Phạm Tuyên: Người viết nên ký ức âm nhạc của nhiều thế hệ

Nhạc sĩ Phạm Tuyên thời trẻ. Ảnh tư liệu gia đình

Sinh ngày 12.1.1930 tại Hải Hưng (nay thuộc TP Hải Phòng), Phạm Tuyên sớm gắn bó với âm nhạc và trải qua những bước đi đầu trong môi trường quân sự và nghệ thuật trước khi trở thành một trong những nhạc sĩ có ảnh hưởng rộng nhất của âm nhạc hiện đại Việt Nam.

Âm nhạc của ông không chỉ đơn thuần là những giai điệu đẹp mà còn thấm đượm ký ức lịch sử, văn hóa và tinh thần dân tộc, được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Có những bài hát của ông ngay từ khi ra đời đã in sâu vào tâm thức của cả dân tộc như Như có Bác trong ngày đại thắng - được viết vào đêm 28.4.1975 chỉ trong vài giờ, được phát sóng đặc biệt vào chiều ngày 30.4.1975, ngay khi chiến thắng vừa được xác lập. Bài hát ấy không chỉ là một bản nhạc, mà còn biểu tượng của niềm vui, của khát vọng thống nhất và tinh thần tự hào dân tộc, gắn liền với một thời khắc trọng đại trong lịch sử.

Đối với thiếu nhi - đối tượng gần gũi hơn hết đối với nhạc sĩ Phạm Tuyên - những ca khúc như Chiếc đèn ông sao, Cánh én tuổi thơ, Trường cháu là trường mầm non, Tiến lên đoàn viên… đã trở thành giai điệu quen thuộc trong mỗi mùa Tết Trung thu, mỗi buổi sinh hoạt thiếu nhi hay mỗi tiết học âm nhạc ở trường học. Không chỉ lời ca dễ thuộc, giai điệu gần gũi, những bài hát này còn kết nối cảm xúc tự nhiên, hồn nhiên của trẻ thơ với văn hóa dân tộc, tạo nên một kho báu ký ức chung của từng thế hệ.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên được vinh danh giải Hiệp sĩ Dế Mèn, năm 2025. Ảnh: Website Bộ VHTTDL

Trong những năm gần đây, dù tuổi đã cao, nhạc sĩ vẫn tiếp tục đóng góp cho đời sống âm nhạc và văn hóa. Năm 2025, ông chính thức được trao Giải thưởng 'Hiệp sĩ Dế Mèn' - giải thưởng cao nhất của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn - vì những đóng góp trọn đời cho âm nhạc thiếu nhi và sự ảnh hưởng sâu rộng của âm nhạc ông dành cho trẻ em Việt Nam.

Đây là lần đầu tiên giải thưởng trọng đại này được trao cho một nhạc sĩ, một minh chứng rõ ràng cho tầm vóc và giá trị bền lâu của những sáng tác của nhạc sĩ Phạm Tuyên.

Không dừng lại ở đó, Phạm Tuyên còn phổ nhạc 41 bài đồng dao truyền thống Việt Nam, góp phần gìn giữ và truyền dạy những giá trị văn hóa dân gian cho các thế hệ nhỏ tuổi hôm nay thông qua âm nhạc. Những bài đồng dao này được đưa vào các ấn phẩm sách nhạc và trình bày trong những chương trình nghệ thuật dành cho thiếu nhi, một cách sáng tạo để kết nối quá khứ với hiện tại.

Âm nhạc của Phạm Tuyên có sức lan tỏa rộng khắp không chỉ bởi giai điệu bắt tai mà còn bởi tinh thần nhân văn sâu sắc. Với ông, âm nhạc là phương tiện để nuôi dưỡng tâm hồn, thúc đẩy sự sáng tạo, khơi gợi tình yêu quê hương và lòng tự hào dân tộc, điều mà báo chí, các nghệ sĩ và công chúng Việt Nam thường nhắc đến khi nói về ông.

Ngày nay, dù mọi người có lớn lên, trưởng thành và đời sống âm nhạc đa dạng hơn bao giờ hết, những giai điệu của Phạm Tuyên vẫn vang vọng trong ký ức của mỗi người Việt - từ người lớn tuổi hoài niệm về tuổi thơ đến những em bé hôm nay lần đầu cất tiếng hát theo giai điệu quen thuộc.

Nhạc của ông không chỉ là âm thanh, mà còn là 'kỷ niệm âm nhạc' - những mảnh ghép của tình yêu quê hương, của niềm vui chiến thắng, của tuổi thơ hồn nhiên, lưu giữ và kết nối nhiều thế hệ trong một bản hòa ca dài bất tận.