Hành trình đưa động vật hoang dã về rừng

Chú khỉ Kyo đang được chăm sóc tại Trạm cứu hộ động vật hoang dã

Với những người làm công tác cứu hộ, hành trình đưa một cá thể động vật hoang dã về rừng không chỉ bắt đầu từ việc chữa lành vết thương, mà còn là quá trình giúp chúng tìm lại bản năng sống vốn có.

Chữa lành những động vật hoang dã

Con đường vào Trạm cứu hộ động vật hoang dã thuộc Trung tâm Bảo tồn voi, cứu hộ động vật và quản lý bảo vệ rừng tỉnh Đắk Lắk len giữa những tán rừng khộp ở Buôn Đôn.

Bác sĩ thú y Mai Thanh Nhân (Phòng cứu hộ động vật) cùng đồng nghiệp dừng lại trước khu nuôi một cá thể kỳ đà vân. Hai chân trước của nó đã bị thương nặng sau một lần dính bẫy. Anh lấy phần thức ăn đã chuẩn bị sẵn, cắt nhỏ rồi đưa vào khu nuôi. Con kỳ đà chậm rãi bò đến thưởng thức bữa ăn sáng.

Khoảng 3 năm trước, cá thể kỳ đà này được một người dân bàn giao trong tình trạng hai chân trước đã tổn thương nghiêm trọng do bẫy. Vết thương được điều trị nhưng đôi chân không thể phục hồi.

Từ một loài bò sát có thể tự kiếm ăn giữa tự nhiên, nó trở thành cá thể cần được chăm sóc lâu dài. Mỗi bữa ăn vì thế cũng được chuẩn bị riêng, thịt gà, thịt bò, gan động vật được cắt nhỏ để con vật dễ ăn.

Một cá thể động vật hoang dã bị thương ở chân đang được chăm sóc tại Trạm cứu hộ động vật hoang dã

Ở một khu nuôi khác, Kyo - cá thể khỉ mặt đỏ - đang làm quen với cuộc sống mới. Kyo từng được nuôi nhốt trong nhà, xuất hiện trong những video trên mạng xã hội và khá thân thiện với con người. Khoảng 4 tháng trước, người nuôi tự nguyện giao nộp Kyo sau khi tìm hiểu các quy định về quản lý động vật hoang dã.

Kyo khoảng 3 tuổi, nhanh chóng làm quen với những người chăm sóc. Tuy nhiên, một bên mắt bị tổn thương, thị lực bị ảnh hưởng nên quá trình phục hồi vẫn cần được theo dõi. Từ một con vật quen với cuộc sống bên con người, Kyo đang từng bước thích nghi với môi trường cứu hộ.

Ở đây, chăm sóc không chỉ là cho ăn, chữa bệnh. Những người làm công tác cứu hộ còn phải duy trì các tập tính tự nhiên, bởi đích đến cuối cùng vẫn là đưa những cá thể đủ điều kiện trở lại rừng.

Bác sĩ Nhân kể về một cá thể khỉ đuôi dài từng bị điện giật, bỏng nặng, da tổn thương nhiều nơi. Gần một năm điều trị và chăm sóc, con vật mới hồi phục. Thế nhưng sau những tổn thương ấy, nó ít vận động hơn, thường ngồi một chỗ.

'Với những trường hợp như vậy, phục hồi một con vật hoang dã không thể tính bằng ngày. Có cá thể chỉ cần vài tuần, có con mất nhiều tháng, cũng có con phải ở lại trạm lâu dài', anh Nhân cho hay.

Cá thể kỳ đà vân bị cụt hai chân trước do mắc bẫy đang được chăm sóc tại Trạm

Trong khi đó, những cuộc trở về vẫn diễn ra. Một cá thể cu li từng bị gãy khớp xương đùi được phẫu thuật, điều trị và phục hồi. Khi sức khỏe ổn định, con vật được đánh giá khả năng thích nghi trước khi tái thả về môi trường tự nhiên.

Tháng 7 vừa qua, Trung tâm phối hợp với các đơn vị chức năng tái thả 21 cá thể động vật hoang dã về rừng. Sau thời gian điều trị và chăm sóc, chúng được đưa đến những khu vực phù hợp với đặc điểm sinh học của từng loài.

Khi chiếc lồng được mở, con vật bước ra rồi nhanh chóng khuất giữa màu xanh. Với những người đã chăm sóc chúng suốt nhiều tháng, đó là khoảnh khắc đặc biệt, nhưng cũng là kết quả họ chờ đợi nhất.

Chờ ngày cánh cửa mở về rừng

Ông Lê Quốc Dũng, phụ trách Trạm cứu hộ động vật hoang dã cho biết, hiện Trạm đang chăm sóc gần 190 cá thể thuộc khoảng 30 loài động vật hoang dã. Tê tê, kỳ đà, diều hoa Miến Điện, cầy mực, vượn đen má vàng và nhiều loài quý hiếm, nguy cấp đang được chăm sóc tại đây. Riêng nhóm rùa có hơn 70 cá thể thuộc 9 loài.

Nhiều cá thể rùa quý đang được chăm sóc tại Trạm cứu hộ động vật hoang dã

Chỉ với 5 nhân viên, công việc mỗi ngày là chăm sóc, theo dõi sức khỏe, vệ sinh khu nuôi và chuẩn bị thức ăn cho từng loài. Công việc lặp lại nhưng không cá thể nào giống cá thể nào. Do bị nuôi nhốt lâu ngày nên chúng phải học lại cách vận động, kiếm ăn, sinh tồn; cũng có con không còn khả năng sống độc lập trong tự nhiên.

Mỗi buổi sáng, anh Dũng cùng đồng nghiệp đi qua từng khu nuôi, quan sát từng cá thể. Con nào ăn ít hơn thường ngày, di chuyển bất thường hoặc có dấu hiệu khác lạ đều được chú ý.

Khẩu phần cũng được chuẩn bị riêng theo từng loài, từ thức ăn cho khỉ, rùa, chim đến thịt dành cho những loài ăn thịt.

Nhưng khó nhất vẫn là xác định thời điểm một con vật có thể trở về. Khỏe chưa đủ, nó phải có khả năng tự kiếm ăn, vận động, tránh nguy hiểm và thích nghi với môi trường tự nhiên.

Vì vậy, có những con đã khỏe nhưng vẫn chưa thể tái thả. Cũng có những con, như cá thể kỳ đà vân, gần như không còn cơ hội trở lại rừng.

Quy trình cứu hộ động vật hoang dã

Cũng theo anh Dũng, từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã tiếp nhận 18 cá thể động vật hoang dã, trong đó có 13 cá thể khỉ, 3 cá thể rùa và 2 cá thể tê tê Java. Phần lớn được người dân tự nguyện giao nộp sau thời gian nuôi nhốt hoặc phát hiện động vật bị thương, đi lạc.

'Một người dân không giữ lại con vật mình bắt được, một người phát hiện chim bị thương và tìm nơi cứu hộ. Những hành động nhỏ ấy có thể quyết định cơ hội sống của một cá thể động vật hoang dã. Những cuộc bàn giao ấy mở thêm một cánh cửa cho công tác bảo tồn để động vật hoang dã có cơ hội được về với rừng', anh Dũng chia sẻ thêm.

Ở Trạm cứu hộ động vật hoang dã, không phải cánh cửa nào cũng mở ra một cuộc trở về. Có những cá thể mất một phần cơ thể, bị thương quá nặng hoặc đã sống quá lâu với con người nên không còn đủ kỹ năng tự tồn tại.

Với chúng, trạm cứu hộ trở thành nơi ở lâu dài, nơi vẫn được chăm sóc và bảo đảm điều kiện sống phù hợp.

Giữa rừng Buôn Đôn, các cá thể động vật hoang dã vẫn ngày ngày làm quen với cuộc sống mới. Và hành trình của Kyo cũng như hàng trăm cá thể động vật đang được cứu hộ ở đây cho thấy, phía sau mỗi cánh cửa không chỉ là một cuộc giải cứu, mà còn là cơ hội để con người trả lại cho thiên nhiên những gì vốn thuộc về nó.