Ngứa mãi không khỏi, đừng vội đổ lỗi cho gan, mật

Cơn ngứa có thể xuất hiện bất cứ lúc nào

Mày đay là tình trạng xuất hiện các sẩn ngứa, quầng đỏ trên da với kích thước khác nhau. Khi các triệu chứng kéo dài trên 6 tuần, tái diễn liên tục hoặc từng đợt, bệnh được xếp vào nhóm mày đay mạn tính.

Không ít người cho rằng thời tiết chuyển mùa, đặc biệt vào mùa thu, là nguyên nhân khiến mày đay mạn tính tái phát. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thay đổi nhiệt độ chỉ là yếu tố kích phát ở một số thể mày đay cảm ứng như mày đay do lạnh hoặc do nóng. Với mày đay tự phát mạn tính, bệnh không nhất thiết có tính chất theo mùa rõ rệt.

TS.BS. Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết khi cơ thể gặp các yếu tố kích thích từ bên trong hoặc bên ngoài, dưỡng bào (mast cell) có thể bị hoạt hóa và giải phóng histamin cùng nhiều chất trung gian hóa học.

Histamin làm giãn mạch, tăng tính thấm của mao mạch, đồng thời kích thích các đầu tận cùng thần kinh. Đây là cơ chế dẫn đến cảm giác ngứa dữ dội và sự xuất hiện của các sẩn đỏ đặc trưng trên da.

TS.BS Nguyễn Hữu Trường thăm khám cho bệnh nhân điều trị tại Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng. Ảnh: Đỗ Hằng

Điều đáng nói, các tổn thương mày đay thường xuất hiện nhanh rồi biến mất, sau đó có thể quay trở lại ở một thời điểm khác. Chính đặc điểm này khiến nhiều người bệnh mệt mỏi, lo lắng, thậm chí phải liên tục thay đổi sinh hoạt để 'né' những yếu tố mà họ cho rằng có thể gây bệnh.

Đừng vội đổ lỗi cho gan, mật hay ký sinh trùng

Khi những cơn ngứa kéo dài, nhiều người có xu hướng tìm mọi nguyên nhân có thể, từ bệnh gan, mật đến ký sinh trùng. Không ít trường hợp tự tìm kiếm các gói xét nghiệm hoặc phương pháp được quảng cáo là có thể 'tìm đúng căn nguyên' và 'chữa khỏi hoàn toàn'.

Các bác sĩ Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng lưu ý đây là một trong những nguyên nhân khiến người bệnh tốn kém nhưng chưa chắc giải quyết được vấn đề.

Với phần lớn trường hợp mày đay tự phát mạn tính, không tìm thấy nguyên nhân trực tiếp từ bệnh gan mật hoặc nhiễm ký sinh trùng. Do đó, xét nghiệm cần được lựa chọn dựa trên bệnh sử, triệu chứng và thăm khám thực tế, thay vì thực hiện hàng loạt xét nghiệm theo tâm lý 'làm càng nhiều càng tốt'.

Một hiểu lầm khác là cho rằng mày đay có thể được 'chữa tận gốc' và không bao giờ tái phát. Theo chuyên gia, mục tiêu điều trị hiện nay là kiểm soát hoàn toàn triệu chứng, đưa bệnh về trạng thái ổn định và giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường. Những lời quảng cáo cam kết khỏi vĩnh viễn cần được nhìn nhận thận trọng.

Người bệnh cũng không nên tự ý kiêng khem quá mức. Việc loại bỏ hàng loạt thực phẩm khi chưa có bằng chứng rõ ràng về dị ứng có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng, ảnh hưởng sức khỏe và làm gia tăng áp lực tâm lý.

Điều trị không phải cuộc đua tìm 'thuốc mạnh'

Mày đay mạn tính cần được điều trị theo từng bậc, tùy mức độ kiểm soát bệnh và đáp ứng của từng người. Người bệnh không nên tự ý thay đổi thuốc hoặc tăng liều khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Bậc đầu tiên là thuốc kháng histamin H1 thế hệ 2 ở liều chuẩn. Đây là nền tảng điều trị ban đầu, giúp giảm ngứa và các sẩn mày đay, đồng thời nhìn chung ít gây buồn ngủ hơn một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ.

Nếu triệu chứng vẫn chưa được kiểm soát đầy đủ, bác sĩ có thể cân nhắc tăng liều thuốc kháng histamin thế hệ 2, tối đa đến 4 lần liều chuẩn, tùy từng trường hợp và cần được theo dõi đáp ứng lâm sàng. Ảnh minh họa

Việc tăng liều không đồng nghĩa người bệnh có thể tự mua thuốc và tự điều chỉnh. Bác sĩ cần đánh giá tình trạng bệnh, khả năng đáp ứng và các yếu tố liên quan trước khi quyết định.

Với những trường hợp mày đay vẫn dai dẳng, không kiểm soát được dù đã điều trị bằng kháng histamin ở liều phù hợp, thuốc sinh học có thể được cân nhắc. Một trong những lựa chọn là omalizumab.

Omalizumab gắn với IgE tự do trong máu, qua đó làm giảm hoạt hóa con đường IgE/FcεRI liên quan đến dưỡng bào. Các nghiên cứu cho thấy liệu pháp này có thể giúp cải thiện mức độ mày đay, giảm ngứa và nâng cao chất lượng cuộc sống ở nhiều người bệnh khó kiểm soát bằng thuốc kháng histamin.

Việc lựa chọn thuốc sinh học hay các bước điều trị tiếp theo cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và chỉ định, không nên tự áp dụng theo kinh nghiệm của người khác.

Mày đay mạn tính có thể kiểm soát nếu được nhận diện và điều trị đúng hướng. Người bệnh nên đến khám chuyên khoa Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng khi tình trạng nổi mẩn, ngứa xuất hiện liên tục hoặc tái diễn kéo dài trên 6 tuần; các cơn ngứa gây mất ngủ, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, công việc và tâm lý.

Đặc biệt, nếu xuất hiện phù mạch với biểu hiện sưng môi, sưng mắt, ngứa hoặc rát họng, người bệnh cần được đánh giá y tế. Khi có khó thở, đau bụng dữ dội hoặc dấu hiệu của phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.