Sắp xếp trường học: Địa phương lo 'bài toán khó' về người và trường

Tại Hội nghị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2026 diễn ra ngày 24/7, đại diện nhiều địa phương cho biết đang khẩn trương hoàn thiện phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục theo định hướng của Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy nhiều vấn đề phát sinh cần được hướng dẫn cụ thể hơn, nhất là khi mỗi địa phương có điều kiện dân cư, địa hình, quy mô trường lớp rất khác nhau.

Hội nghị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2026. Ảnh: Bộ Giáo dục và Đào tạo

Hà Nội giảm khoảng 50% đầu mối quản lý

Ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, thành phố đã ban hành Kế hoạch số 272 để triển khai việc sắp xếp các cơ sở giáo dục.

Theo kế hoạch, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành sắp xếp các cơ sở giáo dục phổ thông trước ngày 10/8/2026, giảm khoảng 50% đầu mối quản lý hành chính trong các nhà trường.

Hiện Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đang tổng hợp, đánh giá phương án do các xã, phường xây dựng để tiếp tục hoàn thiện, bảo đảm tiến độ đề ra.

Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành việc sắp xếp các cơ sở giáo dục phổ thông trước ngày 10/8/2026, giảm khoảng 50% đầu mối quản lý hành chính trong các nhà trường.

Theo ông Hiền, các văn bản của Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã định hướng khá rõ về mô hình tổ chức, cách thức triển khai cũng như vị trí việc làm tại các phân hiệu. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương triển khai sắp xếp đồng bộ.

Tuy nhiên, khi góp ý vào dự thảo sửa đổi các quy định liên quan, Hà Nội cho rằng cần có sự linh hoạt trong quy định về quy mô trường học.

'Chúng tôi đồng thuận với việc xác định quy mô, số lớp tối thiểu nhưng không nên quy định cứng mức tối đa. Bởi quy mô dân số, điều kiện tổ chức trường học giữa các xã, phường có sự khác biệt rất lớn, cần dành dư địa để địa phương chủ động xây dựng phương án phù hợp', ông Hiền nói.

Sau sắp xếp, bố trí nhân sự dôi dư ra sao?

Tại Bắc Ninh, ông Tạ Việt Hùng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh cho biết địa phương đã xây dựng kế hoạch sắp xếp trường học, đang tiếp tục rà soát cùng các xã, phường, với mục tiêu giảm khoảng 50% đầu mối quản lý.

Tuy nhiên, theo ông Hùng, khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có hướng dẫn cụ thể về tổ chức bộ máy sau sắp xếp.

Địa phương đang chờ quy định về số lượng cấp phó tại các trường sau khi hợp nhất; cách xác định điểm trường, điểm trường lẻ, phân hiệu trong trường hợp nhiều cơ sở giáo dục được sắp xếp lại.

Một vấn đề khác được Bắc Ninh đặc biệt quan tâm là xử lý đội ngũ dôi dư.

Theo ông Hùng, với cán bộ quản lý, cần có hướng dẫn cụ thể về việc bảo lưu chức vụ, phụ cấp cũng như phương án chuyển đổi vị trí công tác. Phó hiệu trưởng có thể trở lại làm giáo viên, nhưng với nhân viên hành chính, việc bố trí lại khó khăn hơn do không có chuyên môn giảng dạy, trong khi nhiều người còn trẻ, chưa đến tuổi nghỉ việc.

'Đây là bài toán rất khó trong quá trình sắp xếp', ông Hùng cho biết.

Không chỉ giáo dục phổ thông, Bắc Ninh cũng gặp vướng mắc khi sắp xếp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Một số trường cao đẳng nghề dự kiến được hợp nhất hoặc chuyển đổi thành trường trung học nghề, nhưng do mô hình trường trung học nghề chưa có đầy đủ quy định hướng dẫn nên địa phương chưa có cơ sở pháp lý để triển khai.

Miền núi không thể áp dụng một công thức chung

Từ thực tiễn địa phương, nhiều tỉnh miền núi cho rằng, việc xác định quy mô trường lớp cần tính đến đặc thù địa hình, dân cư và khoảng cách giữa các điểm trường.

Ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đồng tình với định hướng không quy định quy mô tối đa đối với cơ sở giáo dục, nhưng đề nghị xem xét lại yêu cầu trường mầm non phải có tối thiểu 20 nhóm, lớp.

Theo ông Khoa, tại những địa bàn miền núi như Kỳ Sơn, điều kiện đi lại rất khó khăn. Từ trung tâm tỉnh đến các xã vùng sâu có thể mất 5-6 giờ di chuyển, nhiều trường cách nhau hàng chục kilômét, mỗi trường có khoảng 10 điểm trường lẻ.

'Nếu hợp nhất để đạt quy mô tối thiểu 20 nhóm, lớp, một trường có thể phải quản lý tới 20 điểm trường lẻ trên địa bàn rộng, giao thông khó khăn. Điều này tạo áp lực rất lớn, đặc biệt với bậc mầm non, nơi việc chăm sóc, tổ chức bán trú cần được theo dõi hằng ngày', ông Khoa phân tích.

Từ những khó khăn thực tế được các địa phương nêu ra có thể thấy, sắp xếp mạng lưới trường học là yêu cầu cần thiết để tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý.

Từ thực tế đó, Nghệ An đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo có quy định linh hoạt hơn về số nhóm, lớp tối thiểu đối với các trường mầm non ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Cũng đặt vấn đề về quy mô trường sau sắp xếp, ông Đỗ Minh Tâm, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai cho rằng cần nghiên cứu mức quy mô tối đa phù hợp với từng khu vực.

Theo ông Tâm, tại các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc, địa bàn rộng, dân cư phân tán, khoảng cách giữa các điểm trường lớn. Nếu quy mô nhà trường tăng quá cao, việc quản lý, điều hành và tổ chức dạy học sẽ gặp nhiều khó khăn.

Lào Cai đề xuất nghiên cứu mức quy mô phù hợp theo từng cấp học, trong đó trường mầm non không quá 30 nhóm, lớp; trường THCS không quá 40 lớp và trường THPT không quá 50 lớp.