'Lá chắn' hiệu quả kiểm soát phim online

Chỉ với một thiết bị kết nối Internet, khán giả đã có thể dễ dàng tiếp cận kho nội dung khổng lồ. Tuy nhiên, đi cùng với sự thuận tiện là những thách thức không nhỏ đối với công tác quản lý nhà nước, đặc biệt trong việc kiểm soát nội dung, bảo vệ thuần phong mỹ tục và chủ quyền quốc gia.

Trong bối cảnh này, việc tăng cường các biện pháp kỹ thuật để quản lý phim trên không gian mạng được xem là giải pháp then chốt, mang tính lâu dài và bền vững.

Nhiều phim phát hành trên không gian mạng vi phạm pháp luật Việt Nam

Thách thức từ cơ chế hậu kiểm và tự kiểm duyệt

Những năm gần đây, thị trường phim trực tuyến tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, với sự tham gia của nhiều nền tảng trong và ngoài nước. Các dịch vụ như Netflix, IQiYi, FPT Play… ngày càng phổ biến, tạo nên một hệ sinh thái nội dung đa dạng, phong phú. Tuy nhiên, chính sự 'mở' của môi trường số cũng khiến việc kiểm soát nội dung trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Theo Nghị định 131/2022/NĐ- CP Quy định chi tiết một số điều của Luật Điện ảnh, các nền tảng xuyên biên giới cung cấp nội dung tại Việt Nam phải thực hiện tự kiểm duyệt trước khi phát hành. Đồng thời, Luật Điện ảnh cũng quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp trong việc phân loại phim, thông báo nội dung và chịu trách nhiệm trước pháp luật về sản phẩm của mình. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp còn phải gửi danh sách phim dự kiến phát hành cùng kết quả phân loại tới cơ quan quản lý trước khi phổ biến. Đây được xem là bước 'tiền kiểm' cần thiết nhằm hạn chế các nội dung vi phạm ngay từ đầu.

Tuy nhiên, trên thực tế, không phải lúc nào quy trình này cũng được thực hiện nghiêm túc và đầy đủ. Một trong những vấn đề nổi cộm là tình trạng nội dung vi phạm được 'cài cắm' tinh vi trong phim. Đã có không ít trường hợp phim nước ngoài khi phát hành tại Việt Nam chứa những chi tiết sai lệch về chủ quyền lãnh thổ... Những chi tiết này thường được lồng ghép khéo léo, khó phát hiện bằng phương pháp kiểm duyệt thủ công truyền thống.

Thực tế cho thấy, một số bộ phim từng phát hành trên các nền tảng lớn như Netflix, IQiYi hay FPT Play đã bị cơ quan chức năng yêu cầu gỡ bỏ hoặc chỉnh sửa do vi phạm quy định pháp luật Việt Nam. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng đến uy tín của nền tảng mà còn đặt ra câu hỏi về hiệu quả của cơ chế tự kiểm duyệt.

Bên cạnh vấn đề nội dung, công tác quản lý còn gặp khó khăn trong việc nắm bắt dữ liệu thị trường. Hiện nay, thông tin về lượt xem, doanh thu hay xu hướng nội dung chủ yếu do các doanh nghiệp cung cấp, thiếu sự kiểm chứng độc lập. Điều này khiến cơ quan quản lý gặp hạn chế trong việc đánh giá toàn diện thị trường và đưa ra các chính sách phù hợp.

Tại buổi làm việc giữa Cục Điện ảnh và FPT Telecom do Thứ trưởng Tạ Quang Đông chủ trì tuần qua, các bên đã thẳng thắn nhìn nhận những bất cập này. Sau 3 năm Luật Điện ảnh đi vào thực tiễn, dù đã đạt được những kết quả nhất định, nhưng công tác quản lý phim trên không gian mạng vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ và thị trường.

Ngoài ra, sự tham gia của hàng triệu người dùng Internet cũng tạo ra áp lực lớn đối với cơ quan quản lý. Với khoảng hơn 80% hộ gia đình sử dụng Internet, lượng nội dung được tiêu thụ mỗi ngày là vô cùng lớn. Nếu không có công cụ hỗ trợ hiệu quả, việc kiểm soát thủ công gần như là bất khả thi.

Tăng cường biện pháp kỹ thuật để quản lý hiệu quả

Trước những thách thức nêu trên, việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), được xem là giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả quản lý phim trên không gian mạng. Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ, công nghệ đang dần trở thành 'trụ cột' trong công tác kiểm duyệt và giám sát nội dung.

Theo quy định của Luật Điện ảnh, các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng số phải triển khai các giải pháp kỹ thuật nhằm phát hiện, ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm. Đồng thời, các doanh nghiệp viễn thông cũng có trách nhiệm phối hợp ngăn chặn truy cập đối với các nội dung vi phạm theo yêu cầu của cơ quan nhà nước.

Thực tế, một số doanh nghiệp đã đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ vào quản lý nội dung. Ông Hoàng Việt Anh, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Viễn thông FPT Telecom và FPT Digital cho biết, nền tảng FPT Play hiện đã được số hóa toàn bộ hệ thống quản trị, sử dụng AI để tự động quét, phát hiện và cảnh báo các nội dung có dấu hiệu vi phạm. Nhờ đó, quá trình kiểm duyệt được rút ngắn đáng kể, đồng thời nâng cao độ chính xác so với phương pháp thủ công.

Không chỉ dừng lại ở kiểm duyệt, các nền tảng còn triển khai nhiều công cụ hỗ trợ người dùng, đặc biệt là bảo vệ trẻ khỏi những nội dung không phù hợp. Đồng thời, người dùng cũng có thể dễ dàng báo cáo các nội dung vi phạm thông qua hệ thống phản hồi trực tuyến.

Để tăng cường hiệu quả quản lý phim trên không gian mạng, Thứ trưởng Tạ Quang Đông nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống quản lý đồng bộ, trong đó dữ liệu phải được số hóa, lưu trữ và phân loại rõ ràng. Một yêu cầu quan trọng khác là việc thiết lập đầu mối tiếp nhận và xử lý thông tin. Các doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ thông tin liên hệ để tiếp nhận yêu cầu từ cơ quan quản lý cũng như phản ánh từ người dùng. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch và tạo cơ chế giám sát hai chiều hiệu quả hơn.

Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, việc xây dựng hệ thống dữ liệu số cho ngành điện ảnh được xem là bước tiến mang tính chiến lược. Hệ thống này sẽ tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn, bao gồm lượng người xem, doanh thu, xu hướng nội dung theo thời gian… Qua đó, cơ quan quản lý có thể nắm bắt chính xác diễn biến của thị trường, từ đó đưa ra các quyết định điều hành kịp thời và hiệu quả.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, nguồn nhân lực cũng đóng vai trò then chốt. Theo Thứ trưởng, cần tăng cường đào tạo đội ngũ cán bộ có khả năng làm chủ công nghệ, đặc biệt là ứng dụng AI trong kiểm duyệt nội dung. Ngoài ra, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cũng cần được chú trọng, làm sao để người xem vừa là đối tượng thụ hưởng lại vừa là 'tai mắt' của cơ quan quản lý.

Có thể thấy, trong bối cảnh không gian mạng ngày càng phát triển và tác động sâu rộng đến đời sống xã hội, việc tăng cường quản lý phim không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dùng sẽ là nền tảng để xây dựng một thị trường điện ảnh trực tuyến phát triển lành mạnh, bền vững.