Tật khúc xạ ở trẻ em gia tăng đáng báo động, cần thay đổi nhận thức để bảo vệ thị lực

Tiến sĩ Timothy Robert Fricke,Giám đốc Nghiên cứu và Giáo dục tại Viện Nghiên cứu Thị giác Quốc gia, Trường Cao đẳng Khúc xạ Nhãn khoa Úc, đồng thời là Giáo sư danh dự Đại học Y Hà Nội khám cho em nhỏ.

Hưởng ứng Tháng hành động vì trẻ em năm 2026, Bệnh viện Đông Đô tổ chức chương trình 'Ngày hội Bé vui khám mắt' nhằm khám sàng lọc thị lực miễn phí cho trẻ em, đồng thời nâng cao nhận thức của phụ huynh về vai trò của việc phát hiện sớm các bệnh lý mắt. Tiến sĩ Timothy Robert Fricke,Giám đốc Nghiên cứu và Giáo dục tại Viện Nghiên cứu Thị giác Quốc gia, Trường Cao đẳng Khúc xạ Nhãn khoa Úc, đồng thời là Giáo sư danh dự Đại học Y Hà Nội trở lại Việt Nam để trực tiếp thăm khám và hội chẩn tại chương trình 'Ngày hội Bé Vui Khám Mắt'.

Chương trình nằm trong chuỗi hoạt động cộng đồng hướng tới mục tiêu giúp trẻ em Việt Nam có đôi mắt khỏe mạnh, giảm nguy cơ tật khúc xạ và phát triển toàn diện cả về học tập lẫn thể chất thu hút hàng trăm em nhỏ đến khám tật khúc xạ.

Những quan niệm sai lầm khiến trẻ mắc tật khúc xạ gia tăng

Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Thị Phương Thủy, Giám đốc điều hành Bệnh viện Đông Đô cho biết, số lượng trẻ đến khám vì các vấn đề về thị lực ngày càng tăng. Đáng lo ngại là nhiều trường hợp được phát hiện khi bệnh đã tiến triển, làm giảm hiệu quả điều trị và ảnh hưởng lâu dài đến khả năng nhìn của trẻ.

Tỷ lệ cận thị ở trẻ em Việt Nam đang gia tăng đáng báo động, có nơi lên tới 50-70%, kèm theo các rối loạn thị giác, nhược thị, loạn thị - những vấn đề âm thầm nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến học tập và tương lai của các con. Nhiều trường hợp được phát hiện quá muộn.

Theo các bác sĩ, một trong những nguyên nhân khiến nhiều trẻ bỏ lỡ 'giai đoạn vàng' điều trị là quan niệm phổ biến của phụ huynh cho rằng chỉ cần quan tâm đến mắt khi trẻ bắt đầu đi học. Trong khi đó, nhiều bệnh lý mắt bẩm sinh hoặc tật khúc xạ có thể xuất hiện từ rất sớm và cần được phát hiện ngay từ những năm đầu đời.

Các chuyên gia khuyến cáo trẻ từ 3 tuổi nên được khám mắt định kỳ để sàng lọc các bất thường như nhược thị, đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc các tật khúc xạ nặng. Nếu phát hiện muộn, trẻ có thể mất cơ hội phục hồi thị lực tối ưu, thậm chí đeo kính cũng không thể cải thiện hoàn toàn khả năng nhìn.

'Trong quá trình thăm khám, chúng tôi thường gặp những trường hợp trẻ có biểu hiện rất kín đáo như nghiêng đầu khi nhìn, khó tập trung học tập hoặc kết quả học tập giảm sút. Nhiều phụ huynh cho rằng con lười học hoặc thiếu tập trung, nhưng sau khi kiểm tra mới phát hiện nguyên nhân đến từ việc thị lực suy giảm.

Đã có những phụ huynh bật khóc khi biết con mắc bệnh lý về mắt. Họ nhận ra rằng trước đây đã trách nhầm con vì nghĩ con không chịu học hoặc không tập trung', bác sĩ Thủy chia sẻ.

Vì sao ngày xưa học dưới đèn dầu ít người cận thị, ngày nay điện sáng lại cận nhiều?

Trước câu hỏi được nhiều phụ huynh quan tâm 'Vì sao ngày xưa học dưới đèn dầu ít người cận thị, ngày nay điện sáng lại cận nhiều?', bác sĩ Đinh Thị Phương Thủy cho rằng nguyên nhân không nằm ở việc sử dụng đèn dầu hay đèn điện mà chủ yếu đến từ sự thay đổi lối sống.

'Nhiều năm trước, trẻ em dành phần lớn thời gian vui chơi ngoài trời, chăn trâu, đá bóng, chạy nhảy và thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên. Đây là yếu tố rất quan trọng giúp bảo vệ thị lực', bác sĩ Thủy cho biết.

Theo các nghiên cứu, ánh sáng mặt trời có cường độ từ khoảng 10.000 đến hơn 100.000 lux, cao hơn rất nhiều so với ánh sáng trong nhà chỉ khoảng 300-500 lux. Ánh sáng tự nhiên kích thích võng mạc tiết dopamine - một chất giúp hạn chế sự kéo dài quá mức của trục nhãn cầu, nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cận thị.

Bên cạnh đó, trẻ em trước đây chủ yếu nhìn xa với không gian rộng mở như cánh đồng, bầu trời, cây cối, giúp các cơ điều tiết của mắt được thư giãn. Ngược lại, trẻ em ngày nay dành phần lớn thời gian trong nhà, liên tục nhìn gần khi học tập, đọc sách hoặc sử dụng điện thoại, máy tính bảng ở khoảng cách chỉ 20-40cm. Việc điều tiết kéo dài trong nhiều giờ có thể dẫn đến cận thị giả và sau đó trở thành cận thị thực sự.

Các bác sĩ nhấn mạnh rằng đèn dầu không hề tốt hơn đèn điện cho mắt. Điều khác biệt là thế hệ trước có lối sống gắn với thiên nhiên, hoạt động ngoài trời nhiều hơn và ít chịu áp lực học tập, thiết bị điện tử như hiện nay.

Cần đưa khám mắt định kỳ trở thành thói quen

Theo khuyến cáo của các chuyên gia, ngay cả những trẻ có thị lực bình thường cũng nên được kiểm tra mắt định kỳ hai lần mỗi năm để phát hiện sớm các bất thường. Việc khám mắt nên được xem là một phần quan trọng trong chương trình chăm sóc sức khỏe trẻ em, tương tự như khám sức khỏe tổng quát định kỳ.

Trước thực trạng tỷ lệ tật khúc xạ ngày càng tăng, các chuyên gia mong muốn nâng cao nhận thức của phụ huynh, giáo viên và chính các em học sinh trong việc chăm sóc sức khỏe thị lực. Bên cạnh việc khám sàng lọc định kỳ, các bác sĩ cũng khuyến cáo trẻ cần hạn chế sử dụng thiết bị điện tử, tăng thời gian hoạt động ngoài trời và xây dựng thói quen học tập, sinh hoạt khoa học.

Trong gần một năm triển khai qua, chương trình 'Ngày hội Bé vui khám mắt' đã tiếp cận hơn 100 điểm trường trên cả nước, giúp hàng nghìn em phát hiện sớm các tật khúc xạ và được tư vấn hướng điều trị phù hợp.

Đặc biệt, chương trình còn chào đón thầy cô, phụ huynh và các em học sinh đến từ Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Pà Cò, tỉnh Phú Thọ - những em đã vượt gần 200km để lần đầu tiên được khám mắt chuyên nghiệp và tham gia ngày hội cùng các bạn Thủ đô.

Qua thăm khám, các bác sĩ phát hiện nhiều trường hợp mắc bệnh lý mắt như đục thủy tinh thể bẩm sinh và các bệnh lý khác cần được can thiệp sớm. Đây là nhóm trẻ còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế chuyên khoa mắt.

Tham gia chương trình, các em học sinh tham dự được trải nghiệm hành trình chinh phục 'Huy chương Dũng sĩ Mắt Sáng' với 4 trạm: Khám phá đôi mắt, Vận động cùng đôi mắt, Sắc màu đôi mắt và Dũng sĩ Mắt Sáng. Khép lại chương trình là buổi tọa đàm chuyên sâu 'Hiểu đúng về cận thị học đường và kiểm soát cận thị quốc tế' dành cho các bậc phụ huynh, với sự tham gia của Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Thị Phương Thuỷ; Tiến sĩ Timothy Robert Fricke; Thạc sĩ Fiona Buckmaster; Thạc sĩ Trần Minh Anh. Phiên tọa đàm tập trung vào các bằng chứng khoa học mới nhất về kiểm soát cận thị và giải đáp trực tiếp những trăn trở của phụ huynh Việt Nam về sức khỏe thị lực cho con.