Tan làm rồi vẫn không được yên: Sếp giao việc, đồng nghiệp nhờ 'giúp chị tí', từ chối sao?

'Em check giúp anh file này được không?'.

'Mai họp rồi, hỗ trợ chị làm nhanh phần này nhé'.

Những tin nhắn này nếu đến trong khung giờ hành chính chắc chắn chẳng ai thấy khó chịu hay phàn nàn. Nhưng nếu nó hiện lên vào lúc 19h tối hay nói chung là 'khung giờ nghỉ ngơi', câu chuyện lại rất khác.

Trong môi trường công sở, việc hỗ trợ đồng nghiệp hay xử lý việc phát sinh ngoài giờ là điều khó tránh. Tuy nhiên, nếu chuyện này diễn ra thường xuyên, chắc chắn chúng ta rất dễ rơi vào trạng thái kiệt sức, và dần hình thành tâm lý ám ảnh vì luôn phải sẵn sàng làm việc.

Thế nên vấn đề cần quan tâm là: Từ chối thế nào để không biến mình thành người khó hợp tác, nhưng cũng không tự đẩy bản thân vào guồng quay công việc 24/7?

1. Đừng trả lời ngay lập tức mọi tin nhắn công việc ngoài giờ

Nhiều người có thói quen vừa thấy tin nhắn công việc là phản hồi ngay, kể cả lúc đã tan làm. Ban đầu, đó có thể chỉ là sự nhiệt tình hoặc trách nhiệm. Nhưng lâu dần, điều này vô tình tạo cho đồng nghiệp và cấp trên cảm giác rằng người đó luôn online, luôn sẵn sàng, lúc nào cũng có thể xử lý việc ngay lập tức.

Ảnh minh họa

Không phải tin nhắn nào gửi lúc tối muộn cũng cần phản hồi trong 5 phút. Nếu nội dung không gấp, bạn hoàn toàn có thể cứ mặc kệ và trả lời vào sáng hôm sau với thái độ lịch sự và chuyên nghiệp. Việc chậm phản hồi trong khung giờ buổi tối - vốn là thời gian nghỉ ngơi cũng là cách thiết lập ranh giới mềm cho giờ nghỉ cá nhân.

2. Học cách hỏi lại mức độ ưu tiên của công việc

Một trong những lý do khiến nhiều người ôm thêm việc ngoài giờ là vì ngại hỏi lại. Khi nhận yêu cầu từ sếp hoặc đồng nghiệp, phản xạ đầu tiên thường là 'vâng' thay vì xác định xem công việc đó có thật sự cần làm ngay hay không.

Thay vì từ chối thẳng, có thể đặt câu hỏi theo hướng trung lập như: 'Việc này cần xử lý tối nay hay sáng mai em hoàn thành cũng được ạ?' hoặc 'Deadline cụ thể của phần này là khi nào để em sắp xếp?'. Những câu hỏi như vậy vừa thể hiện tinh thần hợp tác, vừa giúp xác định mức độ cấp bách thực sự của công việc.

Không ít trường hợp, sau khi được hỏi lại, người giao việc cũng nhận ra rằng nhiệm vụ đó hoàn toàn có thể chờ tới hôm sau.

3. Từ chối bằng cách đưa ra thời điểm khác phù hợp hơn

Nhiều người sợ mất lòng vì nghĩ rằng từ chối đồng nghĩa với phủi bỏ trách nhiệm. Thực tế, điều khiến đối phương khó chịu thường không phải chữ 'không'.

Nếu đang nghỉ ngơi hoặc không thể tiếp tục làm việc, bạn có thể phản hồi theo hướng hẹn thời gian xử lý xong thay vì từ chối tuyệt đối. Chẳng hạn: 'Tối nay em đang có việc cá nhân nên chưa xử lý ngay được, sáng mai em ưu tiên làm việc này trước và sẽ gửi lại vào 10h'.

Cách phản hồi này giúp đối phương hiểu rằng bạn không né tránh công việc, chỉ là hiện tại bạn không đủ điều kiện để làm ngay việc đó mà thôi.

4. Đừng biến sự 'nhiệt tình' thành nghĩa vụ mặc định

Trong công việc, ai cũng từng có lúc hỗ trợ đồng nghiệp ngoài giờ. Nhưng nếu việc đó diễn ra liên tục và chỉ xoay quanh một vài người 'quen nhờ', sự nhiệt tình rất dễ trở thành nghĩa vụ mặc định.

Ảnh minh họa

Có một thực tế là bạn càng nhiệt tình, bạn càng dễ bị… làm phiền. Ban đầu chỉ là sửa giúp một file nhỏ, sau đó có thể thành check hộ báo cáo, làm hộ slide hoặc xử lý cả phần việc của người khác. Nếu không chủ động đặt giới hạn, khối lượng công việc ngoài giờ sẽ ngày càng phình ra mà chính bản thân cũng khó nhận ra.

Tinh thần hỗ trợ là cần thiết, nhưng không nên đánh đổi hoàn toàn thời gian cá nhân chỉ để giữ hình ảnh 'đồng nghiệp thân thiện'.

5. Thiết lập thói quen tách khỏi công việc sau giờ tan làm

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người luôn bị 'dí việc' là vì bản thân chưa thật sự tách khỏi trạng thái làm việc. Thông báo email bật liên tục, ứng dụng chat công ty luôn online, laptop mở sẵn cạnh giường… tất cả khiến não bộ khó bước vào trạng thái nghỉ ngơi.

Những thay đổi nhỏ như tắt thông báo công việc sau một khung giờ nhất định, hạn chế kiểm tra email vào buổi tối hoặc dành thời gian cho hoạt động cá nhân sẽ giúp tạo cảm giác rõ ràng hơn giữa 'đi làm' và 'đã tan làm'.

Ranh giới này không chỉ giúp giảm áp lực tinh thần mà còn khiến hiệu suất công việc tốt hơn vào ngày hôm sau.

Đời sống công sở luôn cần sự linh hoạt và hỗ trợ lẫn nhau, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc ai cũng phải sẵn sàng làm việc 24/7. Một người biết giữ giới hạn cho thời gian cá nhân không phải là người thiếu trách nhiệm, mà là người hiểu cách làm việc bền vững. Và trong nhiều trường hợp, cách từ chối khéo léo không khiến mối quan hệ xấu đi, ngược lại còn giúp người khác tôn trọng quỹ thời gian của mình hơn.