Đằng sau câu nói 'Con ghét bố mẹ': Đừng vội coi đó là sự hỗn hào

Mới đây, trên Facebook xuất hiện nhóm có tên 'con ghét bố mẹ', ban đầu thu hút khoảng 30 nghìn thành viên, phần lớn là học sinh. Đến ngày 29/9, số người tham gia đã vượt 100 nghìn và tiếp tục tăng. Đáng chú ý, bên cạnh học sinh, nhóm còn thu hút không ít phụ huynh, những người tìm đến để xem con mình và những đứa trẻ cùng lứa đang chia sẻ điều gì về mối quan hệ với cha mẹ.

Con ghét mẹ!

Một học sinh có tài khoản T.B. đăng bài ẩn danh kể chuyện bị mẹ đánh vì không nhường bút và bàn học cho em. Theo học sinh này, mẹ không hỏi lý do, nhiều lần so sánh em với bạn và gọi em là 'ngu'.

Một tài khoản học sinh T.B. đăng bài ẩn danh kể chuyện bị mẹ đánh vì không nhường bút và bàn học cho em.

'Con ghét mẹ. Vì con biết mẹ mới vào trong nhóm này nên con mong mẹ thấy được', học sinh viết.

Nhóm 'con ghét bố mẹ' tăng lên hơn 100 nghìn thành viên.

Một phụ huynh thế hệ 7X cũng đăng bài, không ẩn danh, để xin lỗi con trai và những đứa trẻ từng chịu cảnh bị đánh mắng. Người mẹ kể từng nhiều lần dùng roi vọt, thậm chí lấy cán chổi đánh con khi con học hành không tốt, lười học.

Người mẹ thừa nhận từng nhiều lần đánh, mắng con khi con học hành không tốt, lười học; có lúc dùng cả cán chổi đánh con.

Khi các con đã trưởng thành, người mẹ nói bà hối hận và nếu được làm lại, sẽ dùng tình yêu thương, sự ôm ấp để dạy con thay vì đòn roi.

Trước những chia sẻ này, Thạc sĩ Tâm lý học lâm sàng Cao Phương Thao, Trường THCS&THPT Lương Thế Vinh (cơ sở Tân Triều, Hà Nội) cho rằng người lớn không nên vội xem việc trẻ nói 'con ghét bố mẹ' là sự chống đối, hỗn hào hay nổi loạn của tuổi mới lớn.

Chia sẻ của học sinh về quan hệ với bố mẹ. Thực hiện: Lương Thế Vinh

Đừng vội coi 'con ghét bố mẹ' là hỗn hào

+ Khi một học sinh nói 'con ghét bố mẹ' hoặc tham gia nhóm có tên gọi như vậy, người lớn nên hiểu thế nào thưa chuyên gia?

- Theo tôi, không nên vội kết luận như vậy. Trong tham vấn học đường, điều quan trọng không chỉ là học sinh nói từ 'ghét', mà là cần hiểu đằng sau từ 'ghét' đó đang có cảm xúc và trải nghiệm gì.

Ở tuổi vị thành niên, trẻ bắt đầu có nhu cầu rất mạnh về sự độc lập, được tôn trọng và được tự quyết định nhiều hơn. Vì vậy, những bất đồng với cha mẹ có thể xuất hiện thường xuyên hơn.

'Con ghét bố mẹ' có thể là cách trẻ diễn đạt sự tức giận, thất vọng, cảm giác không được lắng nghe hoặc cảm giác bị kiểm soát khi hai bên không đạt được sự đồng thuận, và thường là bố mẹ dựa trên quyền lực của mình để đưa ra quyết định.

Đồng thời, cũng không nên mặc định rằng cứ nói 'ghét bố mẹ' thì chỉ là chuyện tuổi mới lớn.

Câu nói đó có thể là một tín hiệu để người lớn dừng lại và hỏi: 'Điều gì đã khiến con cảm thấy như vậy?'

Đặc biệt, nếu phía sau đó là những trải nghiệm kéo dài như bị kiểm soát quá mức, bị đặt kỳ vọng quá cao, bị so sánh, không được lắng nghe ý kiến hoặc cảm giác không có ai trong gia đình hiểu mình, thì chúng ta cần nhìn nhận nghiêm túc hơn.

Thay vì phản ứng ngay bằng câu 'Con hỗn quá!', tôi cho rằng phản ứng có ích hơn là: 'Bố mẹ nghe con nói như vậy thì rất buồn, nhưng bố mẹ muốn hiểu điều gì đang khiến con cảm thấy như thế'.

+ Vậy vì sao trẻ ngày càng có xu hướng tìm đến bạn bè, mạng xã hội hoặc những nhóm kín để nói về mâu thuẫn gia đình thay vì trò chuyện trực tiếp với cha mẹ, chuyên gia có thể phân tích thêm?

- Từ thực tế tiếp xúc và lắng nghe học sinh, việc các em khép lại cánh cửa giao tiếp với gia đình hiếm khi là một phản ứng bộc phát, mà phần lớn là hệ quả của những tổn thương lặp đi lặp lại.

Rất nhiều em chia sẻ rằng mỗi lần gom đủ can đảm để mở lời với cha mẹ, thứ các em nhận lại không phải là sự lắng nghe mà là cảm giác bị mắng, bị phán xét hoặc bị phủ nhận cảm xúc qua những câu nói quen thuộc như: 'Bố mẹ làm vậy cũng chỉ vì thương con', 'Bố mẹ tôn trọng ý kiến của con, nhưng mà…' hay 'Bố mẹ sẽ thay đổi, nhưng con cũng phải thay đổi'.

Những lời hồi đáp ấy, dù người lớn có thể xuất phát từ ý tốt, vô tình biến một nhu cầu bộc bạch thành một cuộc thương lượng hay một sự kiểm điểm bản thân.

Khi trải nghiệm này tái diễn nhiều lần, các em dần hình thành niềm tin: 'Có nói cũng không thay đổi được gì', và sự thu mình trở thành cơ chế phòng vệ an toàn nhất.

Ngược lại, bạn bè đồng trang lứa hay các cộng đồng mạng lại mang đến điều các em khao khát nhất lúc ấy: Sự đồng cảm tức thì.

Chỉ một câu nói như 'Bố mẹ tớ y như vậy' cũng đủ tạo ra cảm giác được thấu cảm và thuộc về mà không đi kèm bất kỳ sự đánh giá hay kỳ vọng nào.

Thêm vào đó, tính ẩn danh và khoảng cách an toàn trên không gian mạng giúp các em dễ dàng trút bỏ những gánh nặng tâm lý khó nói thành lời khi đối diện trực tiếp với người lớn.

Nhu cầu cốt lõi của các bạn ở thời điểm đó chỉ đơn giản là được chia sẻ, được giải tỏa cảm xúc và được công nhận, chứ chưa sẵn sàng tiếp nhận những giải pháp hay bài học giáo dục.

Vì vậy, thay vì thắc mắc: 'Tại sao con không nói với bố mẹ?', người lớn có lẽ nên tự hỏi: 'Điều gì đã khiến con cảm thấy khó nói với bố mẹ?'

Vấn đề chưa bao giờ nằm ở việc trẻ không muốn kết nối, mà nằm ở việc các em chưa tìm thấy một không gian đủ an toàn để cảm thấy tiếng lòng của mình thực sự được lắng nghe.

Không nên chỉ nhìn nhóm 'con ghét bố mẹ' theo một chiều

+ Một nhóm trên mạng nơi nhiều trẻ cùng nói 'ghét bố mẹ' có thể mang lại cảm giác được đồng cảm, nhưng chuyên gia có cho rằng việc liên tục chia sẻ và củng cố những cảm xúc tiêu cực có khiến mâu thuẫn gia đình nghiêm trọng hơn?

- Có khả năng, nhưng không nên nhìn theo một chiều. Trước hết, việc tìm thấy những người có trải nghiệm tương tự có thể có tác dụng tích cực. Một đứa trẻ đang cảm thấy mình 'không ai hiểu' có thể nhận ra rằng những cảm xúc của mình không phải là điều bất thường. Sự đồng cảm đó đôi khi giúp các em bớt cô đơn và có thêm cơ hội diễn đạt cảm xúc.

Nhưng vấn đề xuất hiện khi một cộng đồng chỉ dừng lại ở việc cùng tức giận, cùng củng cố một cách nhìn tiêu cực mà không giúp các em hiểu vấn đề hoặc tìm kiếm cách giải quyết.

Khi đó, cảm xúc ban đầu có thể được khuếch đại thêm. Chẳng hạn, một xung đột cụ thể với cha mẹ có thể dần được diễn giải thành 'bố mẹ lúc nào cũng tệ', 'bố mẹ không bao giờ hiểu mình', từ đó làm giảm những nỗ lực đối thoại trong tương lai.

Thạc sĩ Cao Phương Thao thường không xác định ranh giới chỉ bằng một hành vi hay một câu nói, mà nhìn vào ít nhất ba yếu tố: Mức độ xung đột, tần suất xảy ra hoặc thời gian kéo dài, và mức độ ảnh hưởng đến hoạt động chức năng của học sinh.

Tuy nhiên, tôi cũng không cho rằng chúng ta nên quy trách nhiệm cho những nhóm như vậy.

Nếu một đứa trẻ chỉ có thể tìm được sự lắng nghe ở trên mạng thì đó cũng là tín hiệu để người lớn tự hỏi: 'Tại sao các em lại phải tìm sự đồng cảm ở đó?'

Điều chúng ta cần hướng tới không phải là cấm trẻ nói về cảm xúc tiêu cực, mà là giúp các em có thêm những không gian khác để được lắng nghe, được phản hồi phù hợp và từng bước tìm cách giải quyết vấn đề.

+ Tại Trường THCS&THPT Lương Thế Vinh, khi học sinh gặp khúc mắc với cha mẹ hoặc có những biểu hiện bất ổn về cảm xúc, các em có thể tìm đến bộ phận tham vấn tâm lý học đường bằng cách nào?

- Tại trường, học sinh, phụ huynh hoặc giáo viên có nhu cầu được hỗ trợ có thể đăng ký với Bộ phận Tâm lý học đường theo hai hình thức: trực tiếp đến Phòng Tâm lý - Hướng nghiệp, tầng 1 nhà D để trao đổi và đăng ký lịch, hoặc đăng ký qua đường link online, nhắn tin qua fanpage Tâm sự với Mô.

Lớp học phòng mô của Trường THCS&THPT Lương Thế Vinh.

Học sinh ngại xuống trực tiếp cũng như không có thiết bị để đăng ký online có thể trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn hoặc một người lớn trong trường mà các em tin tưởng để được kết nối với Bộ phận Tâm lý học đường.

+Trân trọng cảm ơn chuyên gia!