Đề xuất tài xế công nghệ, bán hàng online đóng BHXH: Mở rộng an sinh nhưng còn nhiều băn khoăn

Mới đây, BHXH TP.HCM đã gửi UBND TP.HCM văn bản góp ý sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật BHXH, Luật Bảo hiểm y tế và các chính sách liên quan. Trong đó, cơ quan này kiến nghị bổ sung tài xế công nghệ và người bán hàng trên các sàn thương mại điện tử vào nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Theo BHXH TP.HCM, đây là lực lượng lao động ngày càng đông đảo, có việc làm thường xuyên và nguồn thu nhập tương đối ổn định, song vẫn chưa được bảo đảm đầy đủ các quyền lợi an sinh xã hội. Việc mở rộng diện tham gia BHXH được kỳ vọng sẽ giúp nhóm lao động này được tiếp cận các chế độ như hưu trí, tử tuất... bảo đảm an sinh lâu dài.

Ảnh minh hoạ

Để triển khai, BHXH TP.HCM đề xuất xây dựng cơ chế thu nộp hằng tháng thông qua các doanh nghiệp vận hành ứng dụng gọi xe, đơn vị quản lý sàn thương mại điện tử, nền tảng thanh toán và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực kinh tế số theo quy định của Chính phủ.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về lâu dài, đề xuất này cũng khiến nhiều lao động tự do không khỏi lo lắng.

Mối quan tâm lớn nhất là vấn đề thu nhập. Khác với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động được doanh nghiệp, đơn vị cùng đóng BHXH, tài xế công nghệ và người kinh doanh online thường có nguồn thu không ổn định, phụ thuộc vào số lượng đơn hàng, khách hàng hoặc biến động của thị trường.

Nhiều tài xế công nghệ cho biết hiện nay họ đã phải trích một phần đáng kể doanh thu để chi trả các khoản phí dịch vụ cho nền tảng với khoảng trên dưới 30%. Sau khi trừ chi phí xăng xe, khấu hao phương tiện và các khoản phát sinh khác, thu nhập thực nhận không còn nhiều.

Vì vậy, nếu phải tiếp tục đóng thêm BHXH bắt buộc, thu nhập sẽ càng eo hẹp, nhất là đối với những người làm nghề bán thời gian hoặc có thu nhập thấp.

Tương tự, không ít người bán hàng online cho rằng doanh thu kinh doanh thường xuyên biến động, có tháng đạt doanh số tốt nhưng cũng có thời điểm đơn hàng sụt giảm mạnh. Vì vậy, việc xác định mức đóng cố định hoặc căn cứ đóng BHXH như thế nào là vấn đề cần được tính toán kỹ lưỡng.

Một câu hỏi khác được đặt ra là trách nhiệm đóng BHXH sẽ được phân chia ra sao. Theo quy định hiện hành, tổng mức đóng BHXH bắt buộc tương đương 32% tiền lương, trong đó người lao động đóng 10,5% và người sử dụng lao động đóng 21,5%. Và người lao động tham gia hưởng đầy đủ các chế độ như hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và thất nghiệp.

Còn về BHXH tự nguyện không bắt buộc tham gia. Người lao động tự đóng 22% trên mức thu nhập lựa chọn và chỉ hưởng chế độ là hưu trí và tử tuất.

Trong khi đó, mối quan hệ giữa các nền tảng số với tài xế công nghệ hay người bán hàng online hiện chưa hoàn toàn giống quan hệ lao động truyền thống. Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng cần làm rõ liệu các doanh nghiệp vận hành nền tảng có phải thực hiện phần nghĩa vụ đóng BHXH như người sử dụng lao động hay không.

Việc mở rộng diện bao phủ BHXH là mở rộng an sinh, khi thị trường lao động đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số. Nhiều nước trên thế giới cũng đang tìm cách đưa lao động nền tảng vào hệ thống an sinh xã hội nhằm bảo đảm quyền lợi lâu dài cho nhóm lao động ngày càng gia tăng này.

Tuy nhiên, để chính sách khả thi, việc thiết kế cơ chế tham gia cần bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với đặc thù của lao động tự do. Mức đóng, phương thức thu nộp, căn cứ xác định thu nhập cũng như lộ trình thực hiện cần được nghiên cứu kỹ để vừa mở rộng an sinh xã hội, vừa tránh tạo thêm gánh nặng cho người lao động.

Hiện đề xuất đưa tài xế công nghệ và người bán hàng online vào diện tham gia BHXH bắt buộc đang thu hút sự quan tâm của dư luận, bởi chính sách này có thể tác động trực tiếp đến quyền lợi và nguồn thu nhập của hàng triệu lao động tự do.