Phế cầu khuẩn tiếp tục là mối đe dọa với trẻ nhỏ

Quang cảnh tọa đàm.

Thông tin được các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm khoa học do Hội Y học dự phòng Việt Nam tổ chức với sự hỗ trợ khoa học của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Pfizer Việt Nam. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Bộ Y tế đã đưa ra nội dung phòng ngừa bệnh do phế cầu khuẩn vào Kế hoạch tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2026- 2028.

Phát biểu tại tọa đàm, Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Phan Trọng Lân, Chủ tịch Hội Y học dự phòng Việt Nam, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương nhận định, nhiều bệnh truyền nhiễm chỉ được quan tâm khi trẻ phải nhập viện thì đã phải trả giá bằng những biến chứng nặng nề.

Phế cầu khuẩn là thí dụ điển hình khi đây là tác nhân gây nhiều bệnh lý nguy hiểm ở trẻ em và tình hình dịch tễ đang diễn biến phức tạp dưới tác động của ô nhiễm môi trường, đô thị hóa cũng như tình trạng sử dụng kháng sinh chưa hợp lý.

Các số liệu được công bố cho thấy phế cầu khuẩn hiện là nguyên nhân hàng đầu gây viêm màng não do vi khuẩn ở trẻ dưới 5 tuổi tại Việt Nam. Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cũng ghi nhận tỷ lệ tử vong đáng kể ở nhóm trẻ mắc bệnh phế cầu khuẩn xâm lấn, trong đó phần lớn là trẻ dưới 5 tuổi.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Cao Hữu Nghĩa, Trưởng Bộ môn khoa học y sinh, Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh, nguy cơ mắc bệnh nặng tập trung ở cả trẻ nhũ nhi và những trẻ lớn có bệnh nền như hen phế quản nặng, bệnh tim, suy giảm miễn dịch hoặc các bệnh mạn tính khác.

'Việc nhận diện đúng nhóm nguy cơ ở từng độ tuổi có ý nghĩa quan trọng để lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật ở trẻ em', bác sĩ Nghĩa nhấn mạnh.

Một nghiên cứu công bố năm 2026 cũng cho thấy khoảng một phần ba trẻ em Việt Nam mang phế cầu khuẩn ở vùng hầu họng mà không có triệu chứng. Đây được xem là nguồn lây truyền quan trọng trong gia đình và cộng đồng. Trong số các tuýp huyết thanh lưu hành, một số chủng vừa phổ biến vừa liên quan nhiều trường hợp bệnh nặng và tử vong.

Ở góc độ dịch tễ học, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cho rằng, bức tranh lưu hành phế cầu khuẩn tại Việt Nam luôn thay đổi theo thời gian với sự xuất hiện của nhiều tuýp huyết thanh khác nhau.

Vì vậy, hoạt động giám sát dịch tễ và cập nhật dữ liệu khoa học cần được duy trì thường xuyên để phục vụ công tác y tế dự phòng.

Một vấn đề được các chuyên gia đặc biệt quan tâm là tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng. Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam ghi nhận tỷ lệ phế cầu khuẩn kháng với các nhóm kháng sinh thường dùng ở mức rất cao. Xu hướng đa kháng thuốc khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn, kéo dài thời gian nằm viện và tăng nguy cơ biến chứng.

Từ thực tế điều trị, bác sĩ Chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố cho biết, hằng năm bệnh viện tiếp nhận nhiều trường hợp viêm phổi nặng, viêm tai giữa tái phát và viêm màng não do phế cầu khuẩn. Có những bệnh nhi phải áp dụng các kỹ thuật hồi sức chuyên sâu như ECMO để duy trì sự sống.

'Điều phụ huynh cần lưu ý là bệnh có thể gặp ở nhiều nhóm tuổi. Khi trẻ đã mắc bệnh, hiệu quả điều trị có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng kháng kháng sinh ngày càng được ghi nhận', bác sĩ Tiến chia sẻ.

Theo các chuyên gia, trẻ mắc các bệnh lý nền như hen phế quản mức độ trung bình hoặc nặng, bệnh tim, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận hoặc suy giảm miễn dịch là nhóm có nguy cơ cao diễn tiến nặng nếu mắc bệnh do phế cầu khuẩn. Đây cũng là nhóm cần được quan tâm đặc biệt trong các chiến lược dự phòng.

Các chuyên gia thống nhất rằng, trước sự thay đổi của dịch tễ học và tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, việc chủ động phòng bệnh có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe trẻ em. Đồng thời, phụ huynh cần chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn các biện pháp phòng ngừa phù hợp theo từng độ tuổi và từng nhóm nguy cơ.