Nghi vấn xâm phạm bản quyền từ loạt video Doraemon quảng bá trường học ở Thái Nguyên

Khai thác tác phẩm được bảo hộ

Thời gian gần đây, bộ phim hoạt hình Doraemon tiếp tục thu hút sự quan tâm của khán giả Việt Nam khi TV Asahi công bố tập phim đặc biệt lấy bối cảnh tại Việt Nam.

Tập phim mang tên 'Món quà là chuyến du lịch ở Việt Nam' được thực hiện nhân dịp sinh nhật của Shizuka. Trailer vừa được công bố đã nhanh chóng nhận được sự chú ý khi nhiều địa danh nổi tiếng của Việt Nam xuất hiện dưới phong cách đồ họa quen thuộc của Doraemon.

Nhóm bạn của Doraemon xuất hiện trong trang phục áo dài, nón lá khi ghé thăm Việt Nam trong tập phim đặc biệt. Ảnh: TV Asahi

Trong bối cảnh đó, loạt video được đăng tải trên Facebook bởi các fanpage mang tên một trường đại học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên với tiêu đề 'Doraemon và chuyến thăm quan Trường Đại học ****** TNUS' cũng thu hút sự quan tâm khi sử dụng hình tượng các nhân vật nổi tiếng của bộ truyện tranh và phim hoạt hình Doraemon để giới thiệu hình ảnh nhà trường.

Theo ghi nhận của PV, các video được xây dựng theo phong cách anime, người xem có thể dễ dàng nhận ra các nhân vật Doraemon, Nobita, Shizuka, Jaian và Suneo xuất hiện trong nhiều phân cảnh khác nhau.

Video phong cách anime với bối cảnh trong khuôn viên nhà trường cùng những nhân vật quen thuộc như Doraemon, Nobita, Shizuka... được đăng tải lên Fanpage thu hút hàng trăm lượt thích và chia sẻ

Không gian xuất hiện trong video là khuôn viên một trường đại học trên địa bàn Thái Nguyên, nhiều phân cảnh tái hiện giảng đường, sân trường, khu học tập và các hoạt động ngoại khóa của sinh viên dưới góc nhìn hoạt hình. Đáng chú ý, trong nhiều cảnh quay xuất hiện tên trường cùng logo trường.

Nội dung video được xây dựng theo hướng quảng bá hình ảnh, giới thiệu không gian học tập và những điểm nổi bật của nhà trường.

Các video trên được đăng tải đồng loạt trên 2 fanpage cùng mang tên một trường đại học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên với hàng chục nghìn người theo dõi.

Sau khi đăng tải, nhiều video thu hút từ hàng trăm đến cả nghìn lượt thích, bình luận và chia sẻ. Dưới các bài đăng, nhiều tài khoản để lại những phản hồi tích cực về cách thể hiện mới mẻ, sinh động và gần gũi với người xem.

Nhiều các clip liên quan đến chú mèo máy Doraemon được Fanpage này đăng tải, thu hút cả gần 100 nghìn lượt xem

Sự hưởng ứng từ cộng đồng mạng cho thấy sức hút của các nhân vật hoạt hình nổi tiếng đối với công chúng. Đây cũng là lý do nhiều tổ chức, đơn vị truyền thông và thương hiệu lựa chọn đưa các hình tượng quen thuộc vào sản phẩm quảng bá nhằm tăng khả năng tiếp cận người xem.

Tuy nhiên, việc sử dụng các nhân vật hoạt hình nổi tiếng đã được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong sản phẩm truyền thông công khai cũng đặt ra nhiều vấn đề pháp lý.

AI không làm mất quyền tác giả

Ngày 6.6, trao đổi với PV Văn Hóa, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Chính sách và Pháp luật Doãn Hồng Dương cho hay, việc sử dụng hình tượng Doraemon, Nobita, Shizuka, Jaian hay Suneo trong các video đăng tải công khai trên mạng xã hội thuộc phạm vi khai thác tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.

Theo ông Doãn Hồng Dương, Khoản 1 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ đã quy định quyền sở hữu trí tuệ bao gồm quyền đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật.

Hình tượng các nhân vật Doraemon, Nobita, Shizuka, Jaian và Suneo được xác định là đối tượng của quyền tác giả dưới hình thức tác phẩm mỹ thuật ứng dụng hoặc nhân vật hoạt hình.

Nhiều ý kiến đánh giá video lấy hình tượng nhân vật Doraemon cùng nhóm bạn là cách thể hiện mới mẻ, dễ thương song cần xem xét vấn đề trên phương diện pháp lý

Đối với trường hợp các video đang được chia sẻ trên mạng xã hội, việc tái hiện những nhân vật này trong bối cảnh giảng đường, sân trường rồi đăng tải công khai có thể được xem xét dưới góc độ sao chép tác phẩm hoặc làm tác phẩm phái sinh theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Vị Phó viện trưởng cũng cho biết thêm, tại Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ quy định việc thực hiện quyền sở hữu trí tuệ không được xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Đối với bộ truyện tranh và phim hoạt hình Doraemon, quyền đối với hệ thống nhân vật do cố tác giả Fujiko F. Fujio sáng tạo hiện được quản lý và khai thác bởi Fujiko Pro và Shogakukan tại Nhật Bản.

Từ câu chuyện trên, một vấn đề khác được đặt ra là việc nhiều sản phẩm truyền thông hiện nay được tạo dựng bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo. Theo đó, mặc dù công nghệ AI được sử dụng, quyền tác giả đối với các nhân vật gốc vẫn được bảo hộ nghiêm ngặt.

Khoản 5 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ quy định Chính phủ sẽ hướng dẫn chi tiết việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các đối tượng được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, việc khai thác dữ liệu để huấn luyện AI vẫn phải tuân thủ quy định tại Khoản 5 Điều 7, theo đó việc sử dụng không được ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.

'Nếu sản phẩm đầu ra của AI vẫn thể hiện rõ các nhân vật được bảo hộ, chẳng hạn Doraemon cùng những đặc điểm nhận diện quen thuộc gắn với nhân vật thì việc sử dụng vẫn có thể bị xem xét là hành vi sử dụng hình tượng nhân vật khi chưa có sự đồng ý của chủ sở hữu tác phẩm gốc và có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền tác giả', ông Dương nhấn mạnh.

Liên quan đến khả năng áp dụng ngoại lệ giáo dục, vị Phó Viện trưởng nhận định trường hợp này khó được xem là thuộc phạm vi ngoại lệ theo Luật Sở hữu trí tuệ.

Theo quy định hiện hành, ngoại lệ giáo dục chỉ áp dụng đối với việc sử dụng tác phẩm để minh họa trong bài giảng, ấn phẩm hoặc hoạt động phục vụ giảng dạy.

Phạm vi tiếp cận thường được giới hạn trong môi trường nội bộ và có biện pháp kỹ thuật bảo đảm chỉ người dạy, người học được tiếp cận.

Video được đăng tải có chèn logo, cơ sở vật chất của nhà trường

Trong khi đó, các video nêu trên được đăng tải công khai trên Facebook, xuất hiện tên trường, logo trường, cơ sở vật chất và môi trường đào tạo nhằm giới thiệu hình ảnh nhà trường tới phụ huynh, học sinh và công chúng.

'Việc sử dụng nhân vật nổi tiếng trong một sản phẩm truyền thông công khai đã vượt quá phạm vi mục đích giảng dạy thuần túy được quy định trong ngoại lệ giáo dục', ông Dương nói thêm.

Đối với trường hợp các fanpage đăng tải không phải fanpage chính thức của đơn vị mà chỉ sử dụng tên đơn vị đó, chuyên gia cho rằng trách nhiệm pháp lý cần được xác định đối với nhiều chủ thể liên quan.

Theo đó, người trực tiếp đăng tải có thể phải chịu trách nhiệm đối với hành vi xâm phạm quyền tài sản của chủ sở hữu tác phẩm nếu có căn cứ xác định vi phạm.

Trường hợp việc sử dụng tên đơn vị gây nhầm lẫn về chủ thể hoạt động, cơ quan chức năng còn có thể xem xét dưới góc độ cạnh tranh không lành mạnh theo quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, các nền tảng số cũng có trách nhiệm triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng.

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đối với nội dung vi phạm đồng thời xem xét trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định.