẻ em trên không gian mạng cần được phát hiện, ngăn chặn và xử lý phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm.

Việc bảo vệ quyền được bày tỏ của trẻ không đồng nghĩa với việc chấp nhận những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Thứ hai, cần xây dựng những không gian an toàn để trẻ được nói, được chia sẻ và tìm kiếm sự trợ giúp. Không nên 'bịt' tiếng nói của trẻ, nhưng cần hướng dẫn các em cách bày tỏ cảm xúc có trách nhiệm, tôn trọng người khác và phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật.

Thứ ba, gia đình và nhà trường phải thực sự trở thành điểm tựa của trẻ. Một đứa trẻ có cha mẹ biết lắng nghe, thầy cô biết chia sẻ và có nơi an toàn để tìm kiếm sự hỗ trợ sẽ ít phải tìm kiếm sự công nhận từ những cộng đồng mạng độc hại.

Không gian mạng không nên là nơi trẻ bị buộc phải im lặng, nhưng cũng không thể trở thành môi trường cổ súy thù ghét, xúc phạm hay làm tổn thương người khác.

Một xã hội văn minh cần bảo đảm đồng thời hai điều: Trẻ em được quyền lên tiếng về những gì mình đang trải qua và mọi người đều có trách nhiệm tôn trọng người khác. Để làm được điều đó, không thể chỉ trông chờ vào pháp luật. Gia đình phải biết lắng nghe, nhà trường phải biết đồng hành và không gian mạng cũng cần được xây dựng theo hướng an toàn, có trách nhiệm, để tiếng nói của trẻ được tiếp nhận thay vì bị phán xét, còn những nội dung độc hại không bị cổ súy hay bình thường hóa.

Xin cảm ơn ông!