Mã QR, AI và những trải nghiệm mới đưa truyền thống đến gần giới trẻ

Giáo dục truyền thống không thể chỉ dừng ở những bài giảng

Lịch sử luôn là nền tảng để bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với đất nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, cách tiếp cận lịch sử của giới trẻ cũng thay đổi nhanh chóng.

Một bài giảng kéo dài hay những bảng giới thiệu tại di tích đôi khi không còn đủ sức hấp dẫn đối với thế hệ lớn lên cùng internet, mạng xã hội và video ngắn. Điều người trẻ cần không chỉ là kiến thức, mà còn là những trải nghiệm trực quan, sinh động để có thể cảm nhận được chiều sâu của lịch sử.

Ông Nguyễn Tiến Hưng, Thành uỷ viên, Phó Chủ tịch UB MTTQ Thành phố, Bí thư Thành đoàn Hà Nội. Ảnh: NVCC

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Tiến Hưng, Thành uỷ viên, Phó Chủ tịch UB MTTQ Thành phố, Bí thư Thành đoàn Hà Nội cho rằng, giáo dục truyền thống nếu chỉ dừng ở những bài thuyết giảng một chiều sẽ rất khó chạm đến trái tim người trẻ. Chính vì vậy, Thành đoàn Hà Nội lựa chọn đổi mới theo hướng 'Công nghệ hóa - Trực quan hóa - Trải nghiệm hóa', đưa lịch sử đến với thanh niên thông qua các mô hình cụ thể và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Đó không chỉ là sự thay đổi về hình thức truyền tải, mà còn là bước chuyển trong tư duy giáo dục: thay vì yêu cầu thanh niên ghi nhớ lịch sử, hãy để họ chủ động khám phá, trải nghiệm và tự cảm nhận giá trị của lịch sử.

'Địa chỉ đỏ' bước vào không gian số

Một trong những mô hình được triển khai là dự án 'Mã hóa địa chỉ đỏ'. Theo ông Nguyễn Tiến Hưng, hàng trăm di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn thành phố đã được gắn mã QR, giúp người dân và du khách dễ dàng tiếp cận hệ thống tư liệu số bằng điện thoại thông minh.

Nếu trước đây, thông tin tại nhiều di tích chỉ gói gọn trong vài dòng giới thiệu, thì nay mỗi điểm đến trở thành một 'kho tư liệu số' với hình ảnh, tư liệu, âm thanh và nhiều nội dung được cập nhật trực quan hơn.

Người tham quan không chỉ biết nơi đó diễn ra sự kiện gì, mà còn có thể tiếp cận hình ảnh tư liệu, các câu chuyện lịch sử, nhân vật liên quan và nhiều nguồn dữ liệu phong phú khác.

Đối với học sinh, sinh viên, mỗi chuyến tham quan giờ đây giống như một 'lớp học mở', nơi lịch sử được kể bằng hình ảnh, âm thanh và công nghệ số thay vì chỉ qua sách giáo khoa.

Song song với đó, Thành đoàn Hà Nội đang biên soạn cuốn sách '310 địa chỉ đỏ thành phố Hà Nội', bổ sung thêm nguồn tư liệu phục vụ học tập, nghiên cứu trong nhà trường.

AI phục dựng những ký ức còn dang dở

Nếu'Mã hóa địa chỉ đỏ' giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn thì dự án'Phục dựng di ảnh liệt sĩ' bằng trí tuệ nhân tạo (AI) lại mang đến giá trị nhân văn sâu sắc. Theo Bí thư Thành đoàn Hà Nội, đây là dự án được tuổi trẻ Thủ đô triển khai liên tục trong ba năm qua nhằm tri ân các Anh hùng liệt sĩ và Mẹ Việt Nam anh hùng.

'Đến nay, dự án bước sang năm thứ ba và đã phục dựng được gần 1.000 di ảnh phai mờ theo thời gian bằng công nghệ AI để trao tặng lại cho các gia đình', ông Nguyễn Tiến Hưng chia sẻ.

Ông Nguyễn Tiến Hưng, Bí thư Thành đoàn Hà Nội (bên phải) và ông Dương Chí Thanh, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ xã Hát Môn trao di ảnh cho gia đình liệt sĩ Trần Quang Pha tại thôn Tam Hiệp 3, xã Hát Môn. Ảnh: NVCC.

Nhiều gia đình sau hàng chục năm chỉ còn lưu giữ những bức ảnh cũ, rách hoặc mờ gần như không còn nhận diện được khuôn mặt người thân, nay đã có thể nhìn lại hình ảnh rõ nét hơn nhờ AI. Đó là món quà tinh thần vô giá đối với thân nhân các liệt sĩ, đồng thời cũng là cách để thế hệ trẻ cảm nhận sâu sắc hơn những hy sinh của cha anh trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Ông Hưng cho biết, hiện dự án cũng nhận được sự đồng hành ngày càng lớn của các cơ quan, tổ chức và đông đảo đoàn viên, thanh niên.

Dự án 'Phục dựng di ảnh liệt sĩ' bằng trí tuệ nhân tạo (AI) được tuổi trẻ Thủ đô triển khai liên tục trong ba năm qua. Ảnh: NVCC

Những bài học không có bục giảng

Bên cạnh ứng dụng công nghệ, Thành đoàn Hà Nội cũng chú trọng các hoạt động trải nghiệm để thanh niên trực tiếp gặp gỡ, lắng nghe và chia sẻ với những người đã đi qua chiến tranh.

Một trong những mô hình được duy trì là 'Bữa cơm nghĩa tình', 'Bữa cơm tri ân', nơi đoàn viên, thanh niên đến nhà các Mẹ Việt Nam anh hùng, cựu chiến binh cùng chuẩn bị bữa cơm, trò chuyện và nghe kể về những năm tháng chiến đấu, hy sinh.

Không có bài giảng dài hay khẩu hiệu khô cứng, từ những bữa cơm giản dị, câu chuyện đời thường và những ký ức được kể lại bởi chính những người đã đi qua chiến tranh. Theo ông Nguyễn Tiến Hưng, trong không gian gần gũi ấy, lòng biết ơn, sự sẻ chia và niềm tự hào dân tộc được hình thành một cách tự nhiên.

Những 'Bữa cơm tri ân' không chỉ là hoạt động nghĩa tình, mà còn là cách giáo dục lòng biết ơn, trách nhiệm và truyền thống 'Uống nước nhớ nguồn' cho thế hệ trẻ. Ảnh: NVCC.

Có thể thấy, điểm chung của các mô hình mà Thành đoàn Hà Nội triển khai là tạo điều kiện để thanh niên trực tiếp tham gia vào quá trình tìm hiểu lịch sử.

Bí thư Thành đoàn Hà Nội nhấn mạnh, chuyển đổi số đang tạo ra nhiều thay đổi trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, và công tác giáo dục truyền thống cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Việc số hóa 'địa chỉ đỏ', ứng dụng AI trong phục dựng di ảnh hay tổ chức các hoạt động trải nghiệm không phải là mục tiêu cuối cùng, mà là phương tiện để những giá trị lịch sử, văn hóa tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong bối cảnh mới.