Ngăn chặn bạo lực học đường: Kịp thời nhận diện, hỗ trợ tâm lý học sinh

Bạo lực từ lời nói đến hành động

Em Nguyễn Anh Thư, học sinh lớp 10A4, Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền (phường Tân Sơn Nhất, TPHCM), cho rằng, trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng phát triển, bạo lực học đường không chỉ là hành vi xô xát, xúc phạm hay cô lập mà còn diễn ra dưới dạng những lời công kích, bình phẩm trên không gian mạng. Đằng sau một đoạn hội thoại trên mạng xã hội có thể là những tổn thương rất thật đối với học sinh bị nhắc tên.

Anh Thư từng chứng kiến bạn học cùng lớp trở thành đối tượng bị công kích, bình phẩm trên mạng xã hội. Không chịu nổi sức ép, bạn trở nên sợ hãi, thu mình, thậm chí có những phản ứng tiêu cực như bỏ học, trầm cảm...

Ở góc độ quản lý trường học, cô Hứa Thị Diễm Trâm, Hiệu trưởng Trường THCS Hà Huy Tập (phường Gia Định), nhìn nhận, mỗi lứa tuổi học sinh có một nhu cầu riêng về tâm lý, đòi hỏi thầy cô, ba mẹ sớm nhận diện và đồng hành với các em. Trong ngày tựu trường năm học 2026-2027 mới đây, Trường THCS Hà Huy Tập không tổ chức sinh hoạt chuyên đề chung cho học sinh 4 khối lớp mà xác định chủ đề riêng cho từng khối.

Theo đó, học sinh khối 6 cùng nhau khám phá trường mới, trong khi khối 7 tìm hiểu về ứng xử trách nhiệm với trí tuệ nhân tạo, khối 8 sinh hoạt chuyên đề 'Tuổi mới lớn', khối 9 tìm hiểu về định hướng nghề nghiệp tương lai. Trên cơ sở lắng nghe học sinh chia sẻ những khó khăn trong quá trình học tập và sinh hoạt ở trường, các thầy cô mới hiểu các em cần gì để kịp thời hỗ trợ, đồng hành.

Riêng ở bậc tiểu học, TS Nguyễn Thị Diễm My, Trưởng bộ môn Tâm lý học cơ bản, Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm TPHCM, nêu thực tế, nhiều vụ việc phụ huynh vô tình khiến mâu thuẫn giữa học sinh trở nên căng thẳng.

'Ở lứa tuổi tiểu học, mâu thuẫn giữa học sinh với nhau là chuyện rất bình thường, các con mau giận, mau quên. Đôi khi chính sự can thiệp của người lớn khiến sự việc căng thẳng và bị đẩy đi xa hơn. Khi con có mâu thuẫn với bạn, hãy để con học cách đối diện và xử lý, chỉ khi con không tự giải quyết được, phụ huynh mới giúp con', TS Nguyễn Thị Diễm My đưa ra lời khuyên.

Sở GD-ĐT TPHCM vừa có báo cáo về kết quả khảo sát đo lường sự hài lòng của người dân đối với dịch vụ giáo dục công trên địa bàn TPHCM năm 2026. Ở lĩnh vực 'Môi trường giáo dục', phụ huynh học sinh ở bậc mầm non, phụ huynh và học sinh ở bậc tiểu học, THPT đều đánh giá lĩnh vực này có mức độ hài lòng cao nhất. Tuy nhiên, ở cấp THCS, lĩnh vực 'Môi trường giáo dục' ghi nhận mức độ hài lòng thấp nhất, phản ánh áp lực thực tế về tâm sinh lý lứa tuổi học sinh và nhu cầu tăng cường các giải pháp tư vấn tâm lý học đường, xây dựng văn hóa ứng xử thân thiện đối với học sinh.

Học sinh Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Gò Vấp, TPHCM) chia sẻ về ý tưởng phòng, chống bạo lực học đường. Ảnh: THU TÂM

Nhà trường phải kịp thời hỗ trợ

Theo Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM Huỳnh Lê Như Trang, công tác bảo đảm an toàn trường học, phòng, chống bạo lực học đường luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của ngành giáo dục và đào tạo.

Mới đây, Sở GD-ĐT TPHCM có văn bản yêu cầu tất cả trường học chủ động nắm bắt tình hình, diễn biến quan hệ giữa học sinh; kịp thời nhận diện các dấu hiệu xung đột, bắt nạt, cô lập hoặc kích động trên mạng xã hội để can thiệp ngay từ khi mới phát sinh. Trường học cần rà soát, bổ sung, hoàn thiện phương án bảo đảm an ninh, an toàn; bố trí lực lượng trực, giám sát phù hợp tại cổng trường, sân trường, hành lang, cầu thang, nhà vệ sinh, khu vực khuất tầm quan sát và các vị trí dễ phát sinh xung đột.

Đồng thời, ngăn chặn việc học sinh mang vật sắc nhọn, hung khí hoặc vật dụng có khả năng gây nguy hiểm vào trường. Đặc biệt, trường học cần phát hiện sớm, kịp thời hỗ trợ học sinh có khó khăn về tâm lý, hành vi; trao đổi với phụ huynh, chủ động phối hợp với cơ sở y tế hoặc cơ quan chuyên môn khi có trường hợp vượt quá khả năng tư vấn và hỗ trợ của nhà trường.

Ông Hoàng Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Học sinh - Sinh viên (Bộ GD-ĐT), cho rằng, để chủ động phòng chống bạo lực học đường, cơ sở giáo dục cần chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và gia đình về phòng chống bạo lực học đường. Trong đó, tăng cường giáo dục pháp luật; xây dựng các chuyên đề về giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống, kỹ năng bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại và bạo lực học đường cho học sinh thông qua việc lồng ghép trong các hoạt động giáo dục, hoạt động Đoàn, Đội.

* TS PHẠM THỊ THÚY, giảng viên Học viện Chính trị Khu vực 2: Nhận diện các dấu hiệu bất ổn của học sinh

Để phòng, tránh bạo lực học đường, các trường cần sớm hướng dẫn giáo viên, nhân viên và phụ huynh nhận diện những dấu hiệu cho thấy học sinh đang có xung đột, có điều khó nói hay âm thầm chịu đựng. Những biểu hiện này có thể được nhận biết qua hành vi, cảm xúc và cách học sinh tham gia các hoạt động hàng ngày ở trường cũng như tại gia đình.

Xung đột, mâu thuẫn ở lứa tuổi học sinh là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm, những mâu thuẫn này có thể được hóa giải trước khi phát triển theo hướng nghiêm trọng hơn. Trường học cần thiết lập cơ chế để học sinh có thể báo tin, chia sẻ những vấn đề về cảm xúc, mâu thuẫn hoặc sự việc phát sinh. Các kênh tiếp nhận cần đa dạng, thuận tiện và bảo đảm tính ẩn danh, như đường link, đường dây nóng, hộp thư hoặc mã QR.

Bên cạnh đó, hoạt động của các phòng tâm lý học đường phải đi vào thực chất. Nhà trường cần tuyển dụng nhân sự có chuyên môn, hạn chế bố trí giáo viên kiêm nhiệm, bởi việc này vừa tạo thêm áp lực cho giáo viên vừa khó bảo đảm hiệu quả tham vấn.

Trường học có thể kết nối phòng tâm lý học đường với mạng lưới chuyên gia tâm lý bên ngoài do nhiều trường hợp vượt quá khả năng xử lý của nhân sự tại trường. Nếu việc phòng ngừa được thực hiện sớm sẽ góp phần ngăn chặn bạo lực học đường, giúp học sinh hình thành nhân cách, phẩm chất và năng lực ứng xử tích cực.

* TS NGUYỄN THỊ THU HUYỀN, cố vấn cao cấp Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức: Nâng đỡ học sinh vi phạm tái hòa nhập

Hệ thống phòng ngừa bạo lực học đường trong nhà trường cần có nhiều cấp độ, được thực hiện thường xuyên. Trước đây, một trường học từng ra quyết định cho một học sinh là nạn nhân của bạo lực học đường tạm dừng học để được thăm khám đầy đủ và điều trị tích cực. Quyết định bị phụ huynh và học sinh phản ứng gay gắt nhưng nhà trường kiên định chỉ chào đón học sinh quay lại khi có xác nhận của các nhà chuyên môn về tình trạng hồi phục. Đồng thời xem xét học sinh đã sẵn sàng trở lại trường hay chưa và nhà trường có thể hỗ trợ gì để quá trình này diễn ra thuận lợi.

Nhà trường đã tổ chức nhiều buổi đối thoại để phụ huynh và học sinh hiểu rằng quyết định trên xuất phát từ mong muốn bảo vệ học sinh. Việc học có thể chậm lại một năm, quan trọng là sức khỏe và bình an của trẻ. Khi trẻ đang vật lộn với nhiều vấn đề cá nhân, việc đến trường với áp lực học tập và các mối quan hệ bạn bè sẽ không giúp ích gì cho quá trình hồi phục. Khi trẻ ổn định hơn và cảm thấy sẵn sàng trở lại trường, nhà trường sẽ tạo mọi điều kiện để hỗ trợ, nâng đỡ em hòa nhập trở lại.

ĐẶNG TRINH ghi