'Đền ơn đáp nghĩa' phải trở thành giá trị bền vững

Trong đó, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (gọi tắt là Chiến dịch 500 ngày đêm) đã được Chính phủ triển khai quyết liệt thời gian qua. Xoay quanh nội dung này, phóng viên Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà.

Biến lòng biết ơn thành những hành động cụ thể

* PHÓNG VIÊN: Thưa Phó Thủ tướng, trong giai đoạn hiện nay, đạo lý tri ân cần được cụ thể hóa như thế nào để góp phần xoa dịu những mất mát do chiến tranh để lại và lan tỏa sâu sắc hơn giá trị 'Uống nước nhớ nguồn' trong đời sống xã hội?

* Phó Thủ tướng PHẠM THỊ THANH TRÀ: Chính phủ đã quyết liệt chỉ đạo triển khai đề án, các hoạt động kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, trong đó nhấn mạnh yêu cầu: các hoạt động tri ân phải thiết thực, hiệu quả, tránh phô trương, hình thức và biến lòng biết ơn thành những hành động cụ thể, thể hiện bằng những việc làm tri ân.

Trước hết cần tiếp tục phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng, nhất là đối với thế hệ trẻ, phát huy tinh thần 'Uống nước nhớ nguồn', 'Đền ơn đáp nghĩa' trở thành giá trị bền vững, trách nhiệm trong đời sống xã hội; tập trung cao nhất cho nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, giám định ADN; sớm hoàn thành việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về người có công và liệt sĩ.

Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng đã được sửa đổi, bổ sung, bảo đảm bám sát các chủ trương, định hướng của Đảng và yêu cầu thực tiễn trong tình hình mới. Song song với đó là rà soát kỹ các chương trình, ưu tiên dự án đầu tư, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất các trung tâm nuôi dưỡng người có công và một số nghĩa trang liệt sĩ cấp quốc gia; lấy kết quả chăm sóc người có công làm thước đo thực chất cho hoạt động kỷ niệm; ưu tiên nguồn lực để giải quyết những vấn đề cấp thiết hiện nay, nhất là nhà ở, đời sống và chăm sóc sức khỏe người có công.

Cấp ủy, chính quyền các cấp cần xác định đây là công việc thường xuyên, chăm lo chu đáo đời sống vật chất, tinh thần cho người có công, thể hiện rõ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, không đợi đến dịp 27-7 hàng năm mới tổ chức thực hiện.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà bên cạnh các di vật của liệt sĩ được tìm thấy khi đào thăm dò khu vực điểm A tại Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TPHCM) (Ảnh: Thu Giang)

* Thưa Phó Thủ tướng, hiện vẫn còn khoảng 175.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Đâu là những thách thức lớn nhất của công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính liệt sĩ hiện nay? Ý nghĩa của việc hoàn thành nhiệm vụ này đối với đất nước?

* Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là một nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn', 'Đền ơn đáp nghĩa' của dân tộc ta đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Thách thức lớn nhất vẫn là khối lượng công việc đặc biệt lớn. Trong số khoảng 175.000 liệt sĩ cần tiếp tục tìm kiếm, quy tập hài cốt, nhiều trường hợp không còn hoặc thiếu thông tin chính xác về nơi an táng ban đầu. Chiến tranh diễn ra ác liệt, địa hình, địa vật đã thay đổi, nhân chứng ngày càng ít đi, nhiều hồ sơ, sơ đồ mộ và tài liệu lưu trữ chưa đầy đủ; nhiều khu vực còn sót bom mìn, vật nổ.

Bên cạnh đó, khoảng 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Hài cốt đã an táng nhiều năm, chất lượng mẫu suy giảm; nhiều gia đình không còn thân nhân trực hệ để đối chiếu; trong khi năng lực và công suất giám định ADN hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định.

Hoàn thành nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ có ý nghĩa rất quan trọng. Đó là sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân, xương máu vì Tổ quốc. Quan trọng hơn, công tác này góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bồi đắp niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn và trách nhiệm cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Đó không chỉ là trách nhiệm đối với quá khứ mà còn là nền tảng tinh thần để xây dựng tương lai, khẳng định rằng đất nước Việt Nam luôn trân trọng, ghi nhớ và không bao giờ quên sự hy sinh to lớn của các anh hùng liệt sĩ.

Với tinh thần đó, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sẽ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, mở rộng hợp tác quốc tế và phát huy sự tham gia của toàn xã hội để tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính các liệt sĩ.

Hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, mộ liệt sĩ

* Khoa học - công nghệ đang được kỳ vọng tạo đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ. Chính phủ có quyết sách gì trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển ngân hàng gene và kết nối các nguồn thông tin trong nước, quốc tế nhằm đẩy nhanh nhiệm vụ đặc biệt này?

* Chuyển đổi số quốc gia, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra những cơ hội rất lớn để tạo bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ. Thời gian tới, Chính phủ sẽ tập trung vào một số định hướng lớn.

Thứ nhất, xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ theo hướng đồng bộ, thống nhất, số hóa toàn diện. Mục tiêu là tích hợp các nguồn dữ liệu hiện có từ các bộ, ngành, địa phương, quân đội, công an và các cơ quan liên quan để hình thành một hệ thống dữ liệu dùng chung, bảo đảm đầy đủ, chính xác, thường xuyên được cập nhật và có khả năng kết nối, chia sẻ hiệu quả.

Thứ hai, thúc đẩy phát triển ngân hàng gene phục vụ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây là nền tảng khoa học đặc biệt quan trọng. Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo huy động nguồn lực để mở rộng việc thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ, chuẩn hóa quy trình lưu trữ, phân tích, đối sánh dữ liệu gene; đồng thời tăng cường đầu tư cho các phòng thí nghiệm, trang thiết bị hiện đại và nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực giám định ADN.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý, phân tích dữ liệu đa nguồn và các công nghệ số hiện đại nhằm hỗ trợ rà soát, đối chiếu, phân tích thông tin, từ đó nâng cao hiệu quả tìm kiếm, xác minh và xác định danh tính liệt sĩ.

* Phó Thủ tướng đã nhấn mạnh: 'Nếu không hành động khẩn trương, khoa học và phối hợp chặt chẽ thì cơ hội tìm kiếm, quy tập liệt sĩ sẽ dần mất đi'. Trong bối cảnh đó, Chiến dịch 500 ngày đêm được kỳ vọng tạo bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ. Vậy đâu là những yếu tố then chốt để chiến dịch tạo chuyển biến thực chất trong lĩnh vực này?

* Sau nhiều thập niên kể từ khi chiến tranh kết thúc, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đứng trước những khó khăn ngày càng lớn khi nhân chứng dần ít đi, thông tin, hồ sơ có nguy cơ mai một, địa hình và hiện trạng nhiều khu vực đã thay đổi. Điều đó đặt ra yêu cầu phải hành động quyết liệt hơn, khẩn trương hơn.

Chiến dịch được triển khai trong bối cảnh thời gian không chờ đợi, điều kiện ngày càng khó khăn, nhiệm vụ ngày càng nặng nề để đến dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, phấn đấu tìm kiếm, quy tập được 7.000 hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính được khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ.

Để Chiến dịch 500 ngày đêm tạo được bước đột phá thực chất, có 5 yếu tố mang tính quyết định. Trong đó, đầu tiên là công tác lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao nhận thức, trách nhiệm, phát huy vai trò của Ban Chỉ đạo quốc gia, ban chỉ đạo và cơ quan thường trực các cấp, nhất là người đứng đầu cơ quan, đơn vị, địa phương.

Bên cạnh đó là đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền để tìm kiếm, thu thập thông tin và huy động sự ủng hộ, tham gia của mọi tổ chức, cá nhân; ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, trong đó tập trung xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ, ngân hàng gene, nâng cấp dây chuyền công nghệ giám định ADN. Chúng ta cũng cần huy động ưu tiên tối đa các nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ, tăng cường nhân lực, phương tiện, bảo đảm kịp thời kinh phí.

Tôi muốn nhấn mạnh, việc thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng, Nhà nước trong thực hiện công tác 'Đền ơn đáp nghĩa', tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.