Vụ vương miện 3 tỷ đồng: Khi nào Ban tổ chức phải chịu trách nhiệm trước pháp luật?

Những ngày gần đây, dư luận xôn xao trước đoạn video ghi lại cảnh cựu Hoa hậu Doanh nhân Toàn cầu 2023 N.T.T. mang chiếc vương miện từng được giới thiệu có giá trị 3 tỷ đồng đi kiểm định. Trong video, người kiểm tra nhận định các viên đá gắn trên vương miện không phải kim cương tự nhiên, từ đó dấy lên nghi vấn về giá trị thực của món quà biểu tượng vốn được quảng bá là phần thưởng cao nhất của một cuộc thi sắc đẹp.

Trao đổi với phóng viên về vấn đề trên, luật sư Diệp Năng Bình - Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật cho rằng, ở thời điểm hiện tại, dư luận cần hết sức thận trọng trước khi đưa ra kết luận.

Theo luật sư, việc một cá nhân mang vương miện đi kiểm định và có ý kiến cho rằng các viên đá là 'kim cương giả' chưa phải căn cứ để xác định đơn vị tổ chức cuộc thi có hành vi vi phạm pháp luật. Muốn kết luận có hay không sai phạm cần làm rõ nhiều yếu tố như kết quả giám định của cơ quan có thẩm quyền, nguồn gốc và chất liệu thực tế của vương miện, căn cứ xác định mức giá 3 tỷ đồng cũng như bản chất của con số này là giá trị chế tác, giá trị bảo hiểm, giá trị thương mại hay giá trị tài trợ.

Luật sư Diệp Năng Bình - Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật. Ảnh: NVCC

Chỉ xử lý khi có căn cứ về hành vi cố ý công bố sai sự thật

Luật sư Diệp Năng Bình phân tích, nếu cơ quan chức năng xác minh được Ban tổ chức cố ý công bố sai sự thật về giá trị hoặc chất lượng của vương miện nhằm quảng bá cuộc thi, thu hút thí sinh, nhà tài trợ hoặc tạo hiệu ứng truyền thông thì hành vi này có thể bị xem xét dưới nhiều góc độ pháp lý.

Theo Luật Quảng cáo năm 2012, pháp luật nghiêm cấm việc quảng cáo bằng thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, giá trị của sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ. Đồng thời, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng cấm hành vi cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Trong trường hợp thông tin công bố không đúng sự thật khiến các bên liên quan như nhà tài trợ, người đăng quang hoặc các tổ chức, cá nhân khác bị thiệt hại, ban tổ chức còn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Đáng chú ý, nếu cơ quan điều tra chứng minh được việc công bố thông tin sai lệch chỉ là thủ đoạn nhằm chiếm đoạt tài sản hoặc thu lợi bất chính thì vụ việc thậm chí có thể bị xem xét dưới góc độ hình sự. Tuy nhiên, luật sư nhấn mạnh việc áp dụng trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi có đầy đủ chứng cứ chứng minh các dấu hiệu cấu thành tội phạm, không phải mọi trường hợp công bố sai giá trị tài sản đều mặc nhiên bị xử lý hình sự.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, dư luận cũng cần phân biệt giữa giá trị được công bố và giá trị thực tế sau giám định. Một chiếc vương miện có thể được định giá dựa trên nhiều yếu tố khác nhau, không chỉ riêng giá trị vật liệu. Con số được công bố có thể bao gồm chi phí thiết kế, chế tác thủ công, giá trị thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ hoặc giá trị tài trợ, chứ không đơn thuần phản ánh giá trị của các loại đá quý được gắn trên sản phẩm.

Do đó, việc các viên đá trên vương miện không phải kim cương tự nhiên - nếu được xác định cũng chưa đủ để kết luận Ban tổ chức đã vi phạm pháp luật. Điều quan trọng là phải xác định Ban tổ chức đã công bố thông tin gì, có căn cứ chứng minh cho thông tin đó hay không và liệu có yếu tố cố ý đưa thông tin sai lệch nhằm tạo dựng hình ảnh hoặc gây hiểu nhầm cho công chúng hay không. Ngoài ra, một vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là giá trị pháp lý của kết quả kiểm định do đơn vị tư nhân thực hiện.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, trong trường hợp cơ quan chức năng vào cuộc, việc xác định chất liệu và giá trị của chiếc vương miện sẽ phải được tiến hành theo đúng trình tự pháp luật.

Tùy tính chất của vụ việc là dân sự, hành chính hay hình sự, cơ quan có thẩm quyền có thể trưng cầu giám định hoặc yêu cầu Hội đồng định giá tài sản thực hiện việc định giá theo quy định của Luật Giám định tư pháp, Bộ luật Tố tụng hình sự hoặc Bộ luật Tố tụng dân sự.

'Kết luận của một đơn vị kiểm định tư nhân chỉ có thể được xem là một nguồn tài liệu tham khảo trong quá trình xác minh, chứ không đương nhiên là căn cứ pháp lý cuối cùng để xác định giá trị tài sản hoặc kết luận có hay không hành vi vi phạm pháp luật', luật sư Diệp Năng Bình nhấn mạnh. Ngoài ra, nếu giữa các bên tồn tại tranh chấp hoặc có dấu hiệu vi phạm, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có quyền trưng cầu giám định hoặc định giá lại theo trình tự luật định.

Người bị ảnh hưởng có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường

Trong trường hợp thông tin về giá trị vương miện được xác định là sai sự thật và gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người đăng quang, nhà tài trợ hoặc các tổ chức, cá nhân liên quan, những chủ thể này hoàn toàn có quyền yêu cầu bảo vệ quyền lợi của mình.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự, người bị thiệt hại có thể yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, cải chính công khai, xin lỗi và bồi thường thiệt hại nếu danh dự, uy tín hoặc quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm.

Nếu các bên không đạt được thỏa thuận, người bị ảnh hưởng có thể khởi kiện tại tòa án để yêu cầu giải quyết theo quy định của pháp luật. Ban tổ chức cuộc thi không bắt buộc công khai hồ sơ, nhưng phải chịu trách nhiệm về thông tin đã công bố

Liên quan đến câu hỏi liệu Ban tổ chức các cuộc thi sắc đẹp có phải công khai hóa đơn, chứng thư giám định hoặc hợp đồng tài trợ chứng minh giá trị vương miện hay không, luật sư Diệp Năng Bình cho biết pháp luật hiện hành chưa có quy định bắt buộc.

Nghị định 144/2020/NĐ-CP về hoạt động nghệ thuật biểu diễn cũng không yêu cầu Ban tổ chức phải công khai những tài liệu này như một điều kiện tổ chức cuộc thi. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc Ban tổ chức được quyền công bố tùy ý.

Theo luật sư, một khi Ban tổ chức chủ động đưa ra thông tin như 'vương miện trị giá 3 tỷ đồng' để phục vụ hoạt động truyền thông thì phải có căn cứ xác thực và chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin đó. Đặc biệt, trong trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc cơ quan quản lý yêu cầu xác minh, ban tổ chức có trách nhiệm cung cấp các tài liệu liên quan như hợp đồng tài trợ, hóa đơn, chứng thư giám định hoặc các chứng từ hợp pháp khác chứng minh cơ sở xác định giá trị đã công bố.

Cần hoàn thiện quy định về công bố giá trị giải thưởng

Từ vụ việc đang gây tranh cãi trên, luật sư Diệp Năng Bình cho rằng, pháp luật hiện nay tuy đã có các quy định điều chỉnh hành vi quảng cáo sai sự thật và cung cấp thông tin gây nhầm lẫn, nhưng vẫn thiếu cơ chế chuyên biệt đối với việc công bố giá trị giải thưởng trong các cuộc thi sắc đẹp.

Theo ông, cơ quan quản lý nên nghiên cứu bổ sung quy định theo hướng yêu cầu ban tổ chức phải có căn cứ chứng minh đối với các giải thưởng hoặc vương miện có giá trị lớn khi công bố ra công chúng, nhất là khi những thông tin này được sử dụng để quảng bá cuộc thi.

Những 'lùm xùm' liên quan đến chiếc vương miện Miss Business Global 2023 được nhiều người quan tâm. Ảnh: Chụp màn hình

Bên cạnh đó, cần tăng cường cơ chế hậu kiểm và chế tài đủ sức răn đe đối với hành vi công bố thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn về giá trị giải thưởng.

'Việc hoàn thiện pháp luật không nhằm tạo thêm thủ tục hành chính mà hướng tới nâng cao tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi của thí sinh, nhà tài trợ và công chúng, đồng thời góp phần xây dựng môi trường tổ chức các cuộc thi sắc đẹp chuyên nghiệp, trung thực hơn', luật sư Diệp Năng Bình nhận định.

Hiện tại, vụ việc chiếc vương miện 3 tỷ đồng hiện vẫn đang thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận. Trong khi chưa có kết luận chính thức từ cơ quan có thẩm quyền, các chuyên gia cho rằng cần tránh vội vàng quy kết trách nhiệm cho bất kỳ bên nào.