Độc đáo nghề chạm bạc của đồng bào Chăm ở Khánh Hòa

Nhắc đến làng Chăm Bàu Trúc ở xã Ninh Phước (tỉnh Khánh Hòa), nhiều người sẽ nghĩ ngay đến nghề làm gốm thủ công nổi tiếng hàng trăm năm nay. Thế nhưng, ít ai biết nơi đây còn lưu giữ một nghề truyền thống khác - nghề chạm bạc thủ công.

Nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề chạm bạc. Ảnh: TIẾN THẮNG

Dù chưa được nhiều người biết đến nhưng những sản phẩm tinh xảo từ nghề chạm bạc vẫn đang âm thầm góp phần gìn giữ các nghi lễ tâm linh của đồng bào Chăm trên cả nước.

Chúng tôi tìm đến ngôi nhà của nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm, một trong những người hiếm hoi còn gắn bó với nghề chạm bạc truyền thống tại làng Bàu Trúc.

Trong căn nhà nhỏ vừa là nơi sinh hoạt vừa là xưởng chế tác, tiếng búa gõ đều đặn hòa cùng âm thanh mài giũa kim loại. Từ đôi tay khéo léo của các nghệ nhân, những sản phẩm đang được hoàn thiện với hoa văn tinh xảo mang đậm dấu ấn văn hóa Chăm.

Tiếp theo là mài giũa sản phẩm. Ảnh: TIẾN THẮNG

Nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm cho biết, nghề chạm bạc được truyền lại qua nhiều thế hệ trong gia đình. Cha của bà là nghệ nhân Đàng Giáo Chức đã truyền nghề cho bà. Rồi bà tiếp tục truyền nghề cho chồng và hiện nay đến hai người con gái. Đến nay, gia đình bà đã có gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề chạm bạc theo kiểu 'cha truyền con nối', trở thành gia đình duy nhất tại làng Chăm Bàu Trúc còn duy trì nghề truyền thống này.

Chạm trổ hoa văn được xem là công đoạn khó nhất của nghề chạm bạc. Ảnh: TIẾN THẮNG

Để trở thành một người thợ lành nghề ngoài năng khiếu, cần phải có sự kiên trì và lòng yêu nghề. Mỗi sản phẩm đều trải qua nhiều công đoạn từ tạo dáng, gò kim loại đến chạm khắc hoa văn. Đặc biệt, công đoạn chạm trổ đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác tuyệt đối để chạm nên những họa tiết rồng, phượng, hoa lá cùng các biểu tượng văn hóa đặc trưng của người Chăm.

'Người thợ cần sự cần mẫn, chịu khó và công phu trong từng nét chạm để tạo ra những sản phẩm đẹp, bền và được khách hàng tin tưởng', nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm cho biết.

Tiếp nối truyền thống gia đình, chị Kinh Thị Mộng Ngưng là một trong hai người con gái đang theo nghề. Ngồi bên bàn chế tác, chị chăm chú hoàn thiện từng chi tiết nhỏ trên sản phẩm. Chị cho biết, những ngày đầu học nghề gặp không ít khó khăn bởi chỉ cần một sai sót nhỏ cũng có thể làm hỏng cả sản phẩm.

Những sản phẩm hoàn thiện. Ảnh: TIẾN THẮNG

'Nghề này rất khó, đòi hỏi tính kiên trì và lòng yêu nghề. Lúc mới học, tôi làm hư hỏng rất nhiều sản phẩm. Nhưng vì muốn giữ nghề của gia đình nên tôi cố gắng theo đuổi. Chạm trổ hoa văn là công đoạn khó nhất nên phải mất nhiều năm mới thành thạo', chị Mộng Ngưng chia sẻ.

Những sản phẩm bạc phục vụ nhu cầu văn hóa của đồng bào Chăm. Ảnh: TIẾN THẮNG

Trải qua hàng chục năm gắn bó với nghề, gia đình nghệ nhân Mỹ Trâm đã chế tác hàng ngàn sản phẩm phục vụ đồng bào Chăm tại Khánh Hòa, Lâm Đồng và nhiều địa phương khác. Sản phẩm chủ yếu gồm các vật dụng sử dụng trong các nghi lễ trưởng thành của đồng bào Chăm Bà Ni như: dao cắt tóc, hũ đựng vôi, chén đựng nước, khay trầu, hộp trầu, cổ bồng trầu...

Trước đây, những vật phẩm này thường được làm bằng bạc ròng. Tuy nhiên, do giá bạc ngày càng cao nên hiện nay nhiều sản phẩm được thay thế bằng nhôm nhưng vẫn giữ nguyên kiểu dáng, hoa văn và giá trị văn hóa truyền thống.

Nhiều thời điểm, sản phẩm làm ra không đủ cung cấp cho các đơn hàng. Nghề truyền thống không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Chăm.

Sản phẩm làm ra không kịp cung cấp cho bạn hàng. Ảnh: TIẾN THẮNG