Hội nhóm 'con ghét bố mẹ'cảnh tỉnh về một sự thật': Cần người lớn lắng nghe

Cha mẹ yêu thương, đồng hành với con ở kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Phóng viên Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với PGS-TS Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng Thư ký Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam về vấn đề này.

* PHÓNG VIÊN: Thưa PGS-TS, bà nhìn nhận như thế nào về nhu cầu chia sẻ và không gian giải tỏa của các bạn trẻ trong hội nhóm 'con ghét bố mẹ'?

* PGS-TS CHU CẨM THƠ: Ở lứa tuổi học sinh, các em đang trong giai đoạn khẳng định cái tôi, hình thành nhân cách và rất khao khát được lắng nghe, công nhận. Khi không tìm được tiếng nói chung tại nhà, việc các em tìm đến không gian mạng để giãi bày là một cơ chế tự bảo vệ tâm lý, các em tìm kiếm sự đồng cảm. Trong thời đại mà mạng xã hội trở nên quen thuộc, các em dễ dàng lập nhóm, tạo ra không gian để chia sẻ nhu cầu này. Không gian này ít nhất giúp các em thấy mình không đơn độc khi có những người bạn cùng cảnh ngộ động viên, chia sẻ. Đồng thời, do tính chất của mạng xã hội, các em dễ nhầm tưởng 'nói với những người xa lạ dễ hơn'. Đây cũng là một rủi ro rất lớn, khi các em dễ rơi vào 'vòng xoáy cảm xúc tiêu cực tập thể', phóng đại mâu thuẫn hoặc nhận được những lời khuyên lệch lạc từ những người chưa đủ độ chín chắn.

Sự tồn tại của hội nhóm này đến từ một nhu cầu tự nhiên, và một thực thể của xã hội hiện đại.

Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu đúng việc các em tham gia nhóm này không có nghĩa là tất cả các em đều thực sự thù hận cha mẹ, các em tham gia nhóm là bày tỏ nỗi niềm của bản thân. Nhóm này tồn tại là một hiện tượng xã hội, những gì xảy ra ở đó cảnh tỉnh chúng ta về một sự thật, cần người lớn lắng nghe, tôn trọng sự tồn tại, và có trách nhiệm điều chỉnh mối quan hệ với trẻ.

PGS-TS Chu Cẩm Thơ

* Khi phụ huynh tham gia nhóm và quay sang chỉ trích, dạy đời, thể hiện sự thất vọng với các em, theo bà, điều đó có nên không?

* Việc có phụ huynh lao vào 'dạy đời', mắng mỏ hay thể hiện sự thất vọng khi đọc được các bài viết của con trẻ là phản ứng mang tính bản năng, thiếu bình tĩnh và hoàn toàn phản tác dụng. Hành động này minh chứng cho sự thiếu lắng nghe, áp đặt một chiều, dễ 'khoét sâu thêm hố ngăn cách'.

Khi cha mẹ dùng quyền uy để áp đặt hoặc phán xét trên không gian mạng, các em sẽ càng cảm thấy bị tổn thương sâu sắc hơn, mất đi niềm tin hoàn toàn và đóng chặt cửa lòng mình lại. Thay vì tìm cách kết nối, hành động này đẩy con cái ra xa hơn và biến không gian mạng thành 'chiến trường' thay vì cầu nối.

Tôi cho rằng, người lớn có thể tham gia nhóm này, nhưng cần âm thầm, tôn trọng để chúng ta nghe được tiếng lòng của con trẻ, để chúng ta biết các con đang suy nghĩ như thế nào, chúng ta sẽ biết mình cần thay đổi ra sao. Mối quan hệ 'cha mẹ-con cái' thuộc về mối quan hệ tình thân đặc biệt, không phải tranh đấu 'đúng, sai',mà trưởng thành cùng nhau, chọn cách ứng xử tốt đẹp vì nhau.

* Giữa cha mẹ và con cái luôn có sự 'lệch pha' quan điểm. Các bậc cha mẹ nên chọn cách ứng xử nào khi con cái không cùng quan điểm?

* Giữa hai con người luôn tồn tại những quan điểm, cách hành xử khác nhau. Sự chênh lệch thế hệ, vai trò, trách nhiệm trong cuộc sống càng dẫn đến cha mẹ và con cái luôn có sự lệch pha. Chúng ta lưu ý rằng, với cha mẹ, 'lắng nghe không phán xét' chính là con đường để chúng ta đến gần con, nghe được tiếng lòng của con.

Cha mẹ cần học cách 'nghe hết câu', đặt cái tôi và sự kỳ vọng quá lớn của mình xuống để đặt vào vị trí của con. Đôi khi con cái không cần cha mẹ giải quyết hộ vấn đề, mà chỉ cần một người chịu ngồi yên lắng nghe mà không mắng mỏ hay quy chụp.

Cha mẹ luôn lo lắng cho con cái trên từng chặng đường. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Thay vì áp đặt, hãy đối thoại cởi mở như những người bạn. Cha mẹ cần tôn trọng quyền có chính kiến riêng của con, đồng thời kiên trì định hướng bằng sự thấu hiểu và tình yêu thương vô điều kiện thay vì bằng mệnh lệnh.

Khi chúng ta kết nối cùng con, sẽ cùng tư duy, giải quyết vấn đề, chúng ta sẽ tìm được sự kết nối. Và từ đó, chúng ta sẽ xóa được những khoảng cách, xóa được sự lệch pha.

* Nếu không gian mạng xã hội nở rộ những nhóm hội gây tác động tiêu cực, theo bà các cơ quan có trách nhiệm nên có động thái gì?

* Một lẽ tất yếu, trên không gian mạng sẽ xuất hiện những hội nhóm gây tác động tiêu cực, hoặc sẽ có những hành vi lợi dụng mạng xã hội để thao túng tâm lý, dẫn dắt những hành vi sai trái. Những nhóm như thế này lại rất thu hút các trẻ em, càng nguy hại cho trẻ em. Điều này đã được cảnh báo, và giờ đây hầu hết các quốc gia đã đặt ra vấn đề an ninh mạng, kiểm duyệt các hội nhóm tiêu cực.

Các cơ quan quản lý nhà nước về thông tin, truyền thông cần phối hợp chặt chẽ với các nền tảng mạng xã hội để có giải pháp kỹ thuật, kiểm soát các nhóm mang nội dung kích động thù hận gia đình, đồng thời thúc đẩy các không gian tư vấn tâm lý học đường, chuyên gia gỡ rối miễn phí cho thanh thiếu niên.

Tuy nhiên, 'phòng' mới là biện pháp hữu hiệu trong trường hợp này. Tất cả chúng ta đều cần nhận thức sâu sắc về giáo dục gia đình, môi trường gia đình cần được cải thiện, cần được vun đắp để tạo ra bầu không khí ấm áp, dưỡng nuôi tinh thần cho trẻ.

Cần có thêm nhiều chương trình, chiến dịch cộng đồng hướng dẫn kỹ năng làm cha mẹ số, kỹ năng thấu hiểu tâm lý tuổi mới lớn để trang bị cho phụ huynh kiến thức thích ứng với thời đại công nghệ số.

Nhà giáo Trần Trung Hiếu (Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An):

Người lớn và con trẻ cùng nhìn lại

Là một người làm cha mẹ và một nhà giáo, tôi cho rằng đây là tín hiệu để cả người trẻ lẫn người lớn cùng nhìn lại mình.

Không thể vì một vài câu chuyện trên mạng mà quy kết cả một thế hệ trẻ ích kỷ, vô ơn hay 'lệch chuẩn'. Tuổi trẻ có quyền có cảm xúc, có quyền bất đồng và có quyền nói ra những điều khiến mình tổn thương. Dĩ nhiên, quyền được bày tỏ không đồng nghĩa với quyền xúc phạm, phủ định hoặc biến sự tức giận thành một thứ 'chuẩn mực' mới trên mạng xã hội.

Đằng sau nhiều lời than trách của con trẻ cũng có thể là những gia đình thiếu đối thoại: cha mẹ áp đặt nhưng ít lắng nghe; kỳ vọng nhiều nhưng chưa biết cách đồng hành; thương con nhưng đôi khi lại thương theo cách con không cần.

Vì thế, lỗi không chỉ nằm ở trẻ. Người lớn cũng phải tự hỏi: Mình đã thực sự biết cách làm cha mẹ trong thời đại mạng xã hội chưa?

Nuôi một đứa trẻ không chỉ là cho ăn, cho học và chu cấp vật chất. Quan trọng hơn là dạy con biết chịu trách nhiệm với lời nói, biết tôn trọng cha mẹ, biết kiểm soát cảm xúc; đồng thời cha mẹ cũng phải học cách tôn trọng con, lắng nghe con và chấp nhận rằng con mình không phải là 'phiên bản thu nhỏ' của mình'.

Gia đình không thể được cứu bằng những cuộc tranh luận trên mạng. Muốn con thôi tìm một nơi để than trách cha mẹ, trước hết hãy làm cho căn nhà trở thành nơi con muốn trở về và có thể nói thật lòng mình.